7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 176
Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Soru 1: Siyah, beyaz ve kırmızı kaplara eşit miktarda ve aynı sıcaklıkta buz parçaları konularak aşağıdaki deney düzeneği hazırlanıyor. Kaplar aynı ortamda, güneş ışığı altında bekletilerek buzların tamamen erimesi için geçen süreler hesaplanıyor.
Bu deneydeki değişkenleri belirleyip ilgili noktalı alanlara yazınız.
Harika bir deney sorusu! Fen bilimlerinde deneyleri anlamanın en önemli yolu değişkenleri doğru belirlemektir. Haydi birlikte bu deneyin değişkenlerini bulalım.
Adım 1: Bağımsız Değişkeni Bulalım
Unutma, bağımsız değişken, bir deneyde bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz şeydir. Deneyin sonucunu neyin etkileyeceğini merak ediyorsak, işte o bizim bağımsız değişkenimizdir. Bu deneye baktığımızda, her şey aynıyken farklı olan ne var? Kapların renkleri, değil mi? Biri siyah, biri beyaz, biri de kırmızı. Demek ki biz burada “Acaba kabın rengi buzun erime süresini etkiler mi?” diye merak ediyoruz. Bu yüzden bizim değiştirdiğimiz şey kapların rengidir.
Adım 2: Bağımlı Değişkeni Bulalım
Şimdi de bağımlı değişkeni bulalım. Bağımlı değişken, bizim değiştirdiğimiz şeyden (yani bağımsız değişkenden) etkilenen, bizim gözlemlediğimiz ve ölçtüğümüz sonuçtur. Biz kapların rengini değiştirdiğimizde neyin değişmesini bekliyoruz? Soruda neyi hesapladığımız yazıyor? Evet, “buzların tamamen erimesi için geçen süreler”. İşte bu süre, kapların rengine bağlı olarak değişecektir. Bu yüzden bağımlı değişkenimiz buzların erime süresidir. Siyah kap ışığı daha çok soğurduğu için daha çabuk, beyaz kap ise ışığı yansıttığı için daha geç eriyecektir. Gördüğün gibi süre, renge bağlı!
Adım 3: Kontrol Edilen Değişkenleri Bulalım
Son olarak kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenler var. Bunlar, deneyin adil ve doğru sonuç vermesi için deney boyunca aynı tuttuğumuz, değiştirmediğimiz şeylerdir. Eğer bunları da değiştirirsek, sonucun neden kaynaklandığını anlayamayız. Soruda nelerin aynı tutulduğuna bakalım:
- Eşit miktarda buz parçaları
- Aynı sıcaklıkta buz parçaları
- Kapların aynı ortamda olması
- Aynı ışık kaynağı (güneş ışığı)
- Kapların cinsi ve büyüklüğü
Bunlardan birkaçını yazmamız yeterli olacaktır.
Sonuç:
Bağımlı değişken: Buzların erime süresi
Bağımsız değişken: Kapların rengi
Kontrol edilen değişken: Buz miktarı, buzların ilk sıcaklığı, ortam, ışık kaynağı
Soru 2: Aşağıdaki tabloda yer alan farklı renklerdeki masalar, farklı renklerde ışık veren el fenerleri ile aydınlatıldığında hangi renkte görünürse ilgili kutucuğu o renge boyayınız.
Renklerin sırrını çözmeye hazır mısın? Bu soruyu çözmek için aklımızda tutmamız gereken temel bir kural var: Bir cisim, üzerine düşen ışığın içindeki kendi rengini güçlü bir şekilde yansıtır, diğer renkleri ise soğurur (yutar). Eğer üzerine düşen ışıkta kendi rengi yoksa, hiçbir rengi yansıtamaz ve siyah görünür. Beyaz renk ise üzerine gelen tüm renkleri yansıtır. Haydi bu kurallarla tablomuzu dolduralım!
Adım 1: Beyaz Işık ile Aydınlatma
Beyaz ışık, içinde tüm renkleri barındıran bir süper kahraman gibidir. Bu yüzden cisimler kendi ana renklerinde görünür.
- Beyaz ışık altında beyaz masa, tüm renkleri yansıtacağı için beyaz görünür.
- Beyaz ışık altında kırmızı masa, sadece kırmızıyı yansıtacağı için kırmızı görünür.
- Beyaz ışık altında yeşil masa, sadece yeşili yansıtacağı için yeşil görünür.
- Beyaz ışık altında mavi masa, sadece maviyi yansıtacağı için mavi görünür.
Adım 2: Kırmızı Işık ile Aydınlatma
Şimdi elimizde sadece kırmızı ışık var. Masalar sadece kırmızı rengi yansıtabilirse renkli görünür.
- Kırmızı ışık altında beyaz masa, üzerine gelen her rengi yansıttığı için kırmızıyı da yansıtır ve kırmızı görünür.
