Harika bir test! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi bu soruları birlikte, tane tane anlayarak çözelim. Hazırsanız, hemen başlayalım!
1. Soru: Selim yukarıdaki sorulara sırasıyla “Evet” ya da “Hayır” cevabı verecektir. Selim tüm sorulara doğru cevap verdiğinde bu soruların cevapları aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilmiştir?
- Maddelerin en küçük yapı birimi hücre midir?
- Atom çekirdeğinde proton ve nötron mu bulunur?
- Elektronlar atomun çekirdeğinde mi bulunur?
A) Hayır – Evet – Evet
B) Hayır – Evet – Hayır
C) Evet – Hayır – Evet
D) Evet – Hayır – Hayır
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için bize sorulan üç bilgi sorusunu doğru bir şekilde cevaplamamız gerekiyor. Hadi adım adım gidelim.
Adım 1: İlk sorumuza bakalım: “Maddelerin en küçük yapı birimi hücre midir?”
Bu sorunun cevabını düşünelim. Biz ne öğrenmiştik? Hücre, canlıların en küçük yapı birimidir. Ancak soruda bize maddelerin en küçük yapı birimi soruluyor. Cansız varlıklar da birer maddedir ve onların hücreleri yoktur. Maddelerin en küçük yapı taşı atomdur. Bu yüzden bu sorunun doğru cevabı “Hayır” olmalıdır.
Adım 2: İkinci sorumuza geçelim: “Atom çekirdeğinde proton ve nötron mu bulunur?”
Atomun yapısını hatırlayalım. Atomun merkezinde bir çekirdek vardı. Bu çekirdeğin içinde pozitif yüklü protonlar ve yüksüz olan nötronlar bulunurdu. Dolayısıyla bu ifade kesinlikle doğrudur. Cevabımız “Evet”.
Adım 3: Son sorumuza bakalım: “Elektronlar atomun çekirdeğinde mi bulunur?”
Yine atomun yapısını gözümüzün önüne getirelim. Çekirdeğin etrafında belirli yörüngelerde (katmanlarda) çok hızlı hareket eden tanecikler vardı. İşte bu negatif yüklü taneciklere elektron diyorduk. Yani elektronlar çekirdeğin içinde değil, etrafında dolanırlar. Bu nedenle bu sorunun cevabı “Hayır” olacaktır.
Sonuç:
Cevaplarımızı sırasıyla birleştirdiğimizde doğru sıralama şöyle oluyor: Hayır – Evet – Hayır. Bu sıralama da B şıkkında verilmiş.
Doğru Cevap: B) Hayır – Evet – Hayır
2. Soru: Arzu, maddenin en küçük yapı taşının ne olduğu ile ilgili fen bilimleri dersinde arkadaşlarına bir deney hazırlamıştı. Bir kutu küp şekeri arkadaşlarına gösterdi. Sonra dizili şekerlerden birini alarak ezmeye başladı. En küçük parçacık elde edene kadar bölme işlemini sürdürdü. Bir büyüteç ile en küçük parçacığı arkadaşlarına gösterdi.
Fen bilimleri dersinde yukarıdaki etkinliği yapan Arzu bu olayla ilgili aşağıdaki yorumları yapıyor.
I. Şeker, aynı cins taneciklerden oluşmuştur.
II. Şekeri bölme işlemi, şekeri oluşturan en küçük taneciğe ulaşana kadar devam eder.
III. Şekeri oluşturan en küçük tanecik atomdur ve bu atom daha küçük parçacıklar içerir.
Buna göre Arzu’nun yaptığı yorumlardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Arzu’nun yaptığı deneyi ve yorumlarını tek tek inceleyelim, hangileri doğru, hangileri yanlış bulalım.
Adım 1: Birinci yoruma bakalım: “I. Şeker, aynı cins taneciklerden oluşmuştur.”
