7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 86
Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte enerji dönüşümleri konusuna harika bir başlangıç yapacağız. Gelin, resimdeki bu eğlenceli ama bir o kadar da düşündürücü soruyu birlikte çözelim ve konuyu daha iyi anlayalım.
Soru: Sizce kaydırakların yüzeyi ile baykuşların sürati arasında ilişki var mıdır? Açıklayınız.
Harika bir soru! Gelin bu soruyu adım adım, hep birlikte düşünerek cevaplayalım.
Adım 1: Soruyu Anlayalım
Resimde iki sevimli baykuş var ve biri diğerinden daha hızlı kayıyor. Hızlı olan baykuş, bunun sebebinin kaydırağın plastikten yapılmış olması olduğunu söylüyor. Diğeri ise “Ne fark eder ki?” diye soruyor. İşte bizim görevimiz de ne fark ettiğini açıklamak. Yani, kaydırağın yapıldığı malzemenin (yüzeyinin) kayma hızını (sürati) etkileyip etkilemediğini bulacağız.
Adım 2: Anahtar Kavramı Hatırlayalım: Sürtünme Kuvveti
Bu sorunun cevabı sihirli bir kelimede saklı: Sürtünme Kuvveti. Peki neydi bu sürtünme kuvveti? Hatırlayalım:
Sürtünme kuvveti, birbirine temas eden yüzeyler arasında oluşan ve hareketi zorlaştıran veya yavaşlatan bir kuvvettir. Her zaman hareketin tersi yönünde etki eder.
Örneğin, ellerimizi birbirine sürttüğümüzde hissettiğimiz sıcaklık, sürtünme kuvvetinin enerjiyi ısıya dönüştürmesinin bir sonucudur!
Adım 3: Yüzeyler ve Sürtünme İlişkisi
Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, yüzeylerin cinsine bağlıdır.
- Pürüzlü Yüzeyler: Halı, zımpara kağıdı, toprak yol gibi girintili çıkıntılı yüzeylerde sürtünme kuvveti fazladır. Bu yüzeylerde hareket etmek daha zordur.
- Pürüzsüz (Kaygan) Yüzeyler: Buz, cam, cilalı parke ve resimdeki gibi plastik yüzeylerde sürtünme kuvveti azdır. Bu yüzeylerde hareket etmek daha kolaydır.
Adım 4: Olayı Baykuşlar Üzerinden Değerlendirelim
Şimdi bu bilgileri baykuşlarımızın durumuna uygulayalım.
- Baykuş kaydıraktan aşağı doğru kayarken bir hareket enerjisine, yani kinetik enerjiye sahiptir.
- Aynı zamanda, baykuşun vücudu ile kaydırağın yüzeyi arasında bir sürtünme kuvveti oluşur. Bu kuvvet, baykuşun hareketini yavaşlatmaya çalışır.
- Plastik kaydırak, pürüzsüz bir yüzeye sahip olduğu için sürtünme kuvveti azdır. Az olan bu sürtünme, baykuşun hareketini çok az yavaşlatır. Bu yüzden baykuş daha süratli kayar.
- Eğer kaydırak ahşap gibi daha pürüzlü bir malzemeden yapılmış olsaydı, sürtünme kuvveti daha fazla olacaktı. Bu da baykuşun hareketini daha çok yavaşlatacak ve daha yavaş kaymasına sebep olacaktı.
Sonuç
Evet, kaydırakların yüzeyi ile baykuşların sürati arasında kesinlikle bir ilişki vardır. Bu ilişkinin temel sebebi sürtünme kuvvetidir. Yüzey ne kadar pürüzsüz ve kaygan olursa, sürtünme kuvveti o kadar az olur ve cisim o kadar süratli hareket eder. Plastik yüzeydeki sürtünme, ahşap yüzeye göre daha az olduğu için Karaca isimli baykuş arkadaşından daha hızlı kaymaktadır.