7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 139
Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte “Ünite Değerlendirme Soruları”nı çözeceğiz. Bu sorular, öğrendiğimiz konuları ne kadar iyi anladığımızı görmemiz için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım!
A) Aşağıdaki ifadeler doğru ise “D” harfli kutucuğu, yanlış ise “Y” harfli kutucuğu işaretleyiniz.
1. Elektronlar atomun katmanlarında dolanan taneciklerdir.
Çözüm:
Adım 1: Atomun yapısını hatırlayalım. Atomun merkezinde çekirdek bulunur ve çekirdeğin içinde protonlar ile nötronlar yer alır.
Adım 2: Çekirdeğin etrafında ise belirli yörüngeler, yani katmanlar vardır. Bu katmanlarda hareket eden çok küçük tanecikler ise elektronlardır.
Adım 3: Bu bilgiye göre, “Elektronlar atomun katmanlarında dolanan taneciklerdir.” ifadesi tamamen doğrudur.
Sonuç: D (Doğru)
2. Moleküller aynı cins atomlardan oluşabildikleri gibi farklı cins atomlardan da oluşabilir.
Çözüm:
Adım 1: Molekülün ne olduğunu düşünelim. Molekül, en az iki atomun birbirine bağlanmasıyla oluşan atom gruplarıdır.
Adım 2: Örnekler üzerinden gidelim. Mesela havadaki oksijen gazı (O₂), iki tane aynı cins oksijen atomundan oluşur. Bu bir moleküldür.
Adım 3: İçtiğimiz su (H₂O) ise iki hidrojen ve bir oksijen atomu gibi farklı cins atomlardan oluşur. Bu da bir moleküldür. Demek ki moleküller hem aynı cins hem de farklı cins atomlardan oluşabiliyormuş.
Sonuç: D (Doğru)
3. Bileşikler kendilerini oluşturan maddelere ayrılamaz.
Çözüm:
Adım 1: Bileşiklerin kimyasal yollarla bir araya gelen maddeler olduğunu biliyoruz. Örneğin su (H₂O), hidrojen ve oksijenin birleşmesiyle oluşur.
Adım 2: Peki suyu tekrar hidrojen ve oksijene ayırabilir miyiz? Evet! Elektroliz gibi kimyasal yöntemlerle suyu kendini oluşturan elementlere ayırabiliriz. Fiziksel yollarla (süzme, eleme gibi) ayıramayız ama kimyasal yollarla ayırabiliriz.
Adım 3: Soru “ayrılamaz” diyerek kesin bir ifade kullanmış. Ama biz ayırabildiğimizi biliyoruz. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y (Yanlış)
4. Elementlerde tek cins atom bulunur.
Çözüm:
Adım 1: Elementin tanımını hatırlayalım. Element, aynı cins atomlardan oluşan saf maddelerdir.
Adım 2: Mesela bir demir çubuk sadece demir atomlarından, bir altın yüzük sadece altın atomlarından oluşur. İçinde başka tür bir atom bulunmaz.
Adım 3: Bu tanıma göre, ifademiz doğrudur.
Sonuç: D (Doğru)
5. Karışımlar formüllerle gösterilebilir.
Çözüm:
Adım 1: Formüllerle gösterilen maddeler, bileşiklerdir. Çünkü bileşiklerdeki atomların cinsi ve sayısı her zaman sabittir (su her zaman H₂O’dur).
Adım 2: Karışımları düşünelim. Mesela tuzlu su. Bir bardak suya bir kaşık tuz da atabiliriz, üç kaşık tuz da. Veya bir salataya istediğimiz kadar domates, istediğimiz kadar salatalık koyabiliriz. Yani karışımlarda maddelerin belirli bir oranı yoktur.
Adım 3: Belirli bir oranı olmadığı için karışımların sabit bir formülü de olamaz. Bu nedenle ifade yanlıştır.
Sonuç: Y (Yanlış)
6. Çözünme hızını artırmak için çözeltilerin sıcaklığı artırılabilir, tanecik boyutu küçültülebilir ya da çözeltiler karıştırılabilir.
