Harika bir görev! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Ders kitabımızdaki bu güzel konuya birlikte bir göz atalım ve içindeki soruları beraberce cevaplayalım. Unutmayın, bilim merakla başlar!
Gelin, kitaptaki metni ve soruları adım adım inceleyelim.
Soru 1: Bir astronot olup uzaya gitseydiniz uzayda nelerle karşılaşırdınız, neler hissederdiniz? Duygu ve düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bu soru, aslında bizim hayal gücümüzü kullanmamızı istiyor. Bilim, hayal etmekle de çok yakından ilgilidir. Gelin birlikte bir astronot olduğumuzu düşünelim.
“Uzay mekiğinin penceresinden dışarı baktığımı hayal ediyorum… Her yer zifiri karanlık! Ama bu karanlığın içinde daha önce hiç görmediğim kadar parlak, pırıl pırıl parlayan milyonlarca yıldız var. Bazıları küçük bir nokta gibi, bazıları ise daha büyük ve renkli. Ve işte orada… Evimiz, yani Dünya! Masmavi okyanusları, bembeyaz bulutları ve kahverengi karalarıyla uzay boşluğunda dönen muhteşem bir top gibi görünüyor. Bu manzarayı görmek beni hem çok heyecanlandırır hem de ne kadar küçük bir yerde yaşadığımızı düşündürerek biraz da şaşırtırdı. Bir de tabii ki yer çekimsizliği hissi var! Havada süzülmek, taklalar atmak çok eğlenceli olmalı!”
Bu soruya herkes farklı bir cevap verebilir çünkü herkesin hayali ve hisleri farklıdır. Önemli olan uzay denince aklımıza gelen bilimsel gerçekleri (karanlık, yıldızlar, gezegenler, yer çekimsizliği gibi) hayallerimizle birleştirmektir.
Soru 2: Size “Nerede yaşıyorsunuz?” diye sorulsa cevabınız “Dünya’da.” olacaktır. Peki, Dünya’nın nerede olduğunu hiç düşündünüz mü?
Bu harika bir soru! Adresimizi söylerken mahalle, ilçe, şehir ve ülke söyleriz. Peki ya “kozmik adresimiz” nedir? Gelin adım adım evimizin evrendeki yerini bulalım.
- Adım 1: Yaşadığımız gezegen Dünya‘dır.
- Adım 2: Dünya, Güneş’in etrafında dönen 8 gezegenden biridir. Bu gezegenlerin ve Güneş’in oluşturduğu sisteme Güneş Sistemi denir. Yani biz Güneş Sistemi’ndeyiz.
- Adım 3: Güneş Sistemi’miz, içerisinde milyarlarca yıldız barındıran dev bir yıldız kümesi olan Samanyolu Galaksisi‘nin (veya Gökadası’nın) bir parçasıdır. Galaksimizin sarmal kollarından birinin kenarına yakınız.
- Adım 4: Samanyolu Galaksisi de evrendeki milyarlarca galaksiden sadece bir tanesidir. Hepsi bir araya gelerek 宇宙 (Evren)’i oluşturur.
Yani kısacası, adresimiz: Dünya Gezegeni, Güneş Sistemi, Samanyolu Galaksisi, Evren! Oldukça büyük bir mahallede yaşıyoruz, değil mi?
Soru 3: Peki, bu gök cisimleri hakkında neler biliyorsunuz? Söyleyebilir misiniz?
Elbette! Gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz her şeye genel olarak gök cismi diyoruz. Kitabımızın da belirttiği gibi, bunların hepsi yıldız değil. Gelin, bildiğimiz bazı gök cisimlerini ve özelliklerini hatırlayalım.
- Yıldızlar: Tıpkı bizim Güneş’imiz gibi, uzaydaki dev gaz ve toz bulutlarının (bulutsu veya nebula) sıkışmasıyla oluşan, kendi ısısını ve ışığını üreten gök cisimleridir. Geceleri gökyüzünde gördüğümüz parlak noktaların çoğu aslında bizden çok çok uzakta olan yıldızlardır.
- Gezegenler: Bir yıldızın etrafında belirli bir yörüngede dolanan ve ondan aldığı ışığı yansıtan gök cisimleridir. Kendi ışıkları yoktur. Dünya, Mars, Jüpiter gibi…
- Uydular: Gezegenlerin etrafında dönen daha küçük gök cisimleridir. Mesela Dünya’nın uydusu Ay‘dır.
- Meteorlar: Uzayda dolaşan küçük kaya ve metal parçalarıdır. Dünya’nın atmosferine girdiklerinde sürtünmeden dolayı yanarak ışık saçarlar. Biz buna halk arasında “yıldız kayması” deriz. Aslında kayan bir yıldız değil, yanan bir taştır!
- Asteroitler: Genellikle Mars ve Jüpiter arasında, “Asteroit Kuşağı” dediğimiz bir bölgede Güneş etrafında dönen büyük kaya ve metal parçalarıdır.
İşte gökyüzü bu ve bunun gibi daha nice ilginç gök cismiyle dolu. Bu ünitemizde bunların hepsini daha detaylı öğreneceğiz!