Harika sorular! Hadi gel bu soruları birlikte, adım adım bir dedektif gibi çözelim ve Fen Bilimleri’nin ne kadar keyifli olduğunu görelim.
2. Soru: Aşağıda, uzay araştırmalarına katkı sağlayan bazı bilim insanları ile ilgili bilgiler verilmiştir.
I. Uzaya ilk çıkan bilim insanıdır.
II. Ay’ın haritasını ilk oluşturan bilim insanıdır.
III. Astronomide kullanılan teleskobu icat eden bilim insanıdır.
Verilen bilgiler ile bilim insanları aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak eşleştirilmiştir?
a) I- Y. Gagarin, II- A. Kuşçu, III- H. Lippershey
b) I- N. Armstrong, II- A. Kuşçu, III- G. Galileo
c) I- Y. Gagarin, II- A. Kuşçu, III- G. Galileo
d) I- A. Kuşçu, II- Y. Gagarin, III- H. Lippershey
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için verilen bilgileri doğru bilim insanlarıyla eşleştirmemiz gerekiyor. Haydi başlayalım!
Adım 1: Birinci bilgiyi inceleyelim: “I. Uzaya ilk çıkan bilim insanıdır.”
Tarih bilgilerimizi hatırlayalım. Uzaya çıkan ilk insan, Sovyet kozmonot Yuri Gagarin‘dir. Neil Armstrong ise Ay’a ilk ayak basan insandır, bu ikisini karıştırmayalım. Dolayısıyla, I numaralı bilgi Yuri Gagarin’e ait.
Adım 2: Şimdi ikinci bilgiye bakalım: “II. Ay’ın haritasını ilk oluşturan bilim insanıdır.”
Ay’ın ilk detaylı haritalarından birini çizen ve Ay’ın evrelerini anlatan büyük Türk ve İslam alimi Ali Kuşçu‘dur. Bu bilgi de bize çok önemli bir ipucu veriyor. O halde, II numaralı bilgi Ali Kuşçu’ya ait.
Adım 3: Son olarak üçüncü bilgiyi analiz edelim: “III. Astronomide kullanılan teleskobu icat eden bilim insanıdır.”
Teleskobu icat eden kişi olarak genellikle Hollandalı gözlükçü Hans Lippershey kabul edilir. Galileo ise teleskobu astronomi alanında kullanan, onu geliştirerek gökyüzü gözlemleri yapan ilk önemli bilim insanıdır. Soruda “icat eden” dendiği için doğru isim Hans Lippershey’dir. Yani, III numaralı bilgi Hans Lippershey’e aittir.
Adım 4: Şimdi bulduğumuz eşleştirmeleri bir araya getirelim:
- I. Yuri Gagarin
- II. Ali Kuşçu
- III. Hans Lippershey
Bu eşleştirmenin olduğu şıkkı aradığımızda A seçeneğinin doğru olduğunu görüyoruz.
Sonuç: A
3. Soru: Yoğun gaz ve toz bulutlarının sıkışması sonucu ön yıldızlar meydana gelir. Ön yıldızlar, kütlelerinin büyüklüklerine göre iki farklı sürece girer. Yıldızlar, ölümleri sonucunda kütlelerine göre beyaz cüce, nötron yıldızı ya da kara deliğe dönüşür. Bir öğrenci, ön yıldızın yaşam sürecini aşağıdaki gibi modellemiştir.
Bu bilgiler ve modellemeye göre
I. Bütün yıldızlar, yaşamlarına nebula olarak başlar.
II. Büyük kütleli yıldızların yaşamı süpernova patlaması ile sona erer.
III. Yıldız küçük kütleli ise yaşam süreci sonunda kara delik oluşur.
yorumlarından hangilerine ulaşılabilir?
a) I ve II
b) I ve III
c) II ve III
d) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruyu cevaplarken sadece bize verilen görseldeki şemayı ve metni kullanacağız. Şemayı dikkatlice okumak çok önemli. Hadi şemayı takip edelim!
Adım 1: Birinci yorumu değerlendirelim: “I. Bütün yıldızlar, yaşamlarına nebula olarak başlar.”
Görseldeki şemaya baktığımızda, hem “Küçük Kütleli Yıldız” yolunun hem de “Büyük Kütleli Yıldız” yolunun başlangıcında “Nebula” (bulutsu) olduğunu görüyoruz. Oklar, Nebula’dan her iki yıldız türüne doğru ilerliyor. Bu da demek oluyor ki, bu modele göre bütün yıldızların doğum yeri nebulalardır. O zaman bu yorum doğrudur.
Adım 2: İkinci yoruma geçelim: “II. Büyük kütleli yıldızların yaşamı süpernova patlaması ile sona erer.”
Şemadaki alt yolu takip edelim: Nebula → Büyük Kütleli Yıldız → Kırmızı Üstdev → Süpernova. Süpernova, büyük kütleli bir yıldızın hayatının sonundaki devasa patlamadır. Bu patlamadan sonra geriye nötron yıldızı veya kara delik kalır. Dolayısıyla, yıldızın o görkemli yaşamı bir süpernova patlamasıyla sona eriyor diyebiliriz. O zaman bu yorum da doğrudur.
Adım 3: Üçüncü yorumu inceleyelim: “III. Yıldız küçük kütleli ise yaşam süreci sonunda kara delik oluşur.”
Şimdi de şemadaki üst yolu, yani küçük kütleli yıldızın yolunu izleyelim: Nebula → Küçük Kütleli Yıldız → Kırmızı Dev → Gezegenimsi Bulutsu → Beyaz Cüce. Gördüğün gibi, küçük kütleli bir yıldızın yaşamı bir beyaz cüceye dönüşerek son buluyor. Şemada kara delikler sadece büyük kütleli yıldızların yaşam döngüsünün sonunda yer alıyor. Bu nedenle bu yorum yanlıştır.
Adım 4: Sonuca varalım.
Yaptığımız incelemeye göre I. ve II. yorumlar doğru, III. yorum ise yanlıştır. Soru bizden “hangilerine ulaşılabilir?” diye sorduğu için doğru cevap I ve II’yi içeren seçenek olmalıdır.
Sonuç: A