Şeker bir saf maddedir. Saf maddeler (elementler ve bileşikler) kendilerini oluşturan aynı tür taneciklerin bir araya gelmesiyle oluşur. Şeker de bir bileşiktir ve tüm şeker tanecikleri (molekülleri) birbiriyle aynıdır. Dolayısıyla bu yorum doğrudur.
Adım 2: İkinci yoruma bakalım: “II. Şekeri bölme işlemi, şekeri oluşturan en küçük taneciğe ulaşana kadar devam eder.”
Arzu’nun yaptığı deney, maddenin bölünebildiğini ve bu bölünmenin maddenin özelliğini taşıyan en küçük parçacığa (şeker için bu moleküldür) kadar devam edebileceği fikrini temsil ediyor. Fiziksel olarak bir küp şekeri ezerek tek bir moleküle ulaşmak imkansız olsa da, bu deneyin arkasındaki düşünce doğrudur. Maddeler, kendi özelliklerini taşıyan en küçük yapı taşlarına kadar bölünebilirler. Bu yüzden bu yorumu da doğru kabul ediyoruz.
Adım 3: Üçüncü yoruma bakalım: “III. Şekeri oluşturan en küçük tanecik atomdur ve bu atom daha küçük parçacıklar içerir.”
Bu yorumda iki kısım var, dikkatli olalım.
İlk kısım: “Şekeri oluşturan en küçük tanecik atomdur…” Bu ifade yanlıştır. Çünkü şeker bir bileşiktir. Bileşiklerin en küçük yapı taşı moleküldür. Şeker molekülü, karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşur ama şekerin en küçük birimi tek bir atom değildir.
İkinci kısım: “…ve bu atom daha küçük parçacıklar içerir.” Bu ifade kendi içinde doğrudur, evet atomlar proton, nötron, elektron gibi daha küçük parçacıklardan oluşur.
Ancak cümlenin ilk kısmı yanlış olduğu için yorumun tamamı yanlış kabul edilir.
Sonuç:
Yaptığımız incelemeye göre I. ve II. yorumlar doğru, III. yorum ise yanlıştır.
Doğru Cevap: B) I ve II
3. Soru: Atomun yapısı ile ilgili yanda bir şema verilmiştir. Buna göre I, II ve III ile gösterilen yerlere aşağıdaki seçeneklerde verilenlerden hangisi getirilmelidir?
Çözüm:
Şemayı dikkatlice inceleyerek boşlukları dolduralım. Bu şema bize atomun temel yapısını özetliyor.
Adım 1: Şemaya en tepeden başlayalım. Atom iki ana kısımdan oluşur demiş. Bunlardan biri çekirdek, diğeri ise III numaralı kutucuk. Atomun yapısını düşünelim: merkezde çekirdek, etrafında ise elektronların dolandığı yörüngeler yani katmanlar bulunur. Şemada III numaralı kutucuktan çıkan ok, Elektron‘u gösteriyor. Bu da bize III’ün, elektronların bulunduğu yer olan Katman olduğunu doğrular.
Adım 2: Şimdi şemanın sol tarafına, yani çekirdeğin içine bakalım. Çekirdeğin içinde I ve II numaralı tanecikler bulunur diyor. Atomun çekirdeğinde hangi tanecikler vardı? Elbette, pozitif yüklü Proton ve yüksüz Nötron. Demek ki I ve II numaralı kutucuklara proton ve nötron gelmeli.
Adım 3: Şimdi bulduklarımızı şıklarla karşılaştıralım.
I ve II yerine Proton ve Nötron, III yerine ise Katman yazmalıyız.
- A) Molekül – Proton – Elektron (Yanlış, I molekül değil)
- B) Elektron – Atom – Proton (Yanlış, I elektron değil ve çekirdekte bulunmaz)
- C) Elektron – Proton – Katman (Yanlış, I elektron değil)
- D) Proton – Nötron – Katman (Doğru! I ve II çekirdekteki parçacıklar, III ise elektronların bulunduğu katman)
Sonuç:
Şemadaki boşluklara sırasıyla Proton, Nötron ve Katman gelmelidir.
Doğru Cevap: D) Proton – Nötron – Katman