Çözüm:
Adım 1: Çaya attığımız şekeri düşünelim. Şekerin daha hızlı çözünmesi için ne yaparız?
Adım 2: Çayı karıştırırız, değil mi? Demek ki karıştırmak çözünme hızını artırır. Çay sıcak olduğunda şeker daha çabuk çözünür. Demek ki sıcaklık da hızı artırır. Küp şeker yerine toz şeker kullansak, yani tanecik boyutunu küçültsek, yine daha hızlı çözünür.
Adım 3: Soruda sayılanların hepsi (sıcaklığı artırmak, tanecik boyutunu küçültmek, karıştırmak) çözünme hızını artıran etkenlerdir. Bu yüzden ifade doğrudur.
Sonuç: D (Doğru)
7. Şeker-su karışımını oluşturan maddeleri birbirinden ayırmak için eleme yöntemi kullanılır.
Çözüm:
Adım 1: Eleme yöntemi, farklı büyüklükteki katı tanecikleri ayırmak için kullanılır. Örneğin kum ile çakıl taşlarını elekle ayırabiliriz.
Adım 2: Şekerli suda ise şeker, suyun içinde tamamen çözünür ve gözle görülemeyecek kadar küçük taneciklere ayrılır. Bu yüzden elek kullanarak şekeri sudan ayırmamız imkansızdır.
Adım 3: Şekerli suyu ayırmak için suyu buharlaştırma yöntemini kullanırız. Su buharlaşır, geriye şeker kalır. Dolayısıyla sorudaki ifade yanlıştır.
Sonuç: Y (Yanlış)
8. Su-zeytinyağı karışımını birbirinden ayırmak için maddelerin birbirinin içerisinde çözünmemesi ve yoğunluklarının farklı olması gerekir.
Çözüm:
Adım 1: Su ile zeytinyağını bir bardağa koyduğumuzda ne olur? Zeytinyağı üste çıkar, su altta kalır. Birbirine karışmazlar.
Adım 2: Bunun sebebi, zeytinyağının suda çözünmemesi ve yoğunluğunun sudan daha az (yani daha hafif) olmasıdır. Bu yoğunluk farkı sayesinde ayrı katmanlar oluştururlar.
Adım 3: Ayırma hunisi gibi bir araçla bu iki sıvıyı kolayca ayırabiliriz. Demek ki bu ayırma işlemini yapabilmek için soruda belirtilen şartlar (çözünmeme ve yoğunluk farkı) gereklidir. İfade doğrudur.
Sonuç: D (Doğru)
9. Geri dönüşüm tesislerinde her türlü malzeme geri dönüştürülebilir.
Çözüm:
Adım 1: Geri dönüşüm harika bir şeydir ama maalesef her atık geri dönüştürülemez.
Adım 2: Kağıt, cam, metal ve bazı plastik türleri geri dönüştürülebilir. Ancak yağlanmış bir pizza kutusu, kırık bir porselen tabak, bazı ambalajlar veya piller gibi birçok malzeme geri dönüşüm tesislerinde işlenemez.
Adım 3: Sorudaki “her türlü malzeme” ifadesi bu yüzden doğru değildir. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y (Yanlış)
10. Geri dönüşüm; doğal kaynakların korunmasına, enerji tasarrufuna ve ülke ekonomisine katkıda bulunur.
Çözüm:
Adım 1: Geri dönüşümün faydalarını düşünelim. Atık kağıtları geri dönüştürdüğümüzde daha az ağaç kesilir. Bu, doğal kaynakları korumak demektir.
Adım 2: Sıfırdan bir metal kutu üretmek, eski bir metal kutuyu eritip yeniden yapmaktan çok daha fazla enerji gerektirir. Bu da enerji tasarrufu sağlar.
Adım 3: Geri dönüşüm sayesinde ham madde ithalatı azalır, yeni iş alanları oluşur ve bu da ülke ekonomisine olumlu katkı yapar. Dolayısıyla bu ifade tamamen doğrudur.
Sonuç: D (Doğru)
B) Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerlere kutu içindeki kavramlardan uygun olanları yazınız.
