Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte 7. sınıf Fen Bilimleri dersimizden çok güzel bir soru çözümüne başlayacağız. Hazırsanız ilk sorumuzla başlayalım!
7. Yandaki grafikte farklı saydam ortamların yoğunlukları verilmiştir.
Bu grafiğe göre aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
A) Elmastan cama geçen ışık hızının hızı artar.
B) Havadan cama geçen bir ışık ışını, normalden uzaklaşarak kırılır.
C) Camdan havaya geçen ışık ışınının hızı azalır.
D) Sudan bakan bir gözlemci havadaki kuşu olduğundan daha yakında algılar.
Sevgili arkadaşlar, bu soruyu çözmek için öncelikle grafiği dikkatlice incelememiz gerekiyor. Grafikte farklı maddelerin yoğunlukları gösterilmiş. Yoğunluk arttıkça ışık bu maddeler içinde daha yavaş ilerler. Grafikte elmasın en yoğun, havanın ise en az yoğun madde olduğunu görüyoruz. Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Elmastan cama geçen ışık hızının hızı artar. Elmasın yoğunluğu camdan daha fazladır. Işık daha yoğun ortama geçerken hızı azalır, artmaz. Bu yüzden bu şık yanlış.
- B) Havadan cama geçen bir ışık ışını, normalden uzaklaşarak kırılır. Işık yoğun bir ortama geçerken (havadan cama gibi) normale yaklaşarak kırılır. Bu şık da yanlış.
- C) Camdan havaya geçen ışık ışınının hızı azalır. Camın yoğunluğu havanın yoğunluğundan daha fazladır. Işık daha az yoğun ortama (camdan havaya gibi) geçerken hızı artar, azalmaz. Bu şık da yanlış.
- D) Sudan bakan bir gözlemci havadaki kuşu olduğundan daha yakında algılar. Su, havadan daha yoğun bir ortamdır. Sudan havaya bakıldığında cisimler gerçek konumlarından daha yakında görünür. Bu durum, ışığın kırılmasından kaynaklanır. Bu şık doğrudur.
Dolayısıyla, doğru cevabımız D şıkkıdır.
Sonuç:
D
—
8. Aşağıda etkinlikte verilen bilgi doğru ise “D”, yanlış ise “Y” oku takip edilerek ilerleyecektir.
Bu etkinliği doğru olarak tamamlayan bir öğrenci hangi sembole ulaşacaktır?
Arkadaşlar, bu soruda bize verilen bir akış şeması var. Bu şemada bazı ifadeler doğruysa D, yanlışsa Y okunu takip ederek ilerlememiz isteniyor. Hadi bu akış şemasını birlikte adım adım takip edelim.
Adım 1: İlk kutucukta “Su ve cam gibi havadan daha yoğun ortamlarda bulunan cisimler bulundukları yerlerden daha farklı yerde görünür.” ifadesi yer alıyor. Bu ifade doğrudur. Çünkü ışık farklı yoğunluktaki ortamlarda kırılır ve bu da cisimlerin olduğundan farklı görünmesine neden olur. Bu yüzden D okunu takip etmeliyiz.
Adım 2:D okunu takip ettiğimizde karşımıza iki farklı kutucuk çıkıyor. Soldaki kutucukta “Cisimlerin bulundukları ortamlardan farklı yerlerde görünmelerinin nedeni ışığın ortam değiştirirken yapışma uğramasıdır.” ifadesi yer alıyor. Sağdaki kutucukta ise “Işık, havadan suya geçerken sürati değişirken doğrultusu değişmez.” ifadesi var.
Şimdi bu iki ifadeyi de değerlendirelim:
- Soldaki kutucuktaki ifadeye bakalım: “Cisimlerin bulundukları ortamlardan farklı yerlerde görünmelerinin nedeni ışığın ortam değiştirirken yapışma uğramasıdır.” Buradaki “yapışma” kelimesi yanlış bir ifade. Işık kırılmaya uğrar. Bu yüzden bu ifade yanlıştır ve Y okunu takip etmeliyiz.
- Sağdaki kutucuktaki ifadeye bakalım: “Işık, havadan suya geçerken sürati değişirken doğrultusu değişmez.” Işık havadan suya geçerken hem sürati değişir hem de doğrultusu değişir (kırılır). Bu yüzden bu ifade de yanlıştır.
Adım 3: Biz ilk kutucuktan D okunu takip ettik. Karşımıza çıkan iki kutucuktan solakini incelediğimizde “yapışma” kelimesi yüzünden yanlış olduğunu anladık ve Y okunu takip etmemiz gerekiyor. Bu Y oku bizi bir üçgen sembolüne götürüyor.
Şimdi şıklara bakalım:
- A) ▲
- B) ●
- C) ♦
- D) ■
Bizim ulaştığımız sembol üçgen (▲) olduğu için doğru cevap A şıkkıdır.
