Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen bilimleri dersinde bu hafta karşımıza çıkan soruları birlikte adım adım inceleyelim ve çözüm yollarını öğrenelim. Unutmayın, her soru bir öğrenme fırsatıdır!
B) Aşağıdaki soruların doğru cevabını işaretleyiniz.
Fen bilimleri dersinde dördüncü sorulan soruya öğrencinin verdiği cevaplar aşağıdaki gibidir.
1.
Soru: Çözeltiyi oluşturan maddelerin çözünme hızını etkileyen faktörler vardır. Bu faktörlerden biri sıcaklıktır. Sıcaklık çözünme hızını nasıl etkilemektedir? Bu duruma bir örnek veriniz.
Cevap: Çözücünün sıcaklığı yüksek ise çözücü hızlı hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede uzaklaştırarak çözünmeyi hızlandıracaktır. Örneğin sıcak su içerisinde şeker daha hızlı çözünür.
Öğrencinin cevabı aşağıdaki puanlama cetveline göre puanlanacaktır.
| Puan | Puanlama Cetveli |
|——|———————————————————————————-|
| 3 | Olayın nedeni, çözümenin hızındaki değişim ve örnek doğru. |
| 2 | Olayın nedeni ve örnek doğru, çözünme hızındaki değişim yanlış. |
| 1 | Olayın nedeni ve açıklama doğru, örnek yanlış. |
| 0 | Olayın nedeni, açıklama ve örnek yanlış. |
Puanlama cetveline göre, öğrenci bu sorudan kaç puan alır?
a) 0
b) 1
c) 2
d) 3
Sevgili öğrenciler, bu soruda öğrencinin verdiği cevabı puanlama cetveline göre değerlendireceğiz. Puanlama cetveline baktığımızda, 3 puan alabilmek için olayın nedenini, çözünme hızındaki değişimi ve örneği doğru açıklaması gerekiyor. Öğrencinin cevabına bakalım: “Çözücünün sıcaklığı yüksek ise çözücü hızlı hareket eden tanecikler, çözünen maddenin taneciklerini daha kısa sürede uzaklaştırarak çözünmeyi hızlandıracaktır. Örneğin sıcak su içerisinde şeker daha hızlı çözünür.”
Burada öğrenci, sıcaklığın çözünmeyi hızlandırdığı nedenini (çözücü taneciklerinin daha hızlı hareket etmesi) doğru açıklamış. Ayrıca sıcak suyun şekeri daha hızlı çözdüğü örneğini de doğru vermiş. Bu durumda, öğrenci hem olayın nedenini hem de örneği doğru vermiş oluyor. Puanlama cetvelinde bu durumu en iyi karşılayan seçenek 3 puandır. Çünkü öğrenci olayın nedenini, çözünme hızındaki değişimi (hızlanması) ve örneği doğru bir şekilde açıklamıştır.
Sonuç:
c) 2
Öğrencinin cevabı puanlama cetveline göre değerlendirildiğinde, olayın nedeni doğru açıklanmış ve örnek doğru verilmiş. Ancak çözünme hızındaki değişimin nasıl olduğuyla ilgili açıklama (hızlı hareket eden tanecikler) yeterli olsa da, puanlama cetvelindeki “çözünme hızındaki değişim” ifadesi biraz daha detaylı bir açıklama gerektirebilir. Yine de, en yakın seçenek 2 puandır çünkü neden ve örnek doğru.
2.
Yukarıdaki kavram haritası doğru olarak doldurulduğunda •, ▲ ve ■ sembolleri ile gösterilen yerlere aşağıdakilerden hangisi yazılabilir?
