Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz bu güzel soruları şimdi hep birlikte, tane tane anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
1. Soru: Aşağıda K ve L hücrelerine ait bölünmeler verilmiştir.
Yukarıdaki şekiller dikkate alındığında,
- I. Bu bölünme çeşitleri bütün canlılarda üremeyi sağlar.
- II. Şekil-1’deki bölünme çeşidi ile bazı canlılarda türün devamlılığı sağlanır.
- III. Şekil-2’deki bölünme çeşidi ile farklı kalıtsal özelliklere sahip hücreler meydana gelebilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce şekillerin bize ne anlattığını anlamamız gerekiyor. Haydi birlikte inceleyelim!
Adım 1: Şekil-1’i Analiz Edelim
Şekil-1’de “K” hücresinin kromozom sayısı 2n olarak verilmiş. Bu hücre bölündüğünde oluşan yeni hücrelerin kromozom sayısı da 2n. Sonuçta oluşan dört hücrenin hepsi de başlangıçtaki hücreyle aynı kromozom sayısına sahip, yani 2n. Kromozom sayısının değişmediği, ana hücreyle tıpatıp aynı yeni hücrelerin oluştuğu bu bölünme çeşidinin adı Mitoz Bölünme‘dir. Unutmayın, mitoz bölünme vücudumuzda yaraların iyileşmesi, büyüme ve tek hücreli canlılarda üreme gibi olayları sağlar.
Adım 2: Şekil-2’yi Analiz Edelim
Şekil-2’de ise “L” hücresinin kromozom sayısı 2n. Ancak bölünme sonucunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı yarıya inmiş ve n olmuş. Kromozom sayısının yarıya indiği ve genetik çeşitliliğin sağlandığı bu bölünme çeşidi ise Mayoz Bölünme‘dir. Mayoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (sperm, yumurta gibi) oluşmasını sağlar.
Adım 3: İfadeleri Değerlendirelim
Şimdi bu bilgilerle bize verilen ifadelerin doğru olup olmadığına bakalım.
- I. Bu bölünme çeşitleri bütün canlılarda üremeyi sağlar.
Bu ifade yanlıştır. Çünkü mitoz bölünme (Şekil-1) biz insanlar gibi çok hücreli canlılarda üremeyi değil, büyümeyi ve onarımı sağlar. Sadece amip gibi tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar. Bu yüzden “bütün canlılarda” demesi bu ifadeyi yanlış yapıyor.
- II. Şekil-1’deki bölünme çeşidi ile bazı canlılarda türün devamlılığı sağlanır.
Bu ifade doğrudur. Az önce de söylediğimiz gibi, tek hücreli canlılar mitoz bölünme ile çoğalır ve soylarını devam ettirirler. Yani türün devamlılığını sağlarlar.
- III. Şekil-2’deki bölünme çeşidi ile farklı kalıtsal özelliklere sahip hücreler meydana gelebilir.
Bu ifade de doğrudur. Mayoz bölünmenin en önemli özelliklerinden biri, parça değişimi sayesinde genetik çeşitlilik oluşturmasıdır. Bu yüzden oluşan üreme hücreleri birbirinden ve ana hücreden farklı kalıtsal özelliklere sahip olabilir. Bu da kardeşlerin neden birbirinden farklı olduğunun temel sebebidir.
Sonuç:
Gördüğümüz gibi II. ve III. ifadeler doğru. Bu durumda doğru cevabımız C şıkkı oluyor.
2. Soru:
- 1800’lerden önce Zacarias Janseen, mikroskobu icat etmiştir.
- 1800’lerde teknolojik gelişmelerle birlikte mercekler, daha büyük ve pürüzsüz üretilmeye başlanmıştır.
- 1800’lerden sonra Robert Brown, hücrenin çekirdeğini bulmuştur.
Bu bilgilere göre aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
Çözüm:
Bu soruda bize bilimsel bir sürecin tarihçesi verilmiş ve bu bilgilerden yola çıkarak hangi yorumu yapamayacağımızı bulmamız isteniyor. Şıkları tek tek inceleyelim.
Adım 1: Şıkları Metinle Karşılaştıralım
a) Elimizdeki mevcut bilgiler gelecekte değişebilir.
Metne baktığımızda, önce mikroskop bulunmuş, sonra teknoloji gelişmiş ve daha iyi mercekler yapılmış, en sonunda da hücre çekirdeği keşfedilmiş. Bu bize bilginin zamanla geliştiğini ve değişebileceğini gösteriyor. Yani bu yorumu yapabiliriz.b) Bilimsel görüşlerin oluşması uzun yıllar sürebilir.
