Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün fen bilimleri dersinde harika bir deney yapacağız. Karışımları ayırma yöntemlerini öğreneceğiz ve bu yöntemleri uygulayarak maddeleri tek tek elde edeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
—
**Amaç: Karışımları ayırmak için uygun yöntemi seçmek**
**İzlenen Yol**
**1. Adım:** Arkadaşlarımızla 4-5 kişilik çalışma grupları oluşturuyoruz. Aramızda iş bölümü yapıyoruz. İş bölümü yaparken görevleri eşit dağıtmaya ve adil olmaya dikkat ediyoruz.
Bu adımda, birlikte çalışmanın önemini vurguluyoruz. Bir ekip olarak hareket etmek ve görevleri adaletli bir şekilde paylaşmak, hem işlerin daha hızlı ilerlemesini sağlar hem de herkesin deneyime katılımını teşvik eder.
**2. Adım:** Beherglaslardan birine kum ve odun talaşı diğerine tuz ve su ekleyerek karışımı oluşturuyoruz.
Burada, deneyimizde kullanacağımız ilk karışımları hazırlıyoruz. Bir beher bardağının içine kum ve odun talaşını, başka bir beher bardağının içine ise tuz ve suyu koyuyoruz. Bu karışımlar, ayırma yöntemlerimizi deneyeceğimiz örnekler olacak.
**3. Adım:** Yandaki fotoğrafta gördüğünüz gibi düzeneneği kurunuz. Bunun için uç ağaca destek çubuğunu takınız. Sacayağı üzerine tel kafesi koyunuz. Cam balonun ağzına iki delikli lastik tıpayı takınız. Cam balonun bünzen kıskacıyla destek çubuğuna tutturu fotoğrafı gibi sacayağı üzerine yerleştiriniz. Deney tüpünün ağzına tek delikli lastik tıpayı takınız. Cam boruyu lastik tıpaya takınız. Beherglasa bir miktar su koyarak deney tüpünü içine koyunuz. İkinci cam boruyu cam balonun ağzındaki lastik tıpaya takıp lastik boruyu deney tüpü ve cam balona takılan cam borulara geçirerek birleştiriniz.
Bu adım, deney için gerekli olan düzeneklerin nasıl kurulacağını anlatıyor. Fotoğrafta görülen bu düzenek, damıtma yöntemi için hazırlanıyor. Isıtma işlemiyle bir sıvıyı buharlaştırıp sonra tekrar yoğunlaştırarak başka bir kaba toplama işlemidir.
**4. Adım:** Cam balona 100 mL su, 50 mL etil alkol koyunuz. Oluşturduğunuz karışımların görünümlerini inceleyiniz.
Şimdi, deney tüpümüze su ve etil alkol koyuyoruz. Etil alkol, bildiğiniz gibi ispirto olarak da bilinir. Bu karışımın nasıl göründüğüne dikkatlice bakıyoruz. İki farklı sıvının bir araya geldiğinde nasıl bir görüntü oluşturduğunu gözlemliyoruz.
**5. Adım:** Karışımlardaki maddeleri birbirinden ayırmak için hangi yöntemleri uygulayabileceğinizi tahmin ediniz. Tahminlerinizi aşağıdaki çizelgede tahmin bölümüne yazınız. Isırto ocağını yakarak cam balondaki karışımı ısıtmaya başlayınız. Sıvı kaynamaya başladığında deney tüpünde neler olduğunu gözlemleyiniz.
Bu adımda, daha önceki bilgilerimizi kullanarak hangi karışım için hangi ayırma yönteminin uygun olacağını düşünüyoruz. Sonra, hazırladığımız düzeneği kullanarak su ve etil alkol karışımını ısıtıyoruz. Etil alkolün kaynama noktası suya göre daha düşüktür. Bu yüzden önce etil alkol buharlaşacak ve sonra yoğunlaşarak deney tüpünde toplanacaktır. Bu işleme damıtma denir.
**6. Adım:** Kum-odun talaşı, tuz-su, su-etil alkol karışımlarını ayırmak için karar verdiğiniz yöntemleri uygulayınız. Daha sonra aşağıdaki çizelgeyi doldurunuz.
