Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle birlikte bitkilerin büyümesi ve gelişmesi, yani o minicik tohumların nasıl kocaman bitkilere dönüştüğünü araştıran bir deneyi inceleyeceğiz. Bu deneydeki soruları adım adım, hep birlikte çözeceğiz. Hazırsanız, Fen Bilimleri maceramız başlasın!
Öncelikle, bir tohumun çimlenmesi için nelere ihtiyacı olduğunu hatırlayalım. Tıpkı bizim gibi onların da temel ihtiyaçları var:
- Su (Nem): Tohumun kabuğunu yumuşatıp çatlatması için şart.
- Oksijen (Hava): Tohumun içindeki besini kullanabilmesi için solunum yapması gerekir.
- Uygun Sıcaklık: Ne çok soğuk ne de çok sıcak olmalı, genellikle oda sıcaklığı idealdir.
Unutmayın, çimlenme için ışığa ihtiyaç yoktur! Işık, bitki topraktan çıktıktan sonra fotosentez yapıp kendi besinini üretmesi için gereklidir.
Şimdi bu bilgilerle deneylerimizi inceleyelim.
1. ve 2. Saksılar İçin Soru:
1 numaralı saksı ışık alan, 2 numaralı saksı ise karanlık bir ortamda; 25°C sıcaklıkta ve her gün yeterli miktarda sulayarak bir hafta boyunca gözlemleniyor. Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyip ilgili kutulara yazınız.
Çözüm:
Unutmayalım! Bir deneyde;
- Bağımsız Değişken: Bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeydir. “Acaba bu şeyi değiştirirsem sonuç ne olur?” diye merak ettiğimiz değişkendir.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz ve ölçtüğümüz sonuçtur.
- Kontrol Edilen (Sabit Tutulan) Değişken: Deneyin adil olması için her iki düzenekte de aynı tuttuğumuz, değiştirmediğimiz şartlardır.
Adım 1: Bu iki saksı arasında bilerek neyi farklı yapmışız? Birine ışık verdik, diğerini karanlıkta bıraktık. Demek ki bizim değiştirdiğimiz şey ışık.
Adım 2: Peki ışığın neyi etkilemesini bekliyoruz? Tohumun çimlenip çimlenmediğini, yani çimlenme durumunu gözlemliyoruz. Bu da bizim sonucumuz, yani bağımlı değişkenimiz.
Adım 3: İki saksıda da aynı tuttuğumuz şeyler neler? İkisi de 25°C sıcaklıkta ve ikisi de her gün sulanıyor. O zaman sıcaklık ve su miktarı kontrol edilen değişkenlerimizdir.
- Bağımlı Değişken: Çimlenme durumu
- Bağımsız Değişken: Işık
- Kontrol Edilen Değişkenler: Sıcaklık, Su Miktarı
3. ve 4. Saksılar İçin Soru:
3 numaralı saksı 25°C, 4 numaralı saksı ise 0°C sıcaklıkta; ışık alan ortamlarda ve her gün yeterli miktarda sulayarak bir hafta boyunca gözlemleniyor. Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyip ilgili kutulara yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Bu iki saksı arasındaki tek fark ne? Birisi 25°C’de, diğeri 0°C’de. Yani bilerek değiştirdiğimiz şey sıcaklık.
Adım 2: Sıcaklığın neyi etkileyeceğini gözlemliyoruz? Elbette yine çimlenme durumunu.
Adım 3: Neleri aynı tuttuk? İkisi de ışık alıyor ve ikisi de her gün sulanıyor. O zaman ışık miktarı ve su miktarı kontrol edilen değişkenlerimiz.