Olaylar 1800’lerden önce başlayıp 1800’lerden sonrasına kadar devam etmiş. Bu da bize bilimsel gelişmelerin zaman aldığını, uzun yıllar sürebileceğini gösteriyor. Bu yorumu da yapabiliriz.c) Bir bilim dalındaki ilerleme diğer bilim dallarını da etkilemektedir.
Metinde “teknolojik gelişmelerle birlikte mercekler daha iyi üretilmeye başlanmıştır” diyor. Teknoloji bir bilim alanıdır ve bu alandaki gelişme, biyoloji alanında (hücre çekirdeğinin bulunması) yeni bir keşfe olanak sağlamıştır. Demek ki bilim dalları birbirini etkiliyor. Bu yorumu da yapabiliriz.d) Hücre ile ilgili araştırmalar, mümkün olan en gelişmiş seviyeye ulaşmıştır.
Metin bize sadece geçmişte olan bazı gelişmeleri anlatıyor. Araştırmaların bittiğini, ulaşılabilecek en son noktaya gelindiğini söylemiyor. Bilim sürekli gelişir ve yeni şeyler keşfedilir. Belki de gelecekte hücre hakkında çok daha farklı şeyler öğreneceğiz. Bu yüzden bu yorumu verilen bilgilerden yola çıkarak yapamayız.
Sonuç:
Verilen metinden çıkarılamayacak, yapılamayacak yorum D şıkkıdır.
3. Soru: Aslı, bir insanda bulunan hücreden organizmaya doğru tüm yapıları belirlemiştir. Daha sonra bu yapıları günlük yaşamla ilişkili “sıra-sınıf-koridor-okul” kavramları ile eşleştirip somut hâle getirmeye karar vermiştir. Ardından her sınıf düzeyinin farklı koridorda yer aldığını hayal ederek aşağıdaki görselleri hazırlamıştır.
Buna göre yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşılamaz?
Çözüm:
Bu soru bir benzetme (analoji) sorusu. Önce Aslı’nın yaptığı benzetmeyi doğru anlamalıyız. Canlılardaki yapı basamaklarını hatırlayalım:
Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma
Aslı’nın benzetmesi ise:
Sıra → Sınıf → Koridor → Okul
Haydi bu ikisini eşleştirelim:
- Hücre (en küçük yapı taşı) = Sıra (sınıfın en küçük birimi)
- Doku (benzer hücreler topluluğu) = Sınıf (benzer sıralar topluluğu)
- Organ (farklı dokuların birleşmesi) = Koridor (farklı sınıfları birbirine bağlayan yapı)
- Organizma (sistemlerin birleşmesi) = Okul (tüm koridorların, sınıfların oluşturduğu bütün)
Şimdi bu eşleştirmeye göre şıkları değerlendirelim.
Adım 1: Şıkları Analiz Edelim
a) Koridor-okul ilişkisi, “sistem-organizma” ilişkisi ile benzerlik gösterebilir.
Okul bir organizma ise, okulu oluşturan katlar veya farklı sınıf seviyelerinin bulunduğu bölümler (5. sınıflar katı, 6. sınıflar katı gibi) birer sistem olarak düşünülebilir. Koridorlar da bu sistemlerin içindeki organlar gibidir. Bu yorum, genel mantığa uygun görünüyor. Bu yüzden bu yoruma ulaşılabilir.b) 7/A, 7/B, 7/C gibi sınıflar “farklı sistem içerisindeki farklı organlar”ı temsil edebilir.
İşte burada dikkatli olmalıyız! Bizim benzetmemize göre sınıf = doku idi. Bu şık ise sınıfların “organ” olduğunu söylüyor. Bu, bizim en başta kurduğumuz benzetmeye aykırı. 7/A, 7/B gibi sınıflar, farklı doku çeşitlerini (örneğin farklı kas dokuları) temsil edebilir ama organları değil. Bu yoruma ulaşılamaz gibi duruyor.c) 5. sınıflar “dolaşım sistemi”ni, 6. sınıflar “solunum sistemi”ni temsil edebilir.
Bu mantıklı bir benzetme. Okulu bir organizma olarak düşünürsek, belirli bir sınıf seviyesindeki tüm şubeler (5A, 5B, 5C…) bir araya gelerek bir “sistem” oluşturabilir. Tıpkı kalbin, damarların ve kanın bir araya gelerek “dolaşım sistemini” oluşturması gibi. Bu yoruma ulaşılabilir.d) Sıra “hücre”yi, sınıf “doku”yu temsil edebilir.
Bu, zaten sorunun temelindeki benzetmenin ta kendisi. Sıralar birleşip sınıfı, hücreler birleşip dokuyu oluşturur. Bu yorum kesinlikle doğrudur ve ulaşılabilir.
Sonuç:
Benzetmenin temel kurallarına uymayan, “sınıf”ı “organ” olarak yanlış yorumlayan şık B şıkkıdır. Dolayısıyla ulaşılamayacak yorum budur.