Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle birlikte 7. Sınıf Fen Bilimleri dersinde ışığın kırılması ve mercekler konusunu pekiştirecek harika sorular çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
3. Soru
Soru: Yandaki 1. Şekil, bir ışık ışınının A saydam ortamından B saydam ortamına; 2. Şekil ise ışık ışınının B saydam ortamından C saydam ortamına geçişini göstermektedir. Buna göre ışık ışınının C saydam ortamından A saydam ortamına geçişi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm:
Bu soruda ışığın farklı ortamlardaki kırılma kurallarını hatırlamamız gerekiyor. Işık, az yoğun bir ortamdan çok yoğun bir ortama geçerken normale yaklaşır, çok yoğun bir ortamdan az yoğun bir ortama geçerken ise normalden uzaklaşır.
Adım 1: 1. Şekle bakalım. Işık ışını A ortamından B ortamına geçerken normale yaklaşmış. Bu demek oluyor ki B ortamı, A ortamından daha yoğundur. Yani, B > A diyebiliriz.
Adım 2: 2. Şekle bakalım. Işık ışını B ortamından C ortamına geçerken normalden uzaklaşmış. Bu da C ortamının, B ortamından daha az yoğun olduğu anlamına gelir. Yani, B > C diyebiliriz.
Adım 3: Şimdi bu bilgileri birleştirelim. B, hem A’dan hem de C’den daha yoğun. Peki A ve C arasındaki ilişki ne? Soruda bize C’den A’ya geçişi soruyor. Eğer ışık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşır, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşır diyorsak, C’den A’ya geçerken hangi duruma bakmamız gerekiyor? Şıklara baktığımızda, ışığın kırılma yönünü görüyoruz.
Adım 4: Eğer C ortamı az yoğun, A ortamı ise daha yoğun olsaydı, ışık C’den A’ya geçerken normale yaklaşacaktı. Eğer C ortamı çok yoğun, A ortamı ise daha az yoğun olsaydı, ışık C’den A’ya geçerken normalden uzaklaşacaktı.
Adım 5: Bizim bulduğumuz ilişkilere göre B > A ve B > C. Şıkları incelediğimizde, C’den A’ya geçişte ışığın normale yaklaştığını gösteren şıkkı arıyoruz. Bu durum, C’nin A’dan daha az yoğun olduğunu gösterir. Yani A > C olmalı.
Adım 6: O halde ortam yoğunluklarını sıralayalım: B > A > C. Şimdi bu sıralamaya uygun olarak C’den A’ya geçişi gösteren şıkkı bulalım. C’den A’ya geçerken ışık normale yaklaşmalı. Seçeneklerde bu durumu gösteren şık B seçeneğidir. Işık C’den A’ya geçerken normale yaklaşmıştır.
Sonuç: B
—
4. Soru
Soru: Yandaki şekilde, A saydam ortamından gönderilen ışık ışını B ve C saydam ortamlarına geçerken nasıl kırıldığı gösterilmiştir. Buna göre A, B ve C saydam ortamlarının yoğunlukları arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm:
Bu soruda da yine ışığın kırılma kurallarını kullanacağız. Işığın geliş açısı ve kırılma açısını karşılaştırarak ortamların yoğunluklarını belirleyeceğiz.
Adım 1: İlk olarak A ortamından B ortamına geçişe bakalım. Geliş açısı (normal ile gelen ışın arasındaki açı) ve kırılma açısı (normal ile kırılan ışın arasındaki açı) verilmiş. A ortamındaki geliş açısı 60 derecedir. B ortamındaki kırılma açısı ise daha küçüktür, yaklaşık olarak 30 derece civarındadır. Işık normale yaklaştığı için, B ortamı A ortamından daha yoğundur. Yani, B > A.
Adım 2: Şimdi B ortamından C ortamına geçişe bakalım. B ortamındaki geliş açısı (normal ile gelen ışın arasındaki açı) verilmiş, bu da yaklaşık 30 derece civarındadır. C ortamındaki kırılma açısı ise 80 derecedir. Işık normalden uzaklaştığı için, C ortamı B ortamından daha az yoğundur. Yani, B > C.
Adım 3: Şimdi bulduğumuz ilişkileri birleştirelim. B > A ve B > C. Şimdi A ve C arasındaki ilişkiyi bulmamız gerekiyor. Şekle dikkatlice baktığımızda, A ortamındaki ışının B ortamına geçerken normale yaklaştığını görüyoruz. B ortamından C ortamına geçerken ise ışın normalden uzaklaşıyor. Bu durum, A’nın B’den daha az yoğun, C’nin ise B’den daha az yoğun olduğunu gösteriyor. Ancak A ile C arasındaki ilişkiyi doğrudan belirleyemeyiz. Şıklara bakarak ilerleyelim.