Kelimeler: bileşik – molekül – karışımlar – yeniden kullanım – atom – homojen – heterojen – geri dönüşüm – saf maddeler – damıtma – mıknatıs
1. Maddenin en küçük yapı taşına atom denir.
Çözüm: Maddenin tüm özelliklerini taşıyan ve kimyasal yollarla bölünemeyen en küçük parçasına atom diyoruz. Bu, temel bir tanımdır.
2. Aynı ya da farklı atomların bir araya gelerek oluşturduğu atom gruplarına molekül adı verilir.
Çözüm: İki veya daha fazla atomun birleşmesiyle oluşan yapılara molekül denir. Örneğin O₂ (oksijen molekülü) veya H₂O (su molekülü).
3. Farklı cins atomların belirli oranlarda bir araya gelmesi ile bileşik oluşur.
Çözüm: Farklı elementlerin belirli oranlarda kimyasal olarak birleşerek oluşturduğu yeni ve saf maddeye bileşik denir. Suyun (H₂O) her zaman 2 hidrojen ve 1 oksijenden oluşması gibi.
4. Belirli bir erime ve kaynama noktasına sahip maddeler saf maddeler olarak isimlendirilir.
Çözüm: Elementler ve bileşikler saf maddelerdir. Saf su her zaman 100°C’de kaynar, saf demir her zaman 1538°C’de erir. Bu sabit noktalar saf maddelerin ayırt edici özelliğidir.
5. En az iki farklı maddenin kimyasal özellikleri değişmeden bir araya gelmesiyle karışımlar oluşur.
Çözüm: Tuzlu su yaptığımızda tuz yine tuz, su yine sudur. Sadece bir aradadırlar. Kimyasal bir değişim olmaz. Bu tür maddelere karışım diyoruz.
6. Karışımı oluşturan farklı cins tanecikler karışımın her yerine aynı oranda dağılmışsa homojen karışım olarak adlandırılmaktadır.
Çözüm: Şekerli suyu karıştırdığımızda bardağın her yerindeki suyun tadı aynıdır. Şeker her yere eşit dağılmıştır. Bu tür, tek bir madde gibi görünen karışımlara homojen karışım denir.
7. Kaynama noktası farklı ve birbiri içerisinde çözünen sıvı-sıvı homojen karışımlarının ayrılmasında damıtma yöntemi kullanılır.
Çözüm: Örneğin, alkol ve su karışımını düşünelim. Alkol 78°C’de, su 100°C’de kaynar. Karışımı ısıttığımızda önce alkol buharlaşır, bu buharı soğutarak tekrar sıvı alkol elde ederiz. Bu yönteme damıtma denir.
8. Demir-nikel-kobalt gibi maddeleri içeren karışımları ayırmak için mıknatıs kullanılabilir.
Çözüm: Demir tozu ile kum karışımını düşünün. Mıknatısı karışıma yaklaştırdığımızda demir tozları mıknatısa yapışır, kum ise kalır. Çünkü demir, nikel ve kobalt mıknatıs tarafından çekilen özel metallerdir.
9. Atık maddelerin çeşitli işlemlerden geçirilerek ham maddeye dönüştürülmesi ve tekrar üretim sürecine dâhil edilmesine geri dönüşüm adı verilmektedir.
Çözüm: Bu, geri dönüşümün tanımıdır. Kullanılmış plastik şişelerin eritilip tekrar şişe veya başka bir plastik ürün yapılması buna en güzel örnektir.
10. Kullanılan malzemelerin başka bir amaçla değerlendirilmesiyle yeniden kullanım sağlanabilir.
Çözüm: Boş bir kavanozu atmak yerine kalemlik olarak kullanmak, eski bir lastiği salıncak yapmak gibi, bir eşyayı farklı bir amaç için tekrar kullanmaya yeniden kullanım denir. Bu, geri dönüşümden farklıdır çünkü burada madde işlenmez, olduğu gibi kullanılır.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, fen bilimleri merak etmekle ve soru sormakla daha da keyifli hale gelir. Başarılar dilerim