7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 96
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle Fen Bilimleri kitabımızdaki “Kuvvet ve Enerji” ünitesinin sonundaki alıştırma sorularını birlikte çözeceğiz. Lütfen dikkatlice takip edin, anlamadığınız bir yer olursa tekrar üzerinden geçeriz. Haydi başlayalım!
C. Açık Uçlu Sorular
1. Fiziksel anlamda yapılan iş nelere bağlıdır?
Arkadaşlar, fen bilimlerinde “iş yapmak” günlük hayatta kullandığımızdan biraz farklıdır. Bir cisme kuvvet uyguladığımızda, o cisim uyguladığımız kuvvetin yönünde hareket ediyorsa, yani yol alıyorsa, biz buna fiziksel anlamda iş yapmak deriz. Buradan da anlayacağınız gibi, iş iki temel şeye bağlıdır:
- Uygulanan Kuvvet: Bir cismi hareket ettirmek için ne kadar güç harcadığımızdır. Kuvvet ne kadar büyükse, yapılan iş de o kadar büyük olur.
- Alınan Yol: Cismin, kuvvetin etkisiyle ne kadar uzağa gittiğidir. Cisim ne kadar çok yol alırsa, yapılan iş de o kadar artar.
Kısacası, iş = kuvvet x yol formülünü aklımızda tutabiliriz!
2. Enerjinin korunumu kanunu nedir? Açıklayınız.
Bu kanun, evrenin en temel ve sihirli kurallarından biridir. Şöyle der: Enerji yoktan var edilemez, var olan enerji de yok edilemez. Peki bu ne demek? Enerji sadece bir türden başka bir türe dönüşebilir.
Mesela, bir barajda biriken suyun potansiyel enerjisi (durumundan dolayı sahip olduğu enerji) vardır. Su, kapaklar açılınca aşağı doğru akarken bu potansiyel enerji kinetik enerjiye (hareket enerjisine) dönüşür. Kinetik enerji de türbinleri döndürerek elektrik enerjisine dönüşür. Gördüğünüz gibi enerji kaybolmadı, sadece şekil değiştirdi. İşte enerjinin korunumu budur!
3. Fiziksel anlamda iş yapılan ve yapılmayan durumlara birer örnek veriniz.
Unutmayalım, iş yapabilmek için hem kuvvet uygulamalıyız hem de cisim bu kuvvetin yönünde yol almalı.
- İş Yapılan Duruma Örnek: Markette alışveriş arabasını iterek ilerletmek.
Burada hem arabaya bir itme kuvveti uyguluyoruz hem de araba bizim ittiğimiz yönde hareket ediyor. Yani iş yapmış oluyoruz.
- İş Yapılmayan Duruma Örnek: Sırtımızda çanta ile durakta otobüs beklemek.
Çantayı tutmak için yukarı doğru bir kuvvet uygulasak da, çanta ile birlikte hareket etmiyoruz (yol almıyoruz). Bu yüzden fiziksel anlamda iş yapmış sayılmayız. Veya bir duvarı itmeye çalışıp hareket ettirememek de iş yapılmayan bir durumdur.
4. Sürtünmeyi artırmak ve azaltmak için tasarlanan araçlara ikişer örnek veriniz.
Sürtünme kuvveti, hareket eden cisimleri yavaşlatan bir kuvvettir. Bazen bu kuvveti artırmak, bazen de azaltmak isteriz.
- Sürtünmeyi Artırmak İçin Tasarlananlar:
- Kış lastikleri: Arabaların karlı ve buzlu yollarda kaymasını engellemek için yüzeyleri daha girintili çıkıntılı yapılır. Bu da sürtünmeyi artırır.
- Paraşütler: Geniş yüzeyleri sayesinde havayla olan sürtünmeyi maksimuma çıkarır ve güvenli bir şekilde yere inmemizi sağlar.
- Sürtünmeyi Azaltmak İçin Tasarlananlar:
- Makinelerin yağlanması: Motor parçaları gibi birbirine sürtünen metal yüzeyler arasına yağ sürülerek sürtünme azaltılır ve parçaların aşınması önlenir.
- Hızlı trenlerin ön tasarımları: Trenlerin ön kısımlarının “sivri” şekilde tasarlanması, havanın direncini (sürtünmesini) azaltarak daha hızlı gitmelerini sağlar.