- Kırmızı ışık altında kırmızı masa, kendi rengi olan kırmızıyı yansıtır ve kırmızı görünür.
- Kırmızı ışık altında yeşil masa, kırmızı ışığı soğurur, yansıtacak ışık bulamaz ve siyah görünür.
- Kırmızı ışık altında mavi masa, kırmızı ışığı soğurur, yansıtacak ışık bulamaz ve siyah görünür.
Adım 3: Yeşil Işık ile Aydınlatma
Bu sefer de ışığımız yeşil.
- Yeşil ışık altında beyaz masa, yeşil ışığı yansıtır ve yeşil görünür.
- Yeşil ışık altında kırmızı masa, yeşil ışığı soğurur ve siyah görünür.
- Yeşil ışık altında yeşil masa, kendi rengi olan yeşili yansıtır ve yeşil görünür.
- Yeşil ışık altında mavi masa, yeşil ışığı soğurur ve siyah görünür.
Adım 4: Mavi Işık ile Aydınlatma
Son olarak mavi ışıkla deniyoruz.
- Mavi ışık altında beyaz masa, mavi ışığı yansıtır ve mavi görünür.
- Mavi ışık altında kırmızı masa, mavi ışığı soğurur ve siyah görünür.
- Mavi ışık altında yeşil masa, mavi ışığı soğurur ve siyah görünür.
- Mavi ışık altında mavi masa, kendi rengi olan maviyi yansıtır ve mavi görünür.
Sonuç:
Tablodaki kutucukları bu renklere göre boyamalısın. Mesela kırmızı ışık satırında, beyaz ve kırmızı masanın altındaki kutucukları kırmızıya, yeşil ve mavi masanın altındaki kutucukları ise siyaha boyayacaksın.
Soru 3: Aşağıdaki tabloda ışığın farklı ortamlardaki hızı yaklaşık olarak verilmiştir. Işığın ortamdaki hızı ile ortamın yoğunluğu arasındaki ilişkiyi noktalı alana açıklayınız ve tablodaki ortamların yoğunluklarını büyükten küçüğe sıralayınız.
Bu soru ışığın ne kadar hızlı olduğunu ve bu hızın neden değiştiğini anlamamızla ilgili. Çok keyifli bir konu!
Adım 1: Tabloyu İnceleyelim
Tabloya baktığımızda ışığın hızları şöyle:
- Hava: 300.000 km/h
- Su: 225.000 km/h
- Cam: 200.000 km/h
Görüyoruz ki ışık en hızlı havada, en yavaş ise camda hareket ediyor. Peki neden?
Adım 2: Hız ve Yoğunluk İlişkisini Kuralım
Şöyle düşün: Sen bir koridorda koşuyorsun. Koridor boşsa (hava gibi) çok hızlı koşarsın. Koridorda birkaç kişi varsa (su gibi) onlara çarpmamak için yavaşlarsın. Koridor çok kalabalıksa (cam gibi) hareket etmen çok zorlaşır ve iyice yavaşlarsın. Işık da aynı senin gibi!
Bir ortamın yoğunluğu, o ortamdaki taneciklerin ne kadar sıkışık olduğunu gösterir. Ortam ne kadar yoğunsa, tanecikler o kadar sıktır. Işık, bu taneciklerin arasından geçerken yavaşlar. Yani, ortamın yoğunluğu arttıkça, ışığın o ortamdaki hızı azalır. Bu ilişkiye ters orantı diyoruz. Biri artarken diğeri azalıyor.
Adım 3: Yoğunlukları Sıralayalım
Madem yoğunluk artınca hız azalıyor, o zaman en yavaş olduğu ortam en yoğun, en hızlı olduğu ortam en az yoğun olmalı.
- En yavaş olduğu ortam: Cam (Demek ki en yoğun olan cam)
- Ortalama hızda olduğu ortam: Su (Demek ki yoğunluğu ortada olan su)
- En hızlı olduğu ortam: Hava (Demek ki en az yoğun olan hava)
Soru bizden yoğunlukları büyükten küçüğe sıralamamızı istiyor. O zaman sıralamamız şöyle olur:
Sonuç:
Açıklama: Ortamın yoğunluğu (taneciklerin sıklığı) arttıkça, ışığın o ortamdaki ilerleme hızı azalır. Bu yüzden ışık en yoğun ortam olan camda en yavaş, en az yoğun ortam olan havada ise en hızlıdır. Yoğunluk ile ışığın hızı arasında ters orantı vardır.
Yoğunluk Sıralaması (Büyükten Küçüğe): Cam > Su > Hava
Umarım tüm çözümleri ve açıklamaları beğenmişsindir. Unutma, Fen Bilimleri merak etmek ve denemekle öğrenilir. Başarılar dilerim!