Sonuç:
A
—
9. Doğaya atılan cam atıkların zararlarını anlatmak için bir hipotez geliştirilerek bu hipotezi tezi üzerine odaklanması sağlanmıştır. Düzenekte bir büyüteç ile güneş ışınlarının bir kâğıt parçası üzerine odaklanması sağlanmıştır.
Hipotez: Ormanlara atılan cam atıklar bir mercek görevi görerek ışınları bir noktada toplayıp yangınlara neden olur mu?
Buna göre yapılan bu deneydeki bağımlı ve bağımsız değişken hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize bir deney düzeneği ve bir hipotez verilmiş. Bizden bu deneydeki bağımsız değişkeni ve bağımlı değişkeni bulmamız isteniyor. Bu iki terimi hatırlayalım:
- Bağımsız Değişken: Deneyde araştırmacının değiştirdiği, etkisini gözlemlemek istediği değişkendir.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, gözlemlenen sonuçtur.
Şimdi hipotezi ve deney düzeneğini inceleyelim:
Hipotez: Ormanlara atılan cam atıklar bir mercek görevi görerek ışınları bir noktada toplayıp yangınlara neden olur mu?
Deney Düzeneği: Bir büyüteç ile güneş ışınlarının bir kâğıt parçası üzerine odaklanması sağlanmıştır.
Bu deneyde, araştırmacının değiştireceği şey, yani bağımsız değişken, kullanılan merceğin türü olacaktır. Çünkü hipotezde “cam atıklar bir mercek görevi görerek” deniyor ve farklı merceklerin (kalın kenarlı, ince kenarlı) odaklama etkisini karşılaştırmak isteyebiliriz. Deneyde farklı mercekler kullanılarak, bu merceklerin ışığı ne kadar iyi odakladığı ve bir ısı enerjisi oluşturup oluşturmadığı gözlemlenecektir.
Bağımlı değişken ise bu merceklerin odaklama etkisi sonucunda ortaya çıkan sonuçtur. Yani, ışınların odaklanmasıyla ortaya çıkan ısı enerjisinin elde edilmesi veya görüntünün oluşması gibi etkiler bağımlı değişkendir.
Şimdi şıklara bakalım:
- A) Kalın kenarlı mercek kullanılması (Bağımsız Değişken) / Isı enerjisi elde edilmesi (Bağımlı Değişken)
- B) İnce kenarlı mercek kullanılması (Bağımsız Değişken) / Görüntü elde edilmesi (Bağımlı Değişken)
- C) Kalın kenarlı mercek kullanılması (Bağımsız Değişken) / Görüntü elde edilmesi (Bağımlı Değişken)
- D) İnce kenarlı mercek kullanılması (Bağımsız Değişken) / Isı enerjisi elde edilmesi (Bağımlı Değişken)
Hipotezimiz yangınlara neden olup olmayacağını araştırdığı için, odaklanan ışınların bir ısı enerjisi oluşturması bizim için önemlidir. Bu nedenle, bağımlı değişken olarak “Isı enerjisi elde edilmesi” seçeneği daha uygun olacaktır. Bağımsız değişken olarak ise hem kalın kenarlı hem de ince kenarlı mercek kullanılarak bu durumun karşılaştırılması mümkündür. Ancak soruda “kalın kenarlı mercek kullanılması” veya “ince kenarlı mercek kullanılması” şeklinde ifade edildiği için, bu iki durum da bağımsız değişken olabilecek birer örnektir.
Genel olarak, bir merceğin odaklama gücü ve bu odaklama sonucunda ne kadar ısı enerjisi elde edildiği veya net bir görüntü oluşup oluşmadığı incelenir. Hipotezimiz yangınlara odaklandığı için, ısı enerjisi elde edilmesi daha doğrudan ilgilidir.
Şimdi şıkları tekrar değerlendirirsek:
- A şıkkında bağımsız değişken “Kalın kenarlı mercek kullanılması” ve bağımlı değişken “Isı enerjisi elde edilmesi” olarak verilmiş. Bu mantıklı bir eşleşmedir.
- D şıkkında ise bağımsız değişken “İnce kenarlı mercek kullanılması” ve bağımlı değişken “Isı enerjisi elde edilmesi” olarak verilmiş. Bu da mantıklı bir eşleşmedir.
Sorunun bağlamında, bir merceğin odaklama gücünü ve bunun sonucunda ne olacağını araştırırken, kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtırken, ince kenarlı mercekler ışığı toplar ve odak noktası oluşturur. Yangın gibi bir sonuç elde etmek için ışığı toplayan merceğe ihtiyacımız var. Bu yüzden ince kenarlı mercek daha uygundur.
Bu durumda, bağımsız değişken olarak ince kenarlı mercek kullanılması ve bunun sonucunda ısı enerjisi elde edilmesi (yangın riskini gösteren) doğru bir eşleşme olacaktır.
Sonuç:
D