Şimdi sıra geldi karışımlarımızı ayırmaya! Önceki adımlarda hazırladığımız kum-odun talaşı, tuz-su ve su-etil alkol karışımlarını, hangi yöntemin daha uygun olacağını düşünerek ayırıyoruz. Ayırma işlemini yaptıktan sonra, deney sonuçlarımızı aşağıdaki çizelgeye yazacağız.
**7. Adım:** Kum-odun talaşı karışımını su içine dökerek hangi maddenin su üzerinde hangi maddenin suya battığını tespit ediniz. Su üzerinde kalan maddeyi kaşıkla alınız. Kalan maddeden suyu süzerek iki maddeyi ayırınız.
Bu adımda, kum ve odun talaşı karışımını ayırmak için süzme ve yüzdürme gibi farklı yöntemleri bir arada kullanabiliriz. Önce suyu ekleyerek odun talaşının yüzmesini sağlayıp sonra kumun dibe çökmesini gözlemleyeceğiz. Sonra da süzme işlemiyle kumdan ayıracağız.
**8. Adım:** Tuzlu-su karışımından suyu kaynatarak buharlaştırınız. Geride hangi maddenin kaldığını tespit ediniz.
Bu adımda, tuzlu su karışımını ayırmak için buharlaştırma yöntemini kullanıyoruz. Suyu ısıtarak buharlaştıracağız. Su buharlaşınca geriye sadece tuz kalacak.
—
**Çizelge**
| Karışım | Tahminim | Uygulanan ayırma yöntemi | Sonuçlar |
| ————– | ——– | ———————— | ——– |
| Kum-odun talaşı | | | |
| Tuz-su | | | |
| Su-etil alkol | | | |
Bu çizelge, deneyimiz boyunca yaptığımız tahminleri ve uyguladığımız yöntemleri kaydetmek için bir rehber olacak. Her karışım için en uygun ayırma yöntemini tahmin edeceğiz, sonra da bu yöntemi uygulayacağız ve sonuçları buraya yazacağız.
—
**Sonuç**
**1. Odun talaşı ve kumu ayırmak için uyguladığınız yöntem nedir?**
Bu soruda, 7. adımda kum ve odun talaşını ayırmak için hangi yöntemi kullandığımızı açıklayacağız. Hatırlarsanız, suyu kullanarak odun talaşını yüzdürüp sonra kumu süzerek ayırmıştık. Bu yöntemin adı süzme ve yüzdürmedir.
**2. Su ve tuz karışımını ayırmak için uyguladığınız yönteme ne ad verirsiniz?**
8. adımda tuzlu suyu ayırırken suyu buharlaştırmıştık. Geriye tuz kalmıştı. Bu işleme buharlaştırma yöntemi denir.
**3. Su ve etil alkol karışımını ayırmak için uyguladığınız yöntem nedir?**
4. ve 5. adımlarda su ve etil alkol karışımını ayırmak için özel bir düzenek kurup ısıtma işlemi yapmıştık. Bu yönteme damıtma adı verilir.
**4. Karışımdaki maddeleri ayırmak için maddelerin hangi özelliğinden yararlandınız?**
Bu soruda, her bir ayırma yönteminde maddelerin hangi özelliğinden faydalandığımızı düşünüyoruz. Örneğin, kum ve odun talaşını ayırırken yoğunluk farkından, tuzlu suyu ayırırken kaynama noktası farkından (su buharlaşıyor, tuz kalıyor), su ve etil alkol karışımını ayırırken de kaynama noktası farkından yararlandık.
**5. Görev paylaşımının adil olması ve adaletli davranılması ne gibi kolaylıklar sağlamıştır?**
Deneyimizin başında yaptığımız görev paylaşımının ne kadar önemli olduğunu bu soruyla anlamış olacağız. Adil bir görev dağılımı sayesinde herkes deneyin bir parçası olur, işler daha düzenli yürür ve daha verimli çalışırız.
Umarım bu deneyimiz size keyifli ve öğretici gelmiştir! Başka deneylerde görüşmek üzere!