- Bağımlı Değişken: Çimlenme durumu
- Bağımsız Değişken: Sıcaklık
- Kontrol Edilen Değişkenler: Işık Miktarı, Su Miktarı
5. ve 6. Saksılar İçin Soru:
5 numaralı saksı hava alan, 6 numaralı saksı ise üzerini kapatıp havasız bırakarak; 25°C sıcaklıkta, ışık alan ortamda ve her gün yeterli miktarda sulayarak bir hafta boyunca gözlemleniyor. Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyip ilgili kutulara yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Bu sefer neyi değiştirdik? Bir saksıyı hava alacak şekilde açık bıraktık, diğerini havasız kalacak şekilde kapattık. Demek ki araştırdığımız şey hava (oksijen).
Adım 2: Havanın varlığı ya da yokluğunun neye etki ettiğini ölçeceğiz? Yine çimlenme durumuna bakacağız.
Adım 3: Hangi şartları sabit tuttuk? İkisi de 25°C’de, ikisi de ışık alıyor ve ikisi de sulanıyor. Yani sıcaklık, ışık miktarı ve su miktarı kontrol edilen değişkenlerimiz.
- Bağımlı Değişken: Çimlenme durumu
- Bağımsız Değişken: Hava (Oksijen)
- Kontrol Edilen Değişkenler: Sıcaklık, Işık Miktarı, Su Miktarı
7. ve 8. Saksılar İçin Soru:
7 numaralı saksıyı her gün yeterli miktarda sulayarak, 8 numaralı saksıyı ise susuz bırakarak; 25°C sıcaklıkta, ışık ve hava alan ortamda bir hafta boyunca gözlemleniyor. Bu deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirleyip ilgili kutulara yazınız.
Çözüm:
Adım 1: Bu deneydeki en belirgin fark nedir? Bir saksıyı suluyoruz, diğerini sulamıyoruz. Yani deneyde etkisini araştırdığımız şey su.
Adım 2: Suyun varlığının ya da yokluğunun sonucunu nerede göreceğiz? Tabi ki çimlenme durumunda.
Adım 3: Her iki saksı için de ortak olan şartlar neler? İkisi de 25°C’de, ikisi de ışık alıyor ve ikisi de hava alıyor. Bu durumda sıcaklık, ışık miktarı ve hava kontrol edilen değişkenlerimizdir.
- Bağımlı Değişken: Çimlenme durumu
- Bağımsız Değişken: Su
- Kontrol Edilen Değişkenler: Sıcaklık, Işık Miktarı, Hava
Son Soru:
Yapılan deneyler incelendiğinde hangi saksılardaki tohumlarda çimlenme görülür?
Çözüm:
Haydi şimdi tüm saksıları tek tek kontrol edelim ve çimlenme için gerekli 3 şartı (Su, Hava, Uygun Sıcaklık) sağlayıp sağlamadıklarına bakalım.
- 1 numaralı saksı: Su var, hava var, sıcaklık uygun (25°C). Çimlenme görülür.
- 2 numaralı saksı: Su var, hava var, sıcaklık uygun (25°C). Karanlık olması çimlenmeyi engellemez. Çimlenme görülür.
- 3 numaralı saksı: Su var, hava var, sıcaklık uygun (25°C). Çimlenme görülür.
- 4 numaralı saksı: Su var, hava var ama sıcaklık uygun değil (0°C). Bu sıcaklıkta tohum çimlenemez. Çimlenme görülmez.
- 5 numaralı saksı: Su var, hava var, sıcaklık uygun (25°C). Çimlenme görülür.
- 6 numaralı saksı: Su var, sıcaklık uygun ama üzeri kapalı olduğu için hava (oksijen) yok. Çimlenme görülmez.
- 7 numaralı saksı: Su var, hava var, sıcaklık uygun (25°C). Çimlenme görülür.
- 8 numaralı saksı: Hava var, sıcaklık uygun ama susuz bırakılmış. Su olmadan çimlenme başlayamaz. Çimlenme görülmez.
Sonuç:
Çimlenme görülen saksılar: 1, 2, 3, 5 ve 7 numaralı saksılardır.
Harikasınız çocuklar! Gördüğünüz gibi, bir deneyi anlamak için değişkenleri doğru belirlemek ve temel bilgileri hatırlamak yeterli. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere