7. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Yıldırım Yayınları Sayfa 118

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bugün sizinle birlikte harika bir fen bilimleri etkinliği yapacağız. Görseldeki soruları adım adım inceleyerek, bilgimizi tazeleyeceğiz ve yeni şeyler öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!

—

### 3. KARIŞIMLAR

Etrafımız hava adı verilen bir gaz katmanıyla çevrilidir. Hava da diğer maddeler gibi tanecikli yapıdadır. Yandaki görselde bu taneciklerin temsili halleri gösterilmiştir. Havayı oluşturan taneciklerin incelediğinizde misiniz? Element ve bileşiklerin saf maddeler olduğunu unutmayınız. Havada kaç çeşit tanecik bulunur? Bu farklı tanecikler bir arada bulunduğunda oluşan madde, saf madde olarak nitelendirilebilir mi? Bu sorulara cevap bulmak için aşağıdaki etkinliği yapınız.

Görseldeki açıklama, hava gibi gazların da tanecikli bir yapıya sahip olduğunu ve etrafımızı bir gaz katmanıyla çevrili olduğunu anlatıyor. Ayrıca, hava içinde farklı taneciklerin bulunabileceğini ve bu durumun saf madde olup olmadığını düşündürüyor. Bu sorular, ilerleyen etkinlikte yapacağımız deneyin temelini oluşturuyor.

—

#### HER ŞEY KARIŞIR MI?

**Gerekli Malzeme**
* 6 adet 250 mL’lik beherglas
* 6 adet etiket
* Şeker
* Kahve
* Un
* Tuz
* Yoğurt
* Zeytinyağı
* Pirinç
* Çay kaşığı
* Su

**Amaç:** Birden fazla maddeyi bir araya getirerek bu maddelerin özelliklerini incelemek.

**İzlenen Yol**
1. Beherglaslardan beş tanesine yarısına kadar su doldurunuz. Her beherglas’ı etiketleyerek numaralandırınız.
2. Bu beherglaslara sırasıyla birer kaşık şeker, tuz, yoğurt, kahve, zeytinyağı ekleyip karıştırınız.
3. Diğer beherglas’a üç kaşık un ve iki kaşık pirinç ekleyip karıştırınız.
4. Hazırladığınız beherglaslardaki maddelerin görünümünü inceleyiniz. Gözlemlerinizi, defterinize çizeceğiniz aşağıdaki gibi bir çizelgeye örnekteki gibi kaydediniz.

| Beherglaslar | Görünümü | Hangi Maddelerden Oluştuğu |
| :———– | :——- | :———————— |
| 1 | saydam | su-tuz |
| 2 | | |
| 3 | | |
| 4 | | |
| 5 | | |
| 6 | | |

Bu bölümde, yapacağımız deney için gerekli malzemeler ve deneyin amacını görüyoruz. Ardından, deneyi adım adım nasıl yapacağımızı anlatan talimatlar var. Son olarak da, deney sırasında gözlemlerimizi kaydedeceğimiz bir tablo bulunuyor. Bu tabloyu doldurarak, maddelerin birbirleriyle karıştığında nasıl göründüğünü ve ne tür karışımlar oluşturduğunu öğreneceğiz.

—

**Sonuç**

* Beherglaslarda birbirine karıştırdığınız maddelerden görünümü karışımın her yerinde aynı olan var mıydı? Var ise bunlar hangileriydi?
* Birbiri içinde karıştırdığınızda maddelerden görünümü karışımın her yerinde aynı olmayan var mıydı? Var ise bunlar hangileriydi?
* Beherglaslarda kaç çeşit madde bulunuyordu? Bu maddeler karıştırıldıklarında özelliklerini kaybetmiş olabilir mi? Niçin?
* Bu maddeleri nasıl sınıflandırırsınız?

Deneyimiz bittikten sonra, bu soruları yanıtlayarak öğrendiklerimizi pekiştireceğiz. Karışımların özelliklerini daha iyi anlayacağız ve maddeleri sınıflandırma konusunda da pratik yapacağız. Hadi şimdi deneyi yapma zamanı!

—

Şimdi de yaptığımız bu deneyle ilgili birkaç soruyu cevaplandıralım:

**1. Beherglaslarda birbirine karıştırdığınız maddelerden görünümü karışımın her yerinde aynı olan var mıydı? Var ise bunlar hangileriydi?**

Arkadaşlar, bu soru bize karışımların homojen olup olmadığını soruyor. Homojen karışımlar, her yerinde aynı görünüme sahip olan karışımlardır. Yani, bir kaşık aldığınızda her yerinde aynı maddeden olduğunu görürsünüz. Örneğin, su ve tuz karıştırdığımızda tuz suyun içinde tamamen çözünür ve her yerinde aynı tuzlu tadı alabiliriz. Bu tür karışımlara çözelti de diyoruz.

**Adım 1:** Deneyde kullandığımız beherglasları tek tek düşünelim. Hangi maddeleri birbirine karıştırdık?
**Adım 2:** Maddeleri karıştırdıktan sonra, her bir beherglasın içine baktığımızda görünümünün her yerinde aynı olup olmadığını kontrol edelim.
**Adım 3:** Görünümü her yerinde aynı olan karışımları belirleyelim.
**Adım 4:** Bu karışımları oluşturan maddeleri hatırlayalım.