Adım 4: Şıkları incelediğimizde, ortam yoğunluklarını karşılaştırmamız isteniyor. Bizim bulduğumuz B > A ve B > C ilişkileriyle şıkları karşılaştıralım. Eğer B en yoğun ortam ise, A ve C ondan daha az yoğun olmalı. Şıklara baktığımızda, B’nin en yoğun olduğu bir ilişki arıyoruz.
Adım 5: Şıkları tekrar inceleyelim. A’dan B’ye geçerken ışık normale yaklaşıyor, demek ki B daha yoğun (B > A). B’den C’ye geçerken ışık normalden uzaklaşıyor, demek ki B daha yoğun (B > C). Bu durumda B en yoğun ortamdır. Şimdi A ve C’yi karşılaştıralım. A’daki geliş açısı 60 derece iken, B’deki kırılma açısı yaklaşık 30 derecedir. B’deki geliş açısı yaklaşık 30 derece iken, C’deki kırılma açısı 80 derecedir. Bu durumda, A’dan B’ye geçerken kırılma daha azdır, B’den C’ye geçerken kırılma daha fazladır. Bu da C’nin A’dan daha az yoğun olduğunu gösterir. Yani, A > C.
Adım 6: Sonuç olarak ortam yoğunluklarını sıralarsak: B > A > C.
Sonuç: A
—
5. Soru
Soru: Aşağıda verilen araçların hangisinin yapısında mercek bulunmaz?
Çözüm:
Bu soruda merceklerin hangi araçlarda kullanıldığını bilmemiz gerekiyor. Mercekler, ışığı toplamak veya dağıtmak için kullanılan saydam cisimlerdir ve birçok optik alette önemli bir rol oynarlar.
Adım 1: Dürbün: Dürbünler, uzaktaki cisimleri yaklaştırmak için kullanılır. İçinde hem düzeltici hem de görüntü büyütücü mercekler bulunur. Bu nedenle dürbünde mercek vardır.
Adım 2: Teleskop: Teleskoplar da uzaktaki gök cisimlerini gözlemlemek için kullanılır. Dürbün gibi, teleskopların da yapısında görüntüleri büyütmek için mercekler bulunur.
Adım 3: Mikroskop: Mikroskoplar, çok küçük cisimleri büyütmek için kullanılır. İçinde genellikle birden fazla mercek sistemi bulunur. Bu mercekler sayesinde cisimler defalarca büyütülerek görünür hale gelir.
Adım 4: Radyo: Radyo, ses dalgalarını alıp işleyerek hoparlörden ses olarak veren bir iletişim aracıdır. Radyonun çalışma prensibi elektromanyetik dalgalar ve elektronik devreler üzerine kuruludur. Radyonun yapısında ışığı kıran veya toplayan mercekler bulunmaz.
Sonuç: D
—
6. Soru
Soru: Yanda bir ışık ışınının 1 ve 2 numaralı merceklerden geçerek yola devam edişi gösterilmiştir. Buna göre 1 ve 2 numaralı mercek çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Bu soruda, merceklerin ışığı nasıl kırdığına bakarak merceklerin türünü belirleyeceğiz. Mercekler genel olarak kalın kenarlı ve ince kenarlı olmak üzere ikiye ayrılır.
Adım 1: 1 numaralı merceğe bakalım. Gelen paralel ışınlar mercekten geçtikten sonra birbirine yaklaşmış ve sanki tek bir noktada toplanıyormuş gibi bir etki yaratmış. Paralel ışınları bir noktada toplayan mercekler kalın kenarlı merceklerdir. Kalın kenarlı mercekler aynı zamanda ıraksak mercek olarak da bilinir.
Adım 2: 2 numaralı merceğe bakalım. Gelen paralel ışınlar mercekten geçtikten sonra birbirinden uzaklaşmış ve sanki arkadaki bir noktadan geliyormuş gibi bir etki yaratmış. Paralel ışınları birbirinden uzaklaştıran mercekler ince kenarlı merceklerdir. İnce kenarlı mercekler aynı zamanda yakınsak mercek olarak da bilinir.
Adım 3: Şimdi bulduğumuz sonuçları şıklarla karşılaştıralım. 1 numaralı mercek kalın kenarlı, 2 numaralı mercek ise ince kenarlı olmalı.
Seçenekler:
A) Kalın kenarlı – Kalın kenarlı
B) İnce kenarlı – Kalın kenarlı
C) İnce kenarlı – İnce kenarlı
D) Kalın kenarlı – İnce kenarlı
Sonuç: D
Umarım bu çözümlerimiz konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Başka sorularınız olursa çekinmeden sorun lütfen! Başarılar dilerim!