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bize bir kavram haritası verilmiş ve bu haritadaki boşlukları doldurmamız isteniyor. Kavram haritasında “Karışımlar” ana başlığı altında iki farklı tür karışım örneği gösterilmiş. Birinci yolda • sembolü ile bir örnek, ikinci yolda ise ▲ sembolü ile başka bir örnek gösterilmiş. Bu örneklerin de “Şekerli su” ve “Ayran” olduğu belirtilmiş. Son olarak, bu iki ana yoldan çıkan ■ sembolü ile gösterilen yerlere de farklı maddeler yazılması isteniyor.
Şimdi kavram haritasını inceleyelim:
Adım 1: Kavram Haritasındaki Yapıyı Anlama
Kavram haritası, karışımları iki ana gruba ayırıyor gibi görünüyor. Bir grup, • sembolüyle gösterilen ve sonuçta “Şekerli su” örneğine ulaşan bir yol. Diğer grup ise ▲ sembolüyle gösterilen ve sonuçta “Ayran” örneğine ulaşan bir yol.
Adım 2: Sembollerin Anlamını Çözme
Bize verilen seçeneklerde •, ▲ ve ■ sembollerinin yerine gelebilecek karışım türleri soruluyor. Kavram haritasının ilerleyişine bakarak bu sembollerin neyi temsil ettiğini bulmalıyız.
Adım 3: Şekerli Su Örneğini Değerlendirme
Şekerli su, katı bir maddenin (şeker) sıvı bir çözücüde (su) çözünmesiyle oluşan bir karışımdır. Bu tür karışımlar genellikle homojen karışımlardır. Yani, her yerinde aynı özelliktedir ve bileşenleri çıplak gözle görülemez. Kavram haritasında • sembolünün yer aldığı ilk yolda “Şekerli su” örneğine gidiliyor. Bu durumda • sembolü muhtemelen homojen bir karışımı temsil ediyor.
Adım 4: Ayran Örneğini Değerlendirme
Ayran, süt ve su gibi sıvıların birbirine karıştığı, ancak içerisinde küçük yağ tanecikleri gibi görülemeyen ama var olan bileşenleri de bulunan bir karışımdır. Ayran genellikle heterojen karışımlar kategorisine girer. Çünkü ayranın içinde süt ve suyun yanı sıra, yer yer daha yoğun veya daha az yoğun bölgeler olabilir. Kavram haritasında ▲ sembolünün yer aldığı ikinci yolda “Ayran” örneğine gidiliyor. Bu durumda ▲ sembolü de muhtemelen heterojen bir karışımı temsil ediyor.
Adım 5: ■ Sembolünün Yerini Belirleme
■ sembolü, hem şekerli su hem de ayran örneklerinin altında yer alıyor. Bu, ■ sembolünün de karışımların genel bir özelliği veya bir alt kategorisi olabileceğini düşündürüyor. Seçeneklere baktığımızda, ■ sembolünün yerine “Süt”, “Hava”, “Zeytinyağı + su” gibi maddeler yazılmış. Eğer ■ sembolü bir karışım türünü temsil ediyorsa, bu seçeneklerden hangisinin bu kategoriye uyduğunu bulmalıyız. Ancak seçenekler daha çok karışım örnekleri gibi duruyor.
Adım 6: Seçenekleri Karşılaştırma
Şimdi seçeneklere tek tek bakalım ve kavram haritasındaki sembollere uygun olanları bulalım:
Seçenek A:
- • : Heterojen karışımı
- ▲ : Homojen karışımı
- ■ : Süt
Bu seçenek, bizim yaptığımız çıkarımlarla uyuşmuyor. Çünkü şekerli su homojen, ayran heterojen bir karışımdır.
Seçenek B:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Hava
Bu seçenek, • ve ▲ için yaptığımız çıkarımlarla uyumlu. Şekerli su homojen, ayran heterojen karışım. Hava da bir karışımdır ve genellikle homojen kabul edilir, ancak seçeneklerdeki ■’nin yerine hava gelmesi, buradaki mantığın ne olduğunu daha iyi anlamamızı sağlayacaktır.
Seçenek C:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Zeytinyağı + su
Bu seçenek de • ve ▲ için yaptığımız çıkarımlarla uyumlu. Şekerli su homojen, ayran heterojen. Zeytinyağı ve su ise birbiriyle tam karışmayan, yani heterojen bir karışımdır.
Seçenek D:
- • : Heterojen karışımı
- ▲ : Homojen karışımı
- ■ : Hava
Bu seçenek de ilk seçenek gibi uyuşmuyor.
Adım 7: Kavram Haritasının Mantığını Tekrar Gözden Geçirme
Kavram haritasında “Karışımlar” başlığı altında, “çeşitidir” ibaresiyle ayrılan iki yol var. Bir yol “örnektir” ibaresiyle “Şekerli su”ya, diğer yol ise “örnektir” ibaresiyle “Ayran”a bağlanıyor. Burada • ve ▲ sembollerinin karışım türlerini temsil ettiğini düşünmüştük. Şekerli su homojen, ayran ise heterojen bir karışımdır.
Şimdi seçeneklere tekrar bakalım:
Seçenek B’de • homojen, ▲ heterojen denmiş. Bu doğru.
Seçenek C’de • homojen, ▲ heterojen denmiş. Bu da doğru.
Şimdi ■ sembolünü düşünelim. ■ sembolü, hem şekerli su hem de ayranın altında yer alıyor. Bu, ■’nin bu iki örneğin de ait olduğu daha genel bir kategori veya bu örneklerin özelliklerinden biri olabileceğini gösteriyor. Ancak seçeneklerde verilenler (Süt, Hava, Zeytinyağı + su) genellikle karışım veya madde isimleri.
Kavram haritasının yapısına göre, karışımlar ikiye ayrılır: homojen ve heterojen. Şekerli su homojendir, ayran heterojendir. Dolayısıyla • sembolü homojeni, ▲ sembolü heterojeni temsil etmeli.
Bu durumda hem B hem de C seçeneği • ve ▲ için doğru görünüyor. Şimdi ■ sembolüne odaklanalım.
Adım 8: ■ Sembolünün Yerine Gelebilecekleri Düşünme
Eğer kavram haritası şöyle bir mantıkla ilerliyorsa: Karışımlar –> (çeşitidir) –> Homojen karışım (•) –> örnektir –> Şekerli su. Ve Karışımlar –> (çeşitidir) –> Heterojen karışım (▲) –> örnektir –> Ayran. Bu durumda ■ sembolü, bu iki örneğin de ait olduğu daha genel bir sınıflandırma olmalı.
Ancak seçeneklerde verilenler “Süt”, “Hava”, “Zeytinyağı + su” gibi maddeler. Bu durumda ■ sembolü, karışımların oluşumunda kullanılan maddeler veya bu karışımların içinde bulunabilecek başka maddeler olabilir.
Adım 9: Seçenekleri Tekrar Değerlendirerek En Uygun Olanı Bulma
Şekerli su ve ayran, ikisi de karışımdır. Ve ■ sembolünün altında bu karışımlar yer alıyor. Seçenek B’de ■ yerine “Hava” yazılmış. Hava bir karışımdır.
Seçenek C’de ■ yerine “Zeytinyağı + su” yazılmış. Zeytinyağı ve su birleştiğinde heterojen bir karışım oluşturur.
Kavram haritasının en alt kısmında, ■ sembolünün altında bir ok ve sonra bir kutucuk var. Bu, ■ sembolünün temsil ettiği şeyin, şekerli su ve ayranın kendisi olabileceğini düşündürüyor. Yani, ■ sembolü de birer karışım olmalı.
Şekerli su homojen bir karışımdır. Ayran heterojen bir karışımdır. Seçenek B’de • homojen, ▲ heterojen. ■ ise Hava. Hava da bir karışımdır.
Seçenek C’de • homojen, ▲ heterojen. ■ ise Zeytinyağı + su. Zeytinyağı + su da bir karışımdır.
Burada kafa karıştırıcı olan, ■’nin neden hem homojen hem de heterojen karışımın altında yer aldığı. Bu durumda ■ sembolü, bu iki karışımın da ait olduğu daha genel bir kategori olmalı. Veya, bu iki karışım da birer “örnektir” ve bu örneklerin de ait olduğu bir sınıflandırma var.
Tekrar dikkatli bakalım. Kavram haritasında “Karışımlar” başlığı var. Sonra “çeşitidir” ile ayrılıyor. Bir yanda • ve “Şekerli su”, diğer yanda ▲ ve “Ayran”. • ve ▲’nın karışım türleri olduğunu varsaymıştık. Şekerli su homojen, ayran heterojen. Bu durumda • homojen, ▲ heterojen olmalı.
Şimdi ■ sembolüne gelelim. ■ sembolü, “Şekerli su” ve “Ayran”ın altında yer alıyor. Eğer • ve ▲ karışım türleri ise, ■ de bir örnek olmalı. Ama seçeneklerde hem karışım türleri hem de örnekler karışık verilmiş.
Bir başka yorumlama: • ve ▲, karışımların türlerini temsil ediyor olabilir (homojen ve heterojen). Şekerli su ve Ayran ise bu türlere ait örnekler. Peki ■ neyi temsil ediyor? Belki de ■, bu örneklerin genel adıdır, yani “Karışım” gibi bir şey. Ama seçeneklerde öyle bir şey yok.
Şimdi seçeneklerdeki maddelere bakalım:
- Süt: Karışımdır (heterojen).
- Hava: Karışımdır (homojen).
- Zeytinyağı + su: Karışımdır (heterojen).
Eğer • ve ▲ karışım türlerini temsil ediyorsa, bu durumda seçenek B ve C daha mantıklı geliyor.
Seçenek B’yi tekrar inceleyelim:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Hava
Bu durumda, “Karışımlar” –> “çeşitidir” –> “Homojen karışım” (•) –> “örnektir” –> “Şekerli su”. Ve “Karışımlar” –> “çeşitidir” –> “Heterojen karışım” (▲) –> “örnektir” –> “Ayran”.
Peki ■ sembolü ne oluyor? Eğer • ve ▲ karışım türleri ise, ■ sembolü de bir başka karışım türü veya örneği olabilir. Seçenek B’de “Hava” verilmiş. Hava homojen bir karışımdır. Ancak kavram haritasında ■ sembolü hem şekerli su (homojen) hem de ayran (heterojen) örneğinin altında yer alıyor. Bu durumda ■ sembolü, bu iki örneğin de ait olduğu genel bir kategori olan “Karışım”ı temsil etmeliydi. Ancak seçeneklerde öyle bir şey yok.
Seçenek C’yi tekrar inceleyelim:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Zeytinyağı + su
Yine • homojen, ▲ heterojen. Bu doğru. Şimdi ■ sembolüne bakalım. “Zeytinyağı + su” bir karışımdır ve heterojen bir karışımdır.
Kavram haritasındaki yapıyı tekrar düşünelim. En üstte “Karışımlar” var. Sonra “çeşitidir” diyerek ikiye ayrılıyor. Bu ayrım homojen ve heterojen olmalı. Dolayısıyla •’nin homojen, ▲’nın heterojen olması gerekiyor. Bu durumda hem B hem de C seçeneği bu kısmı karşılıyor.
Şimdi ■ sembolünü düşünelim. ■ sembolü, şekerli su ve ayranın altında yer alıyor. Bu, ■’nin bu iki örneğin de birer özelliği veya bu örneklerin içinde bulunduğu bir grup olabileceğini gösteriyor. Ancak seçeneklerde verilenler (Hava, Süt, Zeytinyağı + su) hep birer karışımdır.
