Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu ünite değerlendirme sorularını birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Emin ol, elektrik devreleri konusu sandığından çok daha kolay ve eğlenceli!
Hadi bakalım, A bölümüyle başlayalım.
—
### A) Doğru / Yanlış Soruları
Soru 1:Ampuller seri ve paralel bağlandığında ampul parlaklıklarında değişimler gözlenebilir.
Çözüm: Evet, bu kesinlikle doğru bir ifade! Düşünsene, ampulleri birbiri ardına (seri) bağladığımızda pilden gelen elektrik enerjisi ampuller arasında paylaşılır. Ama onları farklı kollara ayırarak (paralel) bağladığımızda her ampul pile doğrudan bağlanmış gibi olur. Bu yüzden de parlaklıkları değişir. Mesela seri bağlamada ampul ekledikçe parlaklık azalır.
Sonuç: Doğru (D)
Soru 2:Elektrik devrelerinde devredeki seri bağlı ampul sayısı artırıldığında ampul parlaklığının daha da arttığı gözlemlenir.
Çözüm: Bu ifadeye dikkat edelim. Seri bağlı bir devreyi, tek sıra halinde ilerleyen bir grup insan gibi düşünebilirsin. Sıraya ne kadar çok kişi eklenirse (yani ne kadar çok ampul eklenirse), ilerlemek o kadar zorlaşır. Elektrik akımı için de bu böyledir. Devreye seri olarak eklenen her ampul, toplam direnci artırır ve akımın geçişini zorlaştırır. Bu yüzden ampullerin parlaklığı artmaz, tam tersine azalır.
Sonuç: Yanlış (Y)
Soru 3:Seri bağlı özdeş ampullerden oluşan devrelerdeki her ampul eşit parlaklıkta ışık verir.
Çözüm: “Özdeş” kelimesi burada sihirli kelimemiz. Özdeş demek, ampullerin tamamen aynı özelliklere sahip olması demek. Seri bağlı bir devrede, elektrik akımı tek bir yol izler ve bütün ampullerin üzerinden aynı miktarda geçer. E, ampullerimiz aynı ve üzerlerinden geçen akım da aynıysa, parlaklıkları da tabii ki eşit olur.
Sonuç: Doğru (D)
Soru 4:Paralel bağlı özdeş ampullerden oluşan devrelerdeki her ampul farklı parlaklıkta ışık verir.
Çözüm: Paralel bağlamada her ampul, sanki pile tek başına bağlanmış gibi ayrı bir kolda bulunur. Yani hepsi pilden eşit miktarda enerji (gerilim) alır. Ampullerimiz de özdeş olduğuna göre, hepsi aynı parlaklıkta yanacaktır. Farklı değil, eşit parlaklıkta olmalı.
Sonuç: Yanlış (Y)
Soru 5:Paralel bağlı özdeş ampullerden oluşan bir elektrik devresinde paralel bağlı ampul sayısının azalması, ampullerin parlaklığını değiştirir.
Çözüm: Paralel bağlı devrenin en güzel özelliklerinden biri de budur! Her ampul kendi yolunda olduğu için, birini devreden çıkardığımızda (yani sayıyı azalttığımızda) diğerleri bundan etkilenmez. Kalan ampuller yine pilden aynı enerjiyi almaya devam eder ve parlaklıkları değişmez.
Sonuç: Yanlış (Y)
Soru 6:Paralel bağlı özdeş ampullerden oluşan bir elektrik devresinde paralel bağlı ampul sayısı artarken pilin ömrü aynı kalır.
Çözüm: Pili bir su deposu gibi düşünelim. Devreye paralel bağladığımız her ampul, bu depodan su çeken bir musluk gibidir. Ne kadar çok musluk açarsak (ne kadar çok ampul bağlarsak), depodaki su o kadar çabuk biter. Yani pilden daha fazla akım çekilir ve pil daha çabuk tükenir. Pilin ömrü kısalır.
Sonuç: Yanlış (Y)
Soru 7:Seri bağlı ampullerden oluşan devrelerdeki ampullerden herhangi biri söndüğünde aynı kol üzerindeki diğer ampuller yanmaya devam eder.
Çözüm: Seri bağlı devre tek bir yoldan oluşur. Bu yolu bir köprü gibi hayal et. Eğer köprünün bir kısmı yıkılırsa (yani ampulün biri patlarsa), artık karşıya geçiş olmaz. Elektrik akımı da bu kesintiden dolayı devreyi tamamlayamaz ve diğer bütün ampuller söner.
Sonuç: Yanlış (Y)
Soru 8:Paralel bağlı ampullerden oluşan bir elektrik devresinde ampullerden biri patlarsa ya da herhangi bir nedenle çalışmazsa diğer ampuller yanmaya devam eder.
