Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle fen bilimleri dersinde karşılaştığımız bazı bileşikler hakkında konuşacağız. Elimizdeki bu görselde hem bileşiklerin formüllerini ve adlarını hem de günlük hayattaki kullanım alanlarını göreceğiz. Ayrıca, atom modelleri üzerinden de bazı bileşikleri tanıyacağız. Hazırsanız, bu eğlenceli yolculuğumuza başlayalım!
Soru 1
Aşağıdaki tabloda verilen bilgilere göre H2O bileşiğinin adı ve kullanım alanı nedir?
Çözüm:
Şimdi ilk tabloya bir göz atalım. Bu tabloda bileşiklerin formülleri ve isimleri yazıyor. Bizden H2O bileşiğinin adını ve kullanım alanını bulmamız istenmiş.
Tabloda H2O formülünün karşısında ne yazıyor? Evet, doğru bildiniz: Su!
Peki, suyun kullanım alanı neresi? Bu sorunun cevabı için ikinci tabloya bakmamız gerekiyor. İkinci tabloda bileşiklerin adları ve kullanım alanları verilmiş. H2O (Su) yazan satıra baktığımızda, kullanım alanı olarak herhangi bir özel bilgi verilmediğini görüyoruz. Çünkü su, hayatımızın vazgeçilmezi ve her yerde kullanılıyor!
Dolayısıyla, H2O bileşiğinin adı Su‘dur. Kullanım alanı ise genel olarak hayatımızda kullandığımız her yerdir.
Sonuç: H2O bileşiğinin adı Su’dur.
Soru 2
Tabloya göre “Sönmemiş kireç” olarak bilinen bileşiğin formülü nedir?
Çözüm:
Bu soruda da yine tablolar bize yardımcı olacak. Bizden “Sönmemiş kireç” olarak bilinen bileşiğin formülünü bulmamız isteniyor. Bunun için ikinci tabloya bakmalıyız, çünkü burada bileşiklerin adları ve kullanım alanları var.
İkinci tabloda “Sönmemiş kireç” yazan yeri bulalım. İşte bulduk! “Sönmemiş kireç” ifadesinin karşısında CaO formülü yazıyor.
Demek ki, sönmemiş kireç dediğimiz şey aslında CaO imiş.
Sonuç: Sönmemiş kireç olarak bilinen bileşiğin formülü CaO’dur.
Soru 3
Aşağıdaki tanecik modellerinde verilen bileşiklerden hangisinin molekülünde 3 atom bulunur?
Çözüm:
Şimdi de son kısımda verilen tanecik modellerine bakalım. Bu modeller, bileşiklerin atomlarının nasıl bir araya geldiğini gösteriyor. Bizden, molekülünde 3 atom bulunan bileşiği bulmamız isteniyor.
Her bir modele teker teker bakalım:
- İlk modelde CO2 yazıyor. Bu modelde bir tane büyük (karbon) ve iki tane küçük (oksijen) top var. Toplamda 1 + 2 = 3 atom var.
- İkinci modelde NH3 yazıyor. Bu modelde bir tane mor (azot) ve üç tane pembe (hidrojen) top var. Toplamda 1 + 3 = 4 atom var.
- Üçüncü modelde H2O yazıyor. Bu modelde bir tane büyük (oksijen) ve iki tane küçük (pembe) top var. Toplamda 1 + 2 = 3 atom var.
- Dördüncü modelde HF yazıyor. Bu modelde bir tane mor (flor) ve bir tane pembe (hidrojen) top var. Toplamda 1 + 1 = 2 atom var.
- Beşinci modelde HCl yazıyor. Bu modelde bir tane yeşil (klor) ve bir tane pembe (hidrojen) top var. Toplamda 1 + 1 = 2 atom var.
- Altıncı modelde NaCl yazıyor. Bu modelde bir tane mor (sodyum) ve bir tane yeşil (klor) top var. Toplamda 1 + 1 = 2 atom var.
Şimdi, molekülünde 3 atom bulunanları bulalım. Gördüğümüz gibi, CO2 ve H2O bileşiklerinin moleküllerinde 3’er atom bulunuyor.
Soruda “hangisinin” diye sorulduğu için, seçenekler olsaydı onlara göre bir seçim yapacaktık. Ancak verilen bilgilere göre, hem CO2 hem de H2O molekülünde 3 atom bulunmaktadır.
Sonuç: Molekülünde 3 atom bulunan bileşikler CO2 ve H2O’dur.
Soru 4
Yukarıdaki tanecik modelleri ve bilgiler göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) Her bir bileşik hangi elementlerden oluşmuştur?
b) Hangi bileşikler molekül yapılıdır?
c) Her bir molekül yapılı bileşiğin bir molekülünde kaç atom bulunur?
Çözüm:
Bu soruda bize üç farklı ifade verilmiş ve bu ifadelerden hangisinin doğru olduğunu bulmamız isteniyor. Hadi bu ifadeleri tek tek inceleyelim:
a) Her bir bileşik hangi elementlerden oluşmuştur?
Bu ifadeye baktığımızda, tanecik modelleri bize hangi elementlerin bir araya geldiğini gösteriyor. Örneğin, CO2 modelinde karbon (büyük top) ve oksijen (küçük toplar) elementleri var. NH3 modelinde azot (mor top) ve hidrojen (pembe toplar) elementleri var. Bu şekilde her bir modeldeki topların renklerine ve formüllerine bakarak hangi elementlerden oluştuklarını anlayabiliriz. Bu yüzden bu ifade, verilen bilgilerle cevaplanabilir ve doğrudur.
b) Hangi bileşikler molekül yapılıdır?
Tanecik modelleri, atomların bir araya gelerek molekülleri oluşturduğunu gösteriyor. Gördüğümüz CO2, NH3, H2O, HF, HCl ve NaCl gibi gösterilen tüm yapılar, molekül yapılı bileşiklere örnektir. Bu modeller, bu bileşiklerin molekül şeklinde bulunduğunu anlatıyor. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
c) Her bir molekül yapılı bileşiğin bir molekülünde kaç atom bulunur?
Az önce 3. soruda yaptığımız gibi, her bir modeldeki toplam atom sayısını saymıştık. CO2‘de 3, NH3‘te 4, H2O’da 3, HF’de 2, HCl’de 2 ve NaCl’de 2 atom bulunuyordu. Bu da gösteriyor ki, her bir molekül yapılı bileşiğin molekülünde farklı sayıda atom bulunabiliyor. Bu ifade de verilen bilgilerle cevaplanabilir ve doğrudur.
Sonuç: Verilen a), b) ve c) ifadelerinin hepsi, elimizdeki tanecik modelleri ve bilgiler göz önüne alındığında doğrudur.