Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir “Sahne Senin” etkinliği! Fen Bilimleri dersinde öğrendiğimiz karışımları ayırma yöntemlerini ne kadar anladığımızı görmek için çok güzel sorular. Gel birlikte bu soruları adım adım, tane tane çözelim. Eminim hepsini kolayca anlayacaksın.
***
1. Fen bilimleri dersinde yapılan bir etkinlikte kullanılacak malzemeler ve bu maddelerin birbiri içerisinde çözünme durumları ile ilgili bilgiler aşağıda verilmiştir.
Bu maddeleri kullanarak hazırlanan karışımlar, aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu karışımları, kendisini oluşturan maddelere ayırmak için uygulanabilecek yöntemleri yanlarındaki boşluklara yazınız.
Bu soruyu çözmeden önce bize verilen ipuçlarını bir dedektif gibi inceleyelim.
- A ve B sıvıları, birbiri içinde çözünmüyor. Tıpkı zeytinyağı ve su gibi. Bu tür sıvılara heterojen (birbiriyle karışmayan) sıvılar deriz.
- C sıvısı, diğer sıvılarla çözünebiliyor. Tıpkı alkol ve su gibi. Bu tür sıvılara da homojen (birbiriyle karışan) sıvılar deriz.
- K ve L katıları, hiçbir sıvıda çözünmüyor. Tıpkı kum ve talaş gibi.
- K katısı en yoğun, L katısı en az yoğun. Bu yoğunluk bilgisi bizim için çok önemli bir ipucu!
- M katısı, tüm sıvılarda çözünüyor. Tıpkı tuz ya da şeker gibi.
Şimdi bu bilgilerle tablodaki karışımları nasıl ayıracağımıza bakalım.
I. Karışım: A Sıvısı ve B Sıvısı
Çözüm:
Adım 1: Karışımın türünü belirleyelim. A ve B sıvıları birbiri içinde çözünmüyordu. Bu, zeytinyağı-su gibi bir karışım demektir. Bu tür karışımlarda yoğun olan sıvı altta, az yoğun olan sıvı ise üstte kalır.
Adım 2: Ayırma yöntemini düşünelim. Birbiriyle karışmayan ve yoğunlukları farklı olan sıvıları ayırmak için ayırma hunisi kullanırız. Bu yöntemin temel prensibi yoğunluk farkıdır.
Sonuç:Yoğunluk Farkı (Ayırma Hunisi ile)
II. Karışım: B Sıvısı ve C Sıvısı
Çözüm:
Adım 1: Karışımın türünü belirleyelim. C sıvısı diğer sıvılarla çözünebiliyordu. Yani B ve C sıvıları birbiri içinde tamamen karışmış, tek bir sıvı gibi görünüyor. Tıpkı alkol-su gibi homojen bir karışım.
Adım 2: Ayırma yöntemini düşünelim. Birbiri içinde çözünmüş sıvıları ayırmak için kaynama noktaları farkından yararlanırız. Bu yöntemin adı damıtmadır. Karışımı ısıttığımızda kaynama noktası daha düşük olan sıvı önce buharlaşır, sonra bu buharı soğutarak tekrar sıvılaştırır ve ayrı bir kapta toplarız.
Sonuç:Damıtma
III. Karışım: A Sıvısı ve M Katısı
Çözüm:
Adım 1: Karışımın türünü belirleyelim. M katısı, sıvılarda çözünebilen bir katıydı. Yani M katısı, A sıvısının içinde tamamen çözünmüş. Tıpkı tuzlu su gibi homojen bir karışım.
Adım 2: Ayırma yöntemini düşünelim. Bir katının bir sıvı içinde çözündüğü karışımlarda, katıyı geri elde etmek için sıvıyı buharlaştırırız. Bu yöntemin adı buharlaştırmadır. Sıvı buharlaşır ve geriye sadece katı madde kalır.
Sonuç:Buharlaştırma
IV. Karışım: K Katısı ve L Katısı
Çözüm:
Adım 1: Karışımın türünü belirleyelim. K ve L katıları birbiriyle karışmış ama çözünmemişler. İkisi de katı.
Adım 2: Ayırma yöntemini düşünelim. İpuçlarında bize K’nin en yoğun, L’nin ise en az yoğun olduğu söylenmişti. Bu yoğunluk farkını kullanabiliriz. Bu katı karışımını, ikisinin de çözünmediği bir sıvıya (örneğin suya) atarsak, yoğunluğu en az olan L katısı sıvının yüzeyinde yüzerken, yoğunluğu en büyük olan K katısı dibe batar. Yüzdürme veya dibe çöktürme yöntemleriyle ayırabiliriz. Bu yöntemin temel prensibi yine yoğunluk farkıdır.
Sonuç:Yoğunluk Farkı (Yüzdürme ile)
***
2. Aşağıdaki kutuda verilen ifadelerden uygun olanları seçip metinde boş bırakılan noktalı yerlere yazınız.
Şimdi de Hilal’in hikayesindeki boşlukları dolduralım. Bu tam bir bulmaca gibi! Metindeki ipuçlarını takip ederek doğru kelimeleri yerleştireceğiz.
1. Boşluk:
“…Annesi bunları …………………….. yoluyla toz hâlindeki un parçalarından ayırmış olmalıydı.”
Çözüm:
Adım 1: Metindeki ipucunu bulalım. Annesi üzümlü kek yapmış ve masada un taneleri kalmış. Cümlede üzüm taneleri ile un tanelerini ayırmaktan bahsediliyor.
Adım 2: Yöntemi düşünelim. Üzüm taneleri büyük, un taneleri ise çok küçüktür. Farklı büyüklükteki katıları birbirinden ayırmak için elek kullanırız. Bu yönteme de eleme denir.
Sonuç:eleme
2. ve 3. Boşluk:
“…Böylece suyun içerisindeki kum …………………….. nedeniyle …………………….. olacak ve su berraklaşacaktı.”
Çözüm:
Adım 1: İpucunu bulalım. Akvaryumdaki suyun içindeki kumun ayrılması konu ediliyor. Kumun bir süre sonra dibe çökmesi ve suyun berraklaşması bekleniyor.
Adım 2: Yöntemi düşünelim. Kum, sudan daha yoğundur. Bu yüzden suyun içinde kendi hâline bırakıldığında yer çekiminin etkisiyle dibe çöker. Bu olayın sebebi, kum ve suyun yoğunluk farkı olmasıdır. Kumun dibe çökmesi olayına da çöktürme deriz. Yani kum çöktürülmüş olur.
Sonuç: 1. boşluk yoğunluk farkı, 2. boşluk çöktürülmüş
4. Boşluk:
“…ablası “Topraktaki su, …………………….. ile uçmuş. Çimlere bak, nasıl da kuruyup kalmışlar.” dedi.”
Çözüm:
Adım 1: İpucunu bulalım. Topraktaki suyun “uçması” ve çimlerin kuruması.
Adım 2: Yöntemi düşünelim. Sıvı hâldeki suyun ısı alarak gaz hâline (su buharı) geçip havaya karışmasına buharlaşma denir. Güneşin ısısıyla topraktaki su buharlaşır ve çimler kurur.
Sonuç:buharlaşma
5. ve 6. Boşluk:
“…masada bulunan bütün vidalar da çimin üzerine dağılmıştı… babasının ise …………………….. yöntemi ile topladığını fark etti… “Üzülme kızım, …………………….. ile hepsini toplarız. Sen iyi misin?” diyerek göz kırptı.”
Çözüm:
Adım 1: İpucunu bulalım. Çimlerin üzerine vidalar dağılmış ve babası bunları topluyor.
Adım 2: Yöntemi düşünelim. Vidalar genellikle demir gibi metallerden yapılır. Demir ise mıknatıs tarafından çekilir. Çimler ise mıknatıstan etkilenmez. Bu yüzden, çimlerin arasındaki vidaları tek tek elle toplamak yerine bir mıknatıs kullanarak kolayca toplayabiliriz. Babası da bu yöntemi kullanıyor.
Sonuç: İki boşluğa da mıknatıs kelimesi gelecek.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Karışımları ayırmak, günlük hayatta da sıkça karşılaştığımız bir durum. Bu yöntemleri bilmek çok işimize yarar. Aklına takılan bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!