Merhaba sevgili öğrencilerim,
Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz! Bugün sizlerle birlikte Ünite Değerlendirme Sorularından iki tanesini çözeceğiz. Bu sorular, atomun yapısı ve tarihsel gelişimi hakkındaki bilgilerimizi pekiştirmemize yardımcı olacak. Hazırsanız, haydi başlayalım!
1. Soru: X, Y ve Z elementlerinin pozitif ve negatif yük sayılarını gösteren grafik aşağıda verilmiştir.
Buna göre
- I. X, Y ve Z maddeleri farklı cins atom içermemektedir.
- II. Bütün maddelerin elektron sayısı birbirinden farklıdır.
- III. X ve Y maddelerinin proton sayıları aynıdır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soruyu çözmek için önce grafiği doğru okumalıyız. Unutmayın, bir atomun kimliğini belirleyen şey proton sayısıdır!
Unutma: Pozitif yük sayısı proton sayısını, negatif yük sayısı ise elektron sayısını gösterir. Bir atomun cinsi (yani hangi element olduğu) proton sayısına bağlıdır.
Haydi şimdi adımlarla sorumuzu çözelim:
Adım 1: Grafiği İnceleyelim
- Yatay eksen (sağa doğru olan) Pozitif Yük Sayısını, yani proton sayısını gösteriyor.
- Dikey eksen (yukarı doğru olan) Negatif Yük Sayısını, yani elektron sayısını gösteriyor.
Adım 2: Öncülleri Değerlendirelim
- I. X, Y ve Z maddeleri farklı cins atom içermemektedir.
Bu ifadenin doğru olup olmadığını anlamak için maddelerin proton sayılarına bakmalıyız. Grafikte X ve Y’nin yatay eksende aynı hizada olduğunu görüyoruz. Bu, X ve Y’nin proton sayılarının aynı olduğu anlamına gelir. Yani X ve Y aynı cins atomdur. Ancak Z’nin proton sayısı onlardan farklı (daha sağda). Bu yüzden Z, farklı bir cins atomdur. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır. Çünkü elimizde iki farklı cins atom var (biri X ve Y’nin ait olduğu element, diğeri Z’nin ait olduğu element).
- II. Bütün maddelerin elektron sayısı birbirinden farklıdır.
Elektron sayısı için dikey eksene bakıyoruz. Grafikte X, Y ve Z noktalarının hepsinin farklı yüksekliklerde olduğunu görüyoruz. Bu da demek oluyor ki her birinin elektron sayısı birbirinden farklıdır. Bu ifade doğrudur.
- III. X ve Y maddelerinin proton sayıları aynıdır.
Proton sayısı için yatay eksene tekrar bakalım. X ve Y noktaları yatay eksende aynı değeri gösteriyor. Bu da onların proton sayılarının aynı olduğunu kanıtlar. Bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Yaptığımız incelemeler sonucunda II. ve III. ifadelerin doğru olduğunu bulduk.
Sonuç:
Doğru cevap C) II ve III seçeneğidir.
2. Soru: Bir öğrenci, geçmişten günümüze atom kavramı ile ilgili bazı posterler hazırlamıştır. Posterleri inceleyen öğretmeni, görseller ve açıklamalarda bazı hatalar bulunduğunu söylemiştir.
Buna göre
- I. K posterinde bulunan görsel ile M posterinde bulunan görsel yer değiştirmelidir.
- II. L posterinde bulunan açıklama ile M posterinde bulunan açıklama yer değiştirmelidir.
- III. L posterinde bulunan görsel ile N posterinde bulunan görsel yer değiştirmelidir.
önerilerinden hangileri yapılırsa posterlerdeki tüm hatalar giderilmiş olur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
Çözüm:
Bu soruda atom modellerinin tarihsel sürecini hatırlamamız gerekiyor. Posterlerdeki görsellerle açıklamaların birbiriyle uyuşup uyuşmadığını kontrol edeceğiz ve hataları düzelteceğiz.
Adım 1: Posterlerdeki Hataları Bulalım
- K Posteri: Görsel, elektronların çekirdek etrafında döndüğü Modern Atom Teorisi‘ne benziyor. Açıklama ise “Atomlar, parçalanamayan içi dolu berk kürelerdir” diyor. Bu açıklama Dalton Atom Modeli‘ne aittir. Görsel ve açıklama uyumsuz.
- L Posteri: Görsel, çekirdek ve yörüngeleriyle Rutherford/Bohr Atom Modeli‘ni andırıyor. Açıklama ise çok genel.
- M Posteri: Görsel, içi dolu bir küre. Bu, Dalton Atom Modeli‘dir. Açıklama ise “Protonlar çekirdekte, elektronlar yörüngelerde döner” diyor. Bu açıklama Rutherford/Bohr Atom Modeli‘ne aittir. Görsel ve açıklama uyumsuz.
- N Posteri: Görsel, pozitif yük içinde negatif yüklerin dağıldığı “üzümlü kek” modelidir. Bu, Thomson Atom Modeli‘dir. Açıklama ise “Elektronlar, çekirdeğin etrafındaki katmanlarda dönmektedir” diyor. Bu açıklama Bohr Atom Modeli‘ne aittir. Görsel ve açıklama uyumsuz.
Adım 2: Düzeltme Önerilerini Deneyelim
Amacımız tüm posterleri doğru hale getirmek. Bunun için şıklardaki önerileri uygulamalıyız.
- I. K posterinde bulunan görsel ile M posterinde bulunan görsel yer değiştirmelidir.
Bu değişikliği yaparsak ne olur?
– Yeni K Posteri: M’nin görseli (içi dolu küre) + K’nin açıklaması (“…içi dolu berk küre”). Bu ikisi birleşince doğru bir Dalton posteri olur. Harika!
– Yeni M Posteri: K’nin görseli (modern model) + M’nin açıklaması (“…elektronlar yörüngelerde döner”). Bu ikisi birleşince doğru bir Bohr/Modern Atom Teorisi posteri olur. Süper!
Bu öneri tek başına K ve M posterlerini düzeltiyor.
- III. L posterinde bulunan görsel ile N posterinde bulunan görsel yer değiştirmelidir.
Şimdi de bu değişikliği yapalım (I. değişikliği de yapmıştık, unutmayalım).
– Yeni L Posteri: N’nin görseli (üzümlü kek modeli) + L’nin açıklaması (“Protonlar ve elektronlar atomu oluşturur”). Bu, doğru bir Thomson posteri olur. Çünkü Thomson atomun içinde (+) ve (-) yükler olduğunu söylemişti.
– Yeni N Posteri: L’nin görseli (çekirdek ve yörüngeler) + N’nin açıklaması (“Elektronlar… katmanlarda dönmektedir”). Bu ikisi birleşince doğru bir Bohr Atom Modeli posteri olur.
Bu öneri de L ve N posterlerini düzeltiyor.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Gördüğünüz gibi, I. ve III. önerileri birlikte yaptığımızda posterlerin hepsi doğru hale geliyor. Önce K ve M’yi, sonra L ve N’yi düzelterek tüm hataları gidermiş oluyoruz.
Sonuç:
Doğru cevap C) I ve III seçeneğidir.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!