7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 169

Harika bir deney! Merhaba sevgili öğrencilerim, gelin şimdi bu güzel deneyi birlikte analiz edelim ve sonuçlarını yorumlayalım. Bu deney, merceklerin ışığı nasıl kırdığını anlamamız için çok önemli.

Soru 1: İnce kenarlı merceğin odak noktasına uzaklığı kaç santimetredir?

Bu soruyu cevaplamak için önce deneyi ve Görsel-1’i dikkatlice incelememiz gerekiyor. Haydi adım adım gidelim!

Adım 1: Deneyde ne yaptığımıza bakalım. Bir el fenerinden çıkan ışığı, bir tarak yardımıyla birbirine paralel ışık demetleri haline getirdik. Sonra bu paralel ışık demetlerini ince kenarlı merceğe gönderdik.

Adım 2: Görsel-1’e baktığımızda ne görüyoruz? İnce kenarlı mercek, üzerine gelen paralel ışık ışınlarını kırarak bir noktada toplamış. İşte ışığın toplandığı bu özel noktaya biz odak noktası (F) diyoruz. İnce kenarlı merceklerin ışığı toplama özelliği vardır, unutmayalım!

Adım 3: Soru bizden “odak uzaklığını” istiyor. Odak uzaklığı, merceğin tam ortası ile ışınların toplandığı odak noktası (F) arasındaki mesafedir. Bu deneyi yaparken, merceği koyduğumuz yer ile ışığın toplandığı nokta arasını bir cetvel ile ölçmemiz gerekirdi.

Sonuç: Görselde bir ölçüm yapılmadığı için tam olarak “şu kadar santimetredir” diyemeyiz. Ancak deneyi biz yapıyor olsaydık, bir cetvel alıp mercek ile ışığın toplandığı o parlak nokta arasını ölçerdik. Bulduğumuz değer, ince kenarlı merceğin odak uzaklığı olurdu. Örneğin, bu mesafe 10 cm çıksaydı, odak uzaklığı 10 cm’dir derdik.

Soru 2: Kalın kenarlı merceğin odak noktasına uzaklığı kaç santimetredir?

Şimdi de ikinci düzeneğimize, yani Görsel-2’ye odaklanalım. Bu sefer kalın kenarlı mercek kullandık.

Adım 1: Bu deneyde de yine birbirine paralel ışık demetlerini bu kez kalın kenarlı merceğe gönderdik.

Adım 2: Görsel-2’yi incelediğimizde ne fark ediyoruz? Kalın kenarlı mercek, üzerine gelen paralel ışık ışınlarını ince kenarlı mercek gibi toplamak yerine tam tersini yapmış, yani dağıtmış! Işınlar birbirinden uzaklaşarak yollarına devam etmişler. Kalın kenarlı merceklerin özelliği de ışığı dağıtmaktır.

Adım 3: Peki, bu merceğin odak noktası nerede? Işınlar dağıldığı için merceğin arkasında bir yerde toplanmıyorlar. Bu durumda, dağılan ışınların sanki merceğin önündeki tek bir noktadan çıkıyormuş gibi olan uzantılarını düşünürüz. İşte o hayali noktaya kalın kenarlı merceğin odak noktası (F) diyoruz.

Sonuç: Tıpkı ilk sorudaki gibi, bu deneyde de bir ölçüm yapılmamış. Eğer deneyi biz yapıyor olsaydık, merceğin tam ortası ile ışınların uzantılarının kesiştiği o hayali odak noktası arasındaki mesafeyi cetvelle ölçerdik. Bulduğumuz bu değer, kalın kenarlı merceğin odak uzaklığı olurdu.

Umarım anlaşılmıştır çocuklar. Unutmayın, önemli olan ezberlemek değil, merceklerin ışığa nasıl davrandığını bu deneydeki gibi gözlemleyerek anlamaktır. İnce kenarlı mercek toplar, kalın kenarlı mercek dağıtır!