Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu sayfadaki “Pekiştirme Atölyesi” bölümünü adım adım inceleyip çözeceğiz. Bu konu, kütle ve ağırlık arasındaki farkı anlamamız için çok önemli. Hazırsanız, başlayalım!
Öncelikle sayfadaki görselleri ve bilgileri kısaca bir hatırlayalım. Gördüğümüz gibi, bir cismin ağırlığı, bulunduğu yere göre değişebiliyor. Dünya’nın merkezine, yani yerin çekim kuvvetinin kaynağına yaklaştıkça ağırlığımız artıyor. Bu yüzden kutuplarda daha ağır, Ekvator’da ise daha hafif ölçülüyoruz. Aynı şekilde, bir dağın zirvesine çıktığımızda, yani Dünya’nın merkezinden uzaklaştığımızda da ağırlığımız azalıyor. Ama unutmayın, kütlemiz yani madde miktarımız hiçbir zaman değişmiyor!
Şimdi bu bilgiler ışığında “Pekiştirme Atölyesi”ndeki sorulara bakalım.
Soru 1: Eşit kollu terazi ile ölçüm yapılmıştır.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Görseldeki ölçüm aletine dikkatlice bakalım. Bu alet, ucuna bir cisim asıldığında yayı gerilen ve üzerindeki sayılarla cismin ağırlığını gösteren bir alettir. Bu aletin adı dinamometredir (el kantarı da denir). Dinamometre, cisimlere etki eden yer çekimi kuvvetini, yani ağırlığı ölçer.
Adım 2: Soruda bahsedilen eşit kollu terazi ise bir kefesine ölçmek istediğimiz cismi, diğer kefesine de standart kütleleri koyarak dengeyi bulduğumuz ve kütle ölçtüğümüz bir alettir.
Adım 3: Görseldeki alet bir dinamometre olduğu için, bu ifadenin Yanlış olduğunu anlıyoruz. Tabloda “Yanlış” (Y) sütununda bu ifade için yazan sayı ise 2‘dir.
Soru 2: Ölçülen değer 50 N olabilir.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Dinamometrenin göstergesine yakından bakalım. Göstergedeki ibrenin tam olarak “50” sayısının üzerinde durduğunu görüyoruz.
Adım 2: Ağırlık bir kuvvettir ve birimi Newton’dur. Kısaca “N” ile gösterilir. Bu yüzden ölçülen değerin 50 N olması gayet mantıklıdır.
Adım 3: Bu nedenle bu ifade Doğru‘dur. Tabloda “Doğru” (D) sütununda bu ifade için yazan sayı ise 9‘dur.
Soru 3: Ölçüm, yüksekliği daha fazla olan bir yerde yapılsaydı sepetin ağırlığı daha küçük olurdu.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Sayfanın üst kısmındaki dağcı görselini hatırlayalım. Dağcı, dağa tırmandıkça yani yükseldikçe sırt çantasının ağırlığı azalıyordu.
Adım 2: Bunun sebebi, Dünya’nın merkezinden uzaklaştıkça yer çekimi kuvvetinin azalmasıdır. Yer çekimi kuvveti azalınca, doğal olarak cismin ağırlığı da azalır.
Adım 3: Dolayısıyla, bu meyve sepetini bir dağın tepesinde ölçseydik, dinamometre daha küçük bir değeri gösterirdi. Bu ifade Doğru‘dur. Tabloda “Doğru” (D) sütununda bu ifade için yazan sayı ise 1‘dir.
Soru 4: Sepetin kütlesini belirleyen yer çekimi kuvvetidir.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Kütle ve ağırlık arasındaki en temel farkı hatırlayalım. Kütle, bir maddedeki tanecik miktarıdır ve asla değişmez. İster Dünya’da, ister Ay’da, ister bir dağın tepesinde olalım, kütlemiz hep aynıdır.
Adım 2: Ağırlık ise kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Yani sepetin ağırlığını belirleyen şey yer çekimi kuvvetidir, kütlesini değil. Sepetin kütlesi, içindeki meyvelerin madde miktarıyla belirlenir.
Adım 3: Bu ifade kütle ile ağırlığı karıştırdığı için Yanlış‘tır. Tabloda “Yanlış” (Y) sütununda bu ifade için yazan sayı ise 0‘dır.
Sonuç:
Şimdi bulduğumuz sayıları sırasıyla birleştirelim ve bizden istenen tarihi oluşturalım.
- 1. sorudan gelen sayı: 2
- 2. sorudan gelen sayı: 9
- 3. sorudan gelen sayı: 1
- 4. sorudan gelen sayı: 0
Bu sayıları sırasıyla Tarih: _ _ / _ _ (Gün/Ay) bölümüne yazdığımızda karşımıza çıkan tarih:
Tarih: 29 / 10
Gördüğünüz gibi, fen bilimleri dersindeki bir etkinlikle hem konumuzu pekiştirdik hem de ülkemiz için çok önemli olan 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın tarihine ulaştık! Harikasınız çocuklar!