Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri! Bugün sizlerle merceklerin ışığı nasıl kırdığını ve bu kırılmanın görüntüyü nasıl değiştirdiğini inceleyeceğiz. Hazırsanız, soruların cevaplarını birlikte bulalım!
Merceklerde Işığın Kırılması
Pencereden dışarı baktığınızda dışarıdaki varlıkları oldukları gibi görebilirsiniz. Ancak su dolu bir bardaktan baktığınızda gördükleriniz gerçeğinden biraz daha farklıdır. Görününün şekli bozulmuş hatta görüntü ters dönmüş olabilir. Bunun nedeni, su dolu bardağın bir mercek gibi davranmasıdır. Mercekler, cam ya da saydam plastikten yapılır. Mercekler içlerinden geçen ışığı bir yöne kıracak biçimde şekillendirilir.
Bir küresel yüzey ve düzlem tarafından veya iki küresel yüzey tarafından sınırlanmış saydam cisimlere mercek adı verilir. Küresel yüzeyler arasında kalan saydam ortam yandaki şekilde görüldüğü gibiyse bu merceklere ince kenarlı mercek denir. Şekilde de görüldüğü gibi bu merceklerin kenarları ince, ortası şişkindir. Bu mercekler yakınsak mercekler olarak da adlandırılır.
Küresel yüzeyler arasında kalan saydam ortam yanda verilen şekildeki gibi ise bu merceklere kalın kenarlı mercek adı verilir. Kalın kenarlı merceklerin kenarları kalın, ortası incedir. Bu mercekler ıraksak mercekler olarak da adlandırılır.
İnce ve kalın kenarlı merceklerde ışığın nasıl kırıldığını ve bu kırılmanın görüntüyü nasıl değiştirdiğini incelemek için aşağıdaki etkinliği yapınız.
IŞIK MERCEKTEN GEÇERKEN NASIL KIRILIR?
Gerekli Malzeme
- İnce ve kalın kenarlı mercekler
- El feneri
- Tarak
- Oyun hamuru
Amaç: Işığın ince ve kalın kenarlı merceklerde nasıl kırıldığını gözlemlemek
İzlenen Yol
- Merceklerin kenarlarının ve orta kısımlarının incelik ve kalınlıklarını belirleyiniz. İnce ve kalın kenarlı mercekler olarak iki gruba ayırınız.
- Bu mercekleri kitabınızdaki yazıların üzerine tutarak verdikleri görüntüleri inceleyiniz. Yazıların hangi mercekte küçük, hangi mercekte büyük göründüğünü belirleyiniz.
- Oyun hamurunu kullanarak ince kenarlı merceği ve tarağı aralarında 10-15 cm uzaklık bulunacak şekilde masanın üzerine yerleştiriniz.
- Ortamı kartıpt el fenerinin ışık vermesini sağlayınız.
- El fenerinden yayılan ışınları tarağın önüne koyarak paralel ışınlar elde ediniz. Bu paralel ışınların merceğe gelmesini ve mercek tarafından kırılan ışınların izlediği yolu gözlemleyiniz.
- Işık kaynağını ileri geri hareket ettirerek ışınların mercekten geçtikten sonra bir noktada toplanmasını sağlayınız.
- Etkinliğin 3, 4, 5 ve 6. uygulama basamaklarını kalın kenarlı mercekle yineleyiniz.
Sonuç
- Yazıların görüntüsünü hangi mercekte büyük, hangi mercekte küçük olarak gördünüz?
- Paralel ışık demeti, merceklerden geçerken nasıl yol aldı?
- Işığı hangi mercek bir noktada topladı, hangi mercek dağıttı?
Çözüm
Sevgili öğrenciler, bu etkinlikte merceklerin ışığı nasıl kırdığını ve bu kırılmanın sonucunda oluşan görüntüleri gözlemledik. Şimdi bu gözlemlerimize dayanarak sonuçları inceleyelim:
Yazıların görüntüsünü hangi mercekte büyük, hangi mercekte küçük olarak gördünüz?
İnce kenarlı mercekte yazıların daha büyük ve düzgün göründüğünü, kalın kenarlı mercekte ise yazıların daha küçük ve ters göründüğünü gözlemlemiş olmalısınız.
Paralel ışık demeti, merceklerden geçerken nasıl yol aldı?
İnce kenarlı mercek, paralel gelen ışınları bir noktada topladı. Buna odaklanma denir. Kalın kenarlı mercek ise paralel gelen ışınları dağıttı. Sanki farklı yönlerden geliyormuş gibi görünmelerini sağladı.
Işığı hangi mercek bir noktada topladı, hangi mercek dağıttı?
- İnce kenarlı mercek ışığı bir noktada topladı.
- Kalın kenarlı mercek ışığı dağıttı.
Bu deneyle öğrendik ki, ince kenarlı mercekler ışığı bir araya getirerek odaklama yaparken, kalın kenarlı mercekler ışığı yayarak dağıtma özelliği gösterir. Bu özellikleri sayesinde farklı amaçlarla kullanılırlar.
Umarım bu açıklama anlaşılır olmuştur. Mercekler hakkında daha fazla bilgi edinmek için araştırmalar yapmaya devam edebilirsiniz!