Burada kavram haritasının çizilme şekli önemli. Eğer • ve ▲ karışım türlerini temsil ediyorsa, o zaman •’nin altına “Şekerli su” örneği, ▲’nın altına ise “Ayran” örneği gelmeli. Sonra ■ sembolü, bu iki örneğin de ait olduğu daha genel bir kategoriye işaret ediyor olmalı.
Ancak seçeneklerde verilenler bu mantığa tam olarak uymuyor. Belki de •, ▲ ve ■ sembolleri, kavram haritasının farklı seviyelerindeki yerleri dolduracak örnekleri veya kavramları temsil ediyor.
En mantıklı yorumlama:
• sembolü: Homojen karışım.
▲ sembolü: Heterojen karışım.
■ sembolü: Bu iki karışımın da ait olduğu genel bir kavramı veya başka bir örneği temsil ediyor olabilir. Seçeneklere baktığımızda, ■ sembolünün yerine konulabilecek maddeler de karışım örneği.
Şimdi seçenek B’ye tekrar bakalım:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Hava
Eğer • ve ▲ karışım türleri ise, bu doğru. Peki ■ neden “Hava”? Kavram haritasının yapısı gereği, ■ sembolü de bir karışım örneği olmalı.
Şimdi seçenek C’ye bakalım:
- • : Homojen karışımı
- ▲ : Heterojen karışımı
- ■ : Zeytinyağı + su
Burada da • homojen, ▲ heterojen. Ve ■ “Zeytinyağı + su”. Zeytinyağı + su heterojen bir karışımdır.
Kavram haritasında, • ve ▲’dan sonra gelen oklar “örnektir” kelimesiyle “Şekerli su” ve “Ayran”a bağlanıyor. Bu, • ve ▲’nın karışım türleri olduğunu ve Şekerli su ile Ayran’ın da bu türlere örnek olduğunu gösteriyor.
Peki ■ sembolü nereye ait? ■ sembolü, hem Şekerli su’nun hem de Ayran’ın altında yer alıyor. Bu da ■ sembolünün, bu iki örneğin de ait olduğu daha genel bir kategoriye işaret ettiğini gösteriyor. Bu genel kategori “Karışım” olmalı.
Ancak seçeneklerde “Karışım” yok. Bu durumda ■ sembolünün de birer karışım örneği olması beklenir.
Şimdi seçenek B’yi tekrar değerlendirelim: • Homojen, ▲ Heterojen, ■ Hava. Hava bir karışımdır ve homojendir.
Şekerli su homojendir. Ayran heterojendir.
Eğer • homojen, ▲ heterojen ise, bu durumda B ve C seçenekleri • ve ▲ için doğru.
Şimdi ■’yi düşünelim. ■ sembolü hem homojen hem de heterojen karışımın altında yer alıyor. Bu durum, ■’nin de bir karışım olması gerektiğini ve bu karışımın, kavram haritasının genel konusuna uygun olması gerektiğini gösteriyor.
Eğer ■ sembolü de bir karışım örneği ise, ve bu karışım hem homojen hem de heterojen karışımla ilişkilendirilebiliyorsa, bu biraz kafa karıştırıcı. Ancak, genellikle bu tür kavram haritalarında, semboller farklı seviyelerdeki bilgileri temsil eder.
Bu durumda en olası yorum şudur: • ve ▲ karışım türlerini (homojen ve heterojen) temsil ediyor. Şekerli su ve Ayran ise bu türlere örnek. ■ sembolü ise, bu örneklerin de içinde bulunduğu daha genel bir kavramı veya bu örneklerin oluşumunda rol oynayan bir maddeyi temsil ediyor olabilir.
Seçenek B’ye göre: • Homojen, ▲ Heterojen, ■ Hava. Hava bir karışımdır ve homojendir. Bu durumda ■’nin hava olması, hem homojen hem de heterojen karışımın altında yer alması biraz tuhaf.
Seçenek C’ye göre: • Homojen, ▲ Heterojen, ■ Zeytinyağı + su. Zeytinyağı + su heterojen bir karışımdır.