5. Kütle ve ağırlık kavramları ile ilgili aşağıdaki tabloda verilen soruları cevaplayınız.
Bu iki kavram अक्सर (sık sık) karıştırılır ama aralarında dağlar kadar fark var! Haydi tabloyu doldurarak bu farkları netleştirelim.
Kütle
- Tanımı nedir?
Maddenin değişmeyen miktarıdır. Yani bir cismin ne kadar maddeden oluştuğunu gösterir.
- Birimi nedir?
Kilogram (kg) veya gramdır (g).
- Hangi alet ile ölçülür?
Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Konuma göre değişir mi?
Hayır, değişmez. Dünya’da da, Ay’da da, uzayın boşluğunda da kütleniz aynıdır.
Ağırlık
- Tanımı nedir?
Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Yani gezegenin maddeye uyguladığı çekim gücüdür.
- Birimi nedir?
Bir kuvvet olduğu için birimi Newton‘dur (N).
- Hangi alet ile ölçülür?
Dinamometre (yaylı kantar) ile ölçülür.
- Konuma göre değişir mi?
Evet, değişir. Yer çekiminin az olduğu Ay’da ağırlığınız, Dünya’dakinden daha azdır.
D. Çoktan Seçmeli Sorular
1. Bir yarışma programında yarışmacıya aşağıdaki soru sorulmuştur.
Soru: Kilogram, maddenin hangi özelliğini ölçmek için kullanılan birimdir?
A) Ağırlık B) Sıcaklık C) Basınç
Yarışmacı “Ağırlık” cevabını vermiş ve cevabı, yarışmanın sunucusu tarafından doğru kabul edilmiştir. Ancak sorunun yönergesinde ve seçeneklerde bilimsel hata bulunmaktadır.
Buna göre
I. “Ağırlık” yerine “Kütle” ifadesi kullanılmalıdır.
II. “Kilogram” yerine “Newton” ifadesi kullanılmalıdır.
III. “Kilogram” yerine “Kütle” ifadesi kullanılmalıdır.
şeklinde numaralandırılmış değişikliklerden hangileri yapılırsa hata giderilmiş olur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soru tam bir bilgi avcısı sorusu! Kütle ve ağırlık farkını bilip bilmediğimizi ölçüyor. Gelin adım adım gidelim.
Adım 1: Hatayı Tespit Edelim
Soruda “Kilogram” biriminin neyi ölçtüğü soruluyor. Biz biliyoruz ki kilogram (kg), kütlenin birimidir. Ama şıklarda “Kütle” yok. Yarışmacı “Ağırlık” diyor ve bu cevap doğru kabul ediliyor. Bu da ikinci bir hata, çünkü ağırlığın birimi Newton (N)’dur. Demek ki hem soruda hem de kabul edilen cevapta bir yanlışlık var.
Adım 2: Düzeltme Önerilerini İnceleyelim
Şimdi bu hatayı nasıl düzeltebiliriz, ona bakalım:
-
I. “Ağırlık” yerine “Kütle” ifadesi kullanılmalıdır.
Eğer A şıkkındaki “Ağırlık” kelimesini “Kütle” olarak değiştirirsek, soru “Kilogram neyin birimidir?” olur ve doğru cevap şıklarda yer alan “Kütle” olur. Bu değişiklik hatayı düzeltir.
-
II. “Kilogram” yerine “Newton” ifadesi kullanılmalıdır.
Eğer sorudaki “Kilogram” kelimesini “Newton” olarak değiştirirsek, soru “Newton neyin birimidir?” haline gelir. Bu durumda yarışmacının verdiği “Ağırlık” cevabı doğru olur. Bu değişiklik de hatayı düzeltir.
-
III. “Kilogram” yerine “Kütle” ifadesi kullanılmalıdır.
Eğer sorudaki “Kilogram” kelimesini “Kütle” olarak değiştirirsek, soru “Kütle, maddenin hangi özelliğini ölçmek için kullanılan birimdir?” gibi çok anlamsız bir hale gelir. Çünkü kütle birim değil, özelliğin kendisidir. Bu değişiklik hatayı düzeltmez.
Adım 3: Sonuca Varalım
Gördüğümüz gibi, I ve II numaralı değişiklikler yapılırsa sorudaki bilimsel hata ortadan kalkmış olur.
Sonuç: A) I ve II
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!