Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün elimize geçen bu harika görseldeki soruları hep birlikte adım adım çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Bir çözeltide çözücünün ve çözünenin hangi madde olduğu nasıl belirlenir? Bu soruya cevap bulmak için aşağıdaki etkinliği yapınız.
ÇÖZÜNME NASIL OLUYOR?
Gerekli Malzeme
- 2 adet 250 mL’lik beherglas
- 100 mL’lik dereceli silindir
- Etil alkol
- Katı iyot
- Tuz
- Cam çubuk
- Pens
- 2 adet çay tabağı
Amaç:
Çözünme olayı sırasında çözücü ve çözünen maddeler arasındaki etkileşimi gözlemlemek.
İzlenen Yol
- Beherglardan birine 50 mL etil alkol koyunuz ve içi- ne pens yardımıyla çok az miktarda katı iyot ekleyiniz. Karı- şımı cam çubukla karıştırınız. Oluşan çözeltiyi inceleyiniz.
- Diğer beherglas yarısına kadar suyla doldurunuz. İçi- ne bir miktar sofra tuzu atınız ve karıştırınız. Oluşan çözel- tiyi inceleyiniz. Bu çözeltide hangi maddenin çözücü, hangi maddenin çözünen olduğunu arkadaşlarınızla tartışınız.
Sonuç
- Renksiz, saydam bir sıvı olan etil alkolün içine iyot kattığınızda renginin değişmesinin sebe- bi ne olabilir? Gözlemlerinize dayanarak açıklayınız.
- Etil alkol-iyot, su-tuz çözeltilerinde çözücü ve çözünen maddeler hangileridir?
Çözeltiler oluşurken çözücü ve çözünen madde- ler birbirleriyle etkileşime girer. Çözünen maddenin tanecikleri çözücü ile etkileşerek birbirinden ayrılır ve çözücünün her tarafına eşit bir şekilde dağılır. Yandaki görsellerde iyodun etil alkolde dağılışına dikkat ediniz. Etil alkol içinde çözünen iyot molekülleri, etil alkol içinde dağılarak renk vermektedir. Moleküller birbiri içinde eşit olarak dağıldığında çözeltinin her tarafındaki görünüm de aynı olur.
Bu dağılma sırasında çözücü maddenin tanecikleri, çözünen maddenin taneciklerinin etrafını sarar. Bu çözeltide etil alkol çözücü, iyot ise çözünendir. Çözeltideki çözücü ve çözünenin tanecikleri gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Çünkü çözünme sırasında maddeler en küçük birimlerine yani moleküllerine veya iyonlarına kadar ayrılır.
“Çözünme Nasıl Oluyor?” etkinliğinde tuz ve suyu karıştırarak elde ettiğiniz çözeltide etil alkol-iyot çözel- tisinde olduğu gibi bir renk değişimi gözlemlememiş olmalısınız. Tuzlu su çözeltisi renksizdir. Tuzun tane- cikleri de suyun her tarafına eşit bir şekilde dağılmıştır.
Yanda verilen tuz ve su çözeltisinin tanecik modelini inceleyiniz. Bu modelde taneciklerin konumuna dikkat ediniz. Tuzu oluşturan Na⁺ ve Cl⁻ iyonları su molekülleri tarafından sarılır. Tuz, iyonlardan oluşan bir bileşiktir. Bu tür bileşikler, çözücülerde iyonlarına ayrışır.
—
Şimdi gelelim bu metnin içindeki soruları çözmeye!
**Soru 1:** Renksiz, saydam bir sıvı olan etil alkolün içine iyot kattığınızda renginin değişmesinin sebebi ne olabilir? Gözlemlerinize dayanarak açıklayınız.
**Çözüm:**
Bu deneyde etil alkol, çözücü görevi görüyor. Yani diğer maddeyi kendi içinde dağıtıyor.
Katı iyot ise çözünen madde. İyot katı haldeyken kendi rengi var ama etil alkolün içine girdiğinde, etil alkol molekülleri tarafından sarılıyor ve etil alkolün içinde çok küçük parçalara (moleküllere) ayrılıyor.
İşte bu ayrılma ve etil alkolün içinde dağılma sonucunda, daha önce katı halde olan iyot, artık etil alkolle birlikte hareket ediyor ve bu da çözeltinin renginin değişmesine neden oluyor. Yani etil alkolün içinde dağılan iyot molekülleri, çözeltiye kendi rengini veriyor.
**Soru 2:** Etil alkol-iyot, su-tuz çözeltilerinde çözücü ve çözünen maddeler hangileridir?
**Çözüm:**
Bu soruyu iki kısımda inceleyelim:
Etil alkol-iyot çözeltisi için:
- Çözücü: Etil alkol
- Çözünen: Katı iyot
Su-tuz çözeltisi için:
- Çözücü: Su
- Çözünen: Tuz
Unutmayın çocuklar, çözücü genellikle miktarca daha fazla olan maddedir ve çözüneni kendi içinde dağıtır. Çözünen madde ise çözücü içinde dağılan maddedir.
Umarım bu açıklamalarım soruları anlamanıza yardımcı olmuştur. Başka sorularda görüşmek üzere!