Merhaba canım öğrencilerim! Fen Bilimleri dersinde bugün çok ilginç bir konu işleyeceğiz. Maddelerin hareketini ve bu hareketin çözünme hızını nasıl etkilediğini öğreneceğiz. Hazırsanız, görseldeki soruları birlikte adım adım çözelim ve konuyu iyice pekiştirelim!
Maddelerin taneciklerinin hareketli olduğunu hatırlayınız. Bir maddenin sıcaklığının yükselmesi o maddenin taneciklerinin daha hızlı hareket etmesi demektir. Sıcaklığı yüksek bir çözücüde hızla hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede birbirinden uzaklaştırarak çözünmenin hızlı gerçekleşmesini sağlar.
Çözünen maddenin tane boyutunun küçülmesi de çözünme hızını artırır. Çünkü çözünen maddenin tane boyutu küçüldükçe çözücü madde ile temas yüzeyi artar. Bu durumda daha fazla sayıda çözücü madde tanecikleri çözünen madde tanecikleriyle etkileşime girer. Bu etkileşim sonucu çözünen madde tanecikleri her taraftan sararak kısa sürede onları birbirinden uzaklaştırır ve çözünmenin daha hızlı gerçekleşmesini sağlar.
Yukarıdaki görsellerde de görebileceğiniz gibi, tanecik boyutu küçülmesi ve karıştırma işlemi çözünme hızını artırır.
Ayrıca karıştırma işlemi, çözünen maddelerin çözücü içinde kısa sürede dağılmasını sağlayarak çözünmeyi hızlandırır. Yaptığınız “Çözünme Nasıl Hızlanır?” adlı etkinlikte bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirlemiştiniz.
Bağımsız değişken bizim değiştirdiğimiz değişkendir. Bağımlı değişken ise bizim değiştirdiğimiz değişkenden etkilenen, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen değişkendir. Kontrol edilen değişken ise kontrolümüzde kalan miktarı veya sayısı değişmeyen değişkendir. Buna göre etkinliğin 4 ve 5. basamaklarındaki değişkenleri aşağıdaki gibi yazabiliriz.
| Bağımsız değişken | Bağımlı değişken | Kontrol edilen değişken |
|---|---|---|
| Suyun sıcaklığı | Çözünme hızı | Su ve şeker miktarı |
Etkinliğin 7 ve 8. basamaklarındaki değişkenleri aşağıdaki gibi yazabiliriz.
| Bağımsız değişken | Bağımlı değişken | Kontrol edilen değişken |
|---|---|---|
| Tanecik boyutu | Çözünme hızı | Su ve şeker miktarı |
Ve son olarak, karıştırma işlemi ile ilgili değişkenleri de yazalım.
| Bağımsız değişken | Bağımlı değişken | Kontrol edilen değişken |
|---|---|---|
| Karıştırma işlemi | Çözünme hızı | Su ve şeker miktarı |
Yukarıdaki tablolardaki sonuçları siz de etkinlik sonuçlarınızla karşılaştırınız.
123