Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte üreme, büyüme ve gelişme ünitemizle ilgili çok güzel bir etkinliği yapacağız. Önümüzdeki görseldeki soruları adım adım, anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
Soru 1: Dişi ve erkek üreme sistemine ait yapı ve organların isimlerini, aşağıda verilen görseller üzerindeki uygun noktalı yerlere yazınız.
Harika bir soru! Bu soru, vücudumuzdaki en önemli sistemlerden ikisi olan dişi ve erkek üreme sistemlerinin kısımlarını tanımamızı istiyor. Gelin görselleri teker teker inceleyelim.
Görsel 6.1.11 – Dişi Üreme Sistemi
Bu görselde bir kadının üreme organlarını görüyoruz. Okların gösterdiği yerleri sırayla isimlendirelim:
- En üstteki ok, yumurtanın yumurtalıktan rahime taşındığı boru şeklindeki yapıyı gösteriyor. Burası yumurta kanalıdır. Döllenme olayı genellikle burada gerçekleşir, unutmayın!
- İkinci ok, badem şeklinde olan ve dişi üreme hücresi olan yumurtayı üreten organı işaret ediyor. Bu yapı yumurtalıktır.
- Üçüncü ok, bebeğin anne karnında büyüyüp geliştiği, kaslı ve kalın duvarlı yapıyı gösteriyor. Burası döl yatağı ya da diğer adıyla rahimdir.
- En alttaki ok ise döl yatağının dışarıya açılan esnek kısmını gösteriyor. Bu kısım ise vajinadır.
Görsel 6.1.12 – Erkek Üreme Sistemi
Şimdi de erkek üreme sistemini inceleyelim ve okların gösterdiği yapıları bulalım:
- En üstteki ok, spermleri testislerden penise doğru taşıyan kanalı gösteriyor. Bu kanalın adı sperm kanalıdır.
- İkinci ok, spermlerin ve idrarın vücut dışına atıldığı organı gösteriyor. Bu organ penistir.
- Üçüncü ok, hem spermin hem de idrarın geçtiği, penisin içindeki kanalı işaret ediyor. Bu yapıya üretra denir.
- En alttaki ok ise erkek üreme hücresi olan spermlerin üretildiği ve vücudun dışında bir torba içinde bulunan organları gösteriyor. Bunlar da testislerdir.
Soru 2: İnsanda üremeyi gösteren bir şema aşağıda verilmiştir. Bu şemadaki “olay” ve “yapı” olarak adlandırılan ilgili yerlere getirilmesi gereken kavramlar ise kutu içindedir. Bu kavramları, şema üzerindeki ilgili olay ve yapılar ile eşleştirerek aşağıya yazınız (Bir kavramı birden fazla kez kullanabilirsiniz.).
Şimdi de bir insanın oluşum serüvenini anlatan bu harika şemayı birlikte dolduralım. Kutu içinde bize verilen sihirli kelimeler: mayoz bölünme, mitoz bölünme, döllenme, fetüs, sperm, yumurta, bebek, zigot, embriyo.
Hadi adım adım gidelim!
Adım 1: Üreme Hücrelerinin Oluşumu (1. ve 2. Olay, A ve B Yapısı)
Şemada bir kadın ve bir erkek görüyoruz. Üremenin gerçekleşmesi için önce üreme hücrelerinin oluşması gerekir.
- Kadın vücudunda oluşan üreme hücresi yumurtadır. O zaman A Yapısı, yumurta olmalı.
- Erkek vücudunda oluşan üreme hücresi ise spermdir. O zaman B Yapısı, sperm olmalı.
- Peki bu üreme hücreleri hangi özel bölünme ile oluşur? Tabii ki kromozom sayısını yarıya indiren mayoz bölünme ile! Bu yüzden hem 1. Olay hem de 2. Olaymayoz bölünmedir.
Adım 2: Döllenme (3. Olay, C Yapısı)
Yumurta (A) ve sperm (B) birleşiyor. Bu muhteşem birleşme olayına biz döllenme diyoruz.
- Bu durumda 3. Olay, döllenmedir.
- Döllenme sonucunda oluşan ilk canlı hücreye ise zigot adı verilir. O halde C Yapısı, zigottur.
Adım 3: Büyüme ve Gelişmenin Başlaması (4. Olay, D Yapısı)
Zigot artık tek bir hücre olarak kalamaz, büyüyüp gelişmesi gerekir. Bunu nasıl yapar? Sürekli bölünerek! Vücudumuzda büyüme, gelişme ve yaraların onarımını sağlayan bölünme türü mitoz bölünmedir.
- Zigot, art arda mitoz bölünmeler geçirir. Bu yüzden 4. Olay, mitoz bölünmedir.
- Mitoz bölünmeler sonucu oluşan hücre kümesine, yani zigotun biraz gelişmiş haline embriyo diyoruz. O zaman D Yapısı, embriyodur.
Adım 4: Gelişimin Devamı ve Doğum (5. ve 6. Olay, E ve F Yapısı)
Embriyo, anne karnında büyümeye ve gelişmeye devam eder. Bu büyüme yine sürekli mitoz bölünmelerle olur.
- Embriyo yaklaşık iki aylık olduktan sonra artık organları belirginleşir ve bu aşamadan sonra doğuma kadar fetüs adını alır. Dolayısıyla E Yapısı, fetüstür. Embriyonun fetüse dönüşmesi de bir büyüme olayı olduğu için 5. Olay yine mitoz bölünmedir.
- Fetüs, gelişimini tamamladıktan sonra dünyaya gelir. Bu sevimli canlıya artık bebek diyoruz. Yani F Yapısı, bebektir. Fetüsün büyüyerek bebek haline gelmesi de yine mitoz bölünme sayesinde olur. Bu yüzden 6. Olay da mitoz bölünmedir.
Harika iş çıkardık! Şimdi bulduğumuz tüm bu bilgileri tabloya yerleştirelim.
Çözümün Tablo Halindeki Gösterimi:
1. Olay: mayoz bölünme
2. Olay: mayoz bölünme
3. Olay: döllenme
4. Olay: mitoz bölünme
5. Olay: mitoz bölünme
6. Olay: mitoz bölünme
A Yapısı: yumurta
B Yapısı: sperm
C Yapısı: zigot
D Yapısı: embriyo
E Yapısı: fetüs
F Yapısı: bebek
Gördüğünüz gibi, bir canlının oluşumu ne kadar harika ve düzenli bir süreç, değil mi? Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!