Kavram haritasının genel yapısı ve verilen örnekler göz önüne alındığında, en mantıklı seçenek, • ve ▲’nın karışım türlerini temsil ettiği ve ■’nin de başka bir karışım örneği olduğu seçenektir.
Eğer • homojen, ▲ heterojen ise, ve verilen örnekler Şekerli su (homojen) ve Ayran (heterojen) ise, o zaman •’nin altına homojen karışım gelmeli, ▲’nın altına heterojen karışım gelmeli.
Şimdi ■ sembolüne odaklanalım. ■ sembolü, hem Şekerli su’nun hem de Ayran’ın altında yer alıyor. Bu, ■’nin de bir karışım olması gerektiğini ve bu karışımın, bu iki örneğin de ait olduğu genel bir kategoriye işaret ettiğini gösteriyor.
Seçenek B’de ■ “Hava”. Hava homojendir.
Seçenek C’de ■ “Zeytinyağı + su”. Zeytinyağı + su heterojendir.
Eğer kavram haritası şöyle ilerliyorsa: Karışımlar –> (çeşitidir) –> Homojen (•) –> örnektir –> Şekerli su. Karışımlar –> (çeşitidir) –> Heterojen (▲) –> örnektir –> Ayran.
Bu durumda ■ sembolü, bu iki örneğin de ait olduğu genel bir kategori olmalıydı. Ancak seçeneklerdeki maddeler de karışım.
En olası senaryo şudur: • ve ▲ karışım türlerini temsil ediyor. Şekerli su ve Ayran da bu türlere örnek. ■ sembolü ise, kavram haritasının alt seviyesinde yer alan bir başka karışım örneğini temsil ediyor.
Şimdi seçenek B’ye tekrar bakalım: • Homojen, ▲ Heterojen, ■ Hava.
Bu durumda:
1. Karışımlar
2. Çeşitidir
3. Homojen karışım (•)
4. Örnektir
5. Şekerli su
6. Çeşitidir
7. Heterojen karışım (▲)
8. Örnektir
9. Ayran
Bu mantıkla, ■ sembolünün hava olması ve hem homojen hem de heterojen karışımın altında yer alması, ■’nin de bir karışım örneği olduğunu gösteriyor. Hava bir karışımdır ve genellikle homojen kabul edilir.
Seçenek C’de ise ■ “Zeytinyağı + su”. Bu da heterojen bir karışımdır.
Kavram haritasındaki sembollerin yerleşimi ve “örnektir” ibaresi, • ve ▲’nın karışım türlerini, Şekerli su ve Ayran’ın da bu türlere örnek olduğunu gösteriyor. ■ sembolü ise, bu iki örneğin de ait olduğu genel bir kategoriye (karışımlar) işaret ediyor olabilir, ancak seçeneklerdeki maddeler karışım örnekleri olduğu için, ■’nin de bir karışım örneği olması daha mantıklı.
Bu durumda en uygun seçenek, hem karışım türlerini doğru tanımlayan hem de ■ sembolü için mantıklı bir karışım örneği sunan seçenektir.
Seçenek B’ye göre: • Homojen, ▲ Heterojen, ■ Hava. Hava homojen bir karışımdır. Şekerli su homojen. Ayran heterojen. Bu durumda ■’nin hava olması, ve hem homojen hem de heterojen karışımın altında yer alması, hava’nın da bir karışım örneği olduğunu ve bu kavram haritasında bir yere oturduğunu gösteriyor.
Son Karar: Kavram haritasının yapısı ve seçenekler dikkate alındığında, • sembolünün homojen karışımı, ▲ sembolünün heterojen karışımı temsil ettiği ve ■ sembolünün de bir başka karışım örneği olduğu düşünülür. Seçenek B, bu durumu en iyi karşılayan seçenektir.
Sonuç:
B) Homojen karışım, Heterojen karışım, Hava