Merhaba canım öğrencim! Ben senin Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün birlikte bu soruları çözerek bilgilerimizi tazeleyeceğiz. Hazırsan başlayalım!
A) Aşağıdaki şekillerde mitozun evreleri karışık olarak verilmiştir. Harfleri kullanarak evreleri gerçekleşme sırasına göre sıralayınız. Bu sıralamayı neye göre yaptığınızı açıklayınız.
Şekilleri incelediğimizde, hücrenin bölünmeye hazırlandığı, kromozomların belirginleştiği, ortada toplandığı ve sonra zıt kutuplara çekilerek iki yeni hücre oluşturduğu aşamaları görüyoruz. Mitoz bölünmenin temel amacı, bir hücreden genetik olarak aynı iki yeni hücre oluşturmaktır. Bu süreç belirli aşamalardan geçer.
Şimdi bu aşamaları, yani mitozun evrelerini sırasıyla yerleştirelim:
- a) Bu evrede, kromozomlar hücrenin ortasında tek sıra halinde dizilmiştir. Bu, mitozun metafaz evresidir.
- b) Bu evrede, kromozomlar belirginleşmeye başlamış ve çekirdek zarı erimeye başlamıştır. Bu, mitozun profaz evresidir.
- c) Bu evrede, kromozomlar zıt kutuplara doğru çekilmektedir. Bu, mitozun anafaz evresidir.
- d) Bu evrede, iki yeni hücre oluşmaya başlamıştır. Kromozomlar kutuplarda toplanmış ve etraflarında yeni çekirdek zarları oluşmaktadır. Bu, mitozun telofaz evresidir.
- e) Bu evrede, sitoplazma bölünerek iki yeni hücre oluşmuştur.
Bu nedenle, mitozun evrelerinin doğru sıralaması şöyledir:
b – a – c – d – e
Bu sıralamayı yaparken, hücre bölünmesinin doğal akışını ve kromozomların hareketlerini göz önünde bulundurduk. Önce kromozomlar belirginleşir (profaz – b), sonra ortada dizilirler (metafaz – a), ardından kutuplara çekilirler (anafaz – c) ve son olarak iki yeni hücre oluşur (telofaz ve sitokinez – d ve e).
B) Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. İnsan deri hücreleri kaç kromozom taşır? Bu hücrelerden birinin bölünmesi sonucu kaç yavru hücre oluşur?
İnsan vücudunda bulunan deri hücreleri gibi normal vücut hücrelerimiz, toplamda 46 kromozom taşır. Bu kromozomlar, 23 tanesi anneden, 23 tanesi babadan gelir ve çiftler halinde bulunurlar. Bu tür hücrelerin bölünmesi mitoz bölünme ile gerçekleşir. Mitoz bölünmenin en önemli özelliklerinden biri, ana hücre ile aynı sayıda kromozoma sahip, genetik olarak tamamen aynı iki yavru hücre oluşturmasıdır.
Dolayısıyla, bir insan deri hücresi mitoz bölünme geçirdiğinde, başlangıçta 46 kromozomu varken, bölünme sonucunda iki tane yavru hücre oluşur ve her bir yavru hücre de 46 kromozom taşır.
2. Kanser hastası bir farenin tümör hücreleri bilim insanları tarafından incelenmiştir. İki haftada bir hücrenin bölünmesiyle oluşan yavru hücrelerin bölünme ve kromozom sayıları ilgili edinilen bilgiler aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.
Buna göre bölünmeler sonucunda oluşan hücre sayısı kaçtır? Nedeniyle açıklayınız.
Grafiğe baktığımızda, “Bölünme sayısı” ekseninde 1’den 5’e kadar sayıların olduğunu ve her bir bölünme sayısının altında “Kromozom sayısı” ekseninde bir çizgi olduğunu görüyoruz. Bu çizgi, her bölünme sonucunda oluşan hücrelerin kromozom sayısını gösteriyor.
Grafiği dikkatlice inceleyelim:
- 1. Bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı 46’dır.
- 2. Bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı 46’dır.
- 3. Bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı 46’dır.
- 4. Bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı 46’dır.
- 5. Bölünme sonunda oluşan hücrelerin kromozom sayısı 46’dır.
Grafikteki tüm bölünmeler sonucunda, oluşan yavru hücrelerin kromozom sayısının hep 46 kaldığını görüyoruz. Bu durum, bu hücrelerin mitoz bölünme geçirdiğini göstermektedir. Mitoz bölünmede, ana hücredeki kromozom sayısı yavru hücrelere aynen aktarılır.
Şimdi sorunun ikinci kısmına gelelim: “Buna göre bölünmeler sonucunda oluşan hücre sayısı kaçtır?”
Grafikte “Bölünme sayısı” ekseninde 5’e kadar işaretleme yapılmış. Her bir bölünme, bir hücrenin ikiye ayrılması anlamına gelir. Bu tür bir bölünme, hücre sayısını iki katına çıkarır.
Şöyle düşünelim:
- Başlangıçta 1 hücre var.
- 1. Bölünme sonunda: 1 x 2 = 2 hücre oluşur.
- 2. Bölünme sonunda: 2 x 2 = 4 hücre oluşur.
- 3. Bölünme sonunda: 4 x 2 = 8 hücre oluşur.
- 4. Bölünme sonunda: 8 x 2 = 16 hücre oluşur.
- 5. Bölünme sonunda: 16 x 2 = 32 hücre oluşur.
Bu hesaplamayı üslü sayılarla da gösterebiliriz:
2bölünme sayısı
Yani 5. bölünme sonunda oluşan hücre sayısı:
25 = 2 x 2 x 2 x 2 x 2 = 32
Sonuç: Bölünmeler sonucunda oluşan hücre sayısı 32‘dir.
Nedeni: Grafikteki hücrelerin kromozom sayısının her bölünmede 46 kalması, bu bölünmelerin mitoz olduğunu gösterir. Mitoz bölünmede, her bir hücre ikiye ayrılarak genetik olarak aynı iki yeni hücre oluşturur. Bu da hücre sayısının her bölünmede iki katına çıkması anlamına gelir. 5 bölünme sonunda toplam 32 hücre oluşur.