Çözüm: İşte paralel bağlamanın bir diğer avantajı! Paralel devrede birden çok yol vardır. Yollardan birinde bir sorun olursa (ampul patlarsa), elektrik akımı diğer yollardan akmaya devam eder. Bu yüzden evlerimizdeki tüm lambalar ve prizler paralel bağlıdır. Biri bozulunca diğerleri çalışmaya devam eder.
Sonuç: Doğru (D)
Soru 9:Ampermetre devreye seri bağlanır.
Çözüm: Ampermetre, bir telden geçen akımın şiddetini ölçer. Akımı ölçebilmesi için, akımın onun “içinden” geçmesi gerekir. Tıpkı bir su sayacının, suyun akışını ölçmek için borunun üzerine takılması gibi. Bu yüzden ampermetre her zaman devreye seri, yani akımın yolu üzerine bağlanır.
Sonuç: Doğru (D)
Soru 10:Ampul, elektrik enerjisinin iletimine karşı direnç gösterir.
Çözüm: Ampulün içinde “filaman” adını verdiğimiz çok ince bir tel bulunur. Elektrik akımı bu ince telden geçerken zorlanır. İşte bu zorlanmaya biz direnç diyoruz. Bu direnç sayesinde tel o kadar çok ısınır ki, etrafına ışık ve ısı yaymaya başlar. Yani evet, ampul akıma karşı bir direnç gösterir.
Sonuç: Doğru (D)
—
### B) Boşluk Doldurma Soruları
Şimdi de kutucuktaki kelimeleri doğru yerlere yerleştirelim. Kelimelerimiz: seri – voltmetre – ampermetre – paralel – elektriksel direnç – elektrik akımı – akım şiddeti – gerilim – ohmmetre – Ohm kanunu – ohm
Soru 1:Bir elektrik devresinde, ampullerin iletken telin aynı kolu üzerinde peş peşe sıralandığı bağlanma şekline ………………….. bağlama denir.
Çözüm: “Peş peşe sıralanma” ifadesi bize hemen tek bir yolu, yani seri bağlamayı hatırlatmalı.
Soru 2:Bir elektrik devresinde, ampullerin iletken telin farklı kolları üzerinde dizildiği bağlanma şekline ………………….. bağlama denir.
Çözüm: “Farklı kollar” dendiğinde ise aklımıza birden fazla yolun olduğu paralel bağlama gelmeli.
Soru 3:Anahtarı kapalı olan bir elektrik devresinde yüklerin titreşim hareketi ile oluşan enerji aktarımına ………………….. denir.
Çözüm: Elektrik yüklerinin (elektronların) hareketiyle oluşan bu enerji akışına elektrik akımı diyoruz.
Soru 4:Bir iletkenin bir noktasından birim zamanda geçen yük miktarına ………………….. denir.
Çözüm: Elektrik akımının ne kadar “güçlü” olduğunu ifade eden bu tanım, akım şiddeti kavramına aittir. Birimi Amper’dir.
Soru 5:Bir elektrik devresinde, oluşan elektrik akımının şiddetini ölçebilmek için kullanılan alete ………………….. adı verilir.
Çözüm: Akım şiddetinin birimi Amper’di, onu ölçen aletin adı da buradan geliyor: ampermetre.
Soru 6:Bir elektrik devresinde pillerin kutupları arasındaki enerji farkına ………………….. denir.
Çözüm: Pilin kutupları arasındaki bu enerji farkı, elektronları harekete geçiren “itme kuvveti” gibidir. Buna gerilim (veya potansiyel fark) diyoruz.
Soru 7:Elektrik devrelerinde iki nokta arasındaki gerilimi ölçen aletlere ………………….. denir.
Çözüm: Gerilimin birimi Volt’tur. Onu ölçen aletin adı da tahmin ettiğin gibi voltmetre‘dir.
Soru 8:Bir iletkenin uçları arasındaki gerilimin, üzerinden geçen akım şiddetine oranının sabit olmasına ………………….. adı verilir.
Çözüm: Bu, çok önemli bir kanunun tanımı! Gerilimi (V) akım şiddetine (I) böldüğümüzde hep sabit bir değer olan direnci (R) buluruz. Bu ilişkiye Ohm kanunu denir.
Soru 9:Maddelerin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluğa ………………….. denir.
Çözüm: Elektrik akımının bir madde içinden geçerken karşılaştığı bu zorluğun adı elektriksel direnç‘tir.
Soru 10:Direnç birimi olarak ………………….. kullanılır.
Çözüm: Direnci bulan bilim insanı Georg Ohm’un anısına, direnç birimine ohm (simgesi: Ω) adı verilmiştir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın! Unutma, Fen Bilimleri pratik yaparak ve merak ederek öğrenilir. Başarılar dilerim