**Çözüm:**
* Su ve tuz karışımı
* Su ve şeker karışımı
* Su ve kahve karışımı (kahve tamamen çözünmeyebilir ama genellikle homojen görünüm verir)
* Su ve yoğurt karışımı (yoğurt suyla homojen bir karışım oluşturur)

Bu beherglaslardaki karışımların görünümü her yerinde aynıdır. Yani, bu karışımlar homojen karışımdır.

—

**2. Birbiri içinde karıştırdığınızda maddelerden görünümü karışımın her yerinde aynı olmayan var mıydı? Var ise bunlar hangileriydi?**

Bu soruda ise bize heterojen karışımları soruyor. Heterojen karışımlar, her yerinde aynı görünüme sahip olmayan karışımlardır. Yani, karışımın içinde farklı bölgelerde farklı maddeleri görebiliriz. Örneğin, suya un kattığımızda un suyun içinde tamamen çözünmez ve karışımın dibinde unun biriktiğini veya suyun bulanık göründüğünü fark ederiz. Bu tür karışımlara da süspansiyon veya emülsiyon gibi isimler verilebilir.

**Adım 1:** Yine deneyde kullandığımız beherglasları gözden geçirelim.
**Adım 2:** Hangi beherglaslardaki karışımların görünümü her yerinde aynı değildi? Yani, bir yerinde daha yoğun, bir yerinde daha az yoğun madde gördüğümüz veya farklı renkler fark ettiğimiz oldu mu?
**Adım 3:** Bu karışımları oluşturan maddeleri belirleyelim.

**Çözüm:**
* Su ve un karışımı
* Su ve pirinç karışımı

Bu beherglaslardaki karışımların görünümü her yerinde aynı değildir. Un ve pirinç suyun içinde tam olarak çözünmez ve karışımın içinde belirgin bir şekilde görülebilirler. Bu karışımlar heterojen karışımdır.

—

**3. Beherglaslarda kaç çeşit madde bulunuyordu? Bu maddeler karıştırıldıklarında özelliklerini kaybetmiş olabilir mi? Niçin?**

Bu soruda, deneydeki toplam madde sayısını ve bu maddelerin karıştıktan sonraki durumunu sorguluyoruz. Maddelerin karışınca özelliklerini kaybedip kaybetmediğini düşünmek de çok önemli.

**Adım 1:** Deney için hazırladığımız maddeleri sayalım.
**Adım 2:** Her bir beherglas’ta hangi maddelerin karıştığını hatırlayalım.
**Adım 3:** Maddeler karıştırıldığında, orijinal hallerindeki özelliklerini (tadını, rengini, kokusunu vb.) koruyup korumadıklarını düşünelim. Örneğin, tuzlu suyu tadına baktığımızda hala tuz tadı alıyor muyuz?

**Çözüm:**
* Beherglaslarda toplamda 7 çeşit madde bulunuyordu: su, şeker, tuz, yoğurt, kahve, un ve pirinç. (Zeytinyağı da kullanıldı, bu da 8 çeşit madde yapar. Soruda 6 beherglas olduğu belirtilmiş, bu yüzden bazıları tek başına, bazıları karışım olarak kullanılmış olabilir. Envanterde 8 madde görünüyor.)
* Hayır, bu maddeler karıştırıldıklarında özelliklerini kaybetmemişlerdir. Örneğin, tuz suyla karıştığında hala tuzlu tadını korur. Kahvenin kendine has kokusu ve rengi vardır, bu da karışımda devam eder. Maddeler birbirine karışarak yeni bir madde oluşturmazlar, sadece bir araya gelirler. Bu yüzden her bir madde kendi özelliklerini korur.

—

**4. Bu maddeleri nasıl sınıflandırırsınız?**

Son olarak, bu maddeleri bilimsel olarak nasıl gruplandırabileceğimizi düşünelim. Fen bilimlerinde maddeleri sınıflandırmanın çeşitli yolları vardır.

**Adım 1:** Deneyde kullandığımız maddeleri göz önünde bulunduralım.
**Adım 2:** Maddelerin hal durumlarına göre (katı, sıvı, gaz) bir sınıflandırma yapabilir miyiz?
**Adım 3:** Maddelerin saf olup olmamasına göre (saf madde, karışım) bir sınıflandırma yapabilir miyiz?
**Adım 4:** Maddelerin birbiri içinde çözünüp çözünmemesine göre (homojen, heterojen) bir sınıflandırma yapabilir miyiz?

**Çözüm:**
Bu maddeleri farklı şekillerde sınıflandırabiliriz:

* **Hal Durumlarına Göre:**
* Katılar: Şeker, tuz, kahve, un, pirinç
* Sıvılar: Su, zeytinyağı
* Gazlar: (Bu deneyde doğrudan kullanılmadı ama hava da bir gazdır ve sorunun başında bahsedildi.)

* **Saf Madde ve Karışım Olarak:**
* Saf Maddeler: Su, şeker, tuz, un, pirinç (Tek cins atom veya molekülden oluşurlar.)
* Karışımlar: Kahve (genellikle saf değildir, öğütülmüş çekirdeklerden oluşur), Yoğurt (süt ve bakterilerden oluşur), Zeytinyağı (bitkisel yağların karışımıdır)

* **Karışımların Yapısına Göre (Deneydeki gözlemlerimize dayanarak):**
* Homojen Karışımlar (Çözeltiler): Su-tuz, Su-şeker, Su-yoğurt, Su-kahve (kısmen)
* Heterojen Karışımlar (Süspansiyon vb.): Su-un, Su-pirinç

Umarım bu etkinlik ve açıklamalar, karışımlar konusunu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Fen, merakla ve deneyerek öğrenilen bir bilimdir!