Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün elimize geçen harika bir görseldeki soruları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, maddenin tanecikli yapısını daha iyi anlamamıza yardımcı olacak. Hazırsanız, ilk soruyla başlayalım!
1. MADDENİN TANECİKLİ YAPIŞI
Doğadaki madde türleri ve bunların dönüştüğü maddeler sayılamayacak kadar çoktur. Çevrenize baktığınızda maddelerin biçim, renk, boyut gibi özelliklerini ayırt edebilirsiniz. Bazılarının kokusunu alır, çıkardıkları sesleri duyarsınız. Dokunarak sertliklerini, yumuşaklıklarını; soğuk veya sıcak olup olmadıklarını anlayabilirsiniz.
İnsanlar yüzlerce yıldır maddeyi ve maddenin nelerden oluştuğunu, **lere nasıl dönüştüğünü merak etmiş ve araştırmışlardır. Günümüzde maddeyle ilgili araştırmalara devam edilmektedir.**
Maddelerin **görülemeyecek kadar küçük taneciklerden oluştuğunu hatırlayınız.** Bu taneciklerin neler olduğunu biliyor musunuz?
Bir **k** **ü** **p** **ş** **e** **k** **e** **r** **k** **u** **t** **u** **s** **u** **n** **d** **a** **n** **y** **a** **n** **a** **d** **i** **z** **i** **l** **m** **i** **ş** **k** **ü** **p** **ş** **e** **k** **e** **r** **l** **e** **r** **i** **g** **ö** **r** **e** **b** **i** **l** **i** **r** **s** **i** **n** **i** **z**. B**u** **ş** **e** **k** **e** **r** **l** **e** **r** **d** **e** **n** **b** **i** **r** **t** **a** **n** **e** **d** **a** **h** **a** **k** **ü** **ç** **ü** **k** **t** **a** **n** **e** **c** **i** **k** **l** **e** **r** **d** **e** **n** **o** **l** **u** **ş** **u** **ğ** **u** **n** **u** **g** **ö** **z** **l** **e** **m** **l** **e** **y** **e** **b** **i** **l** **i** **r** **s** **i** **n** **i** **z**. B**u** **t** **a** **n** **e** **c** **i** **k** **l** **e** **r** **i** **n** **h** **e** **r** **b** **i** **r** **i** **d** **e** **b** **i** **r** **d** **e** **n** **f** **a** **z** **l** **a** **a** **t** **o** **m** **d** **a** **n** **o** **l** **u** **ş** **a** **n** **ç** **o** **k** **s** **a** **y** **ı** **d** **a** **a** **t** **o** **m** **d** **a** **n** **o** **l** **u** **ş** **u** **r**. **O** **h** **a** **l** **d** **e** **m** **a** **d** **d** **e** **l** **e** **r** **i** **n** **e** **n** **k** **ü** **ç** **ü** **k** **y** **a** **p** **ı** **t** **a** **ş** **ı** **a** **t** **o** **m** **d** **u** **r**. M**a** **d** **d** **e** **l** **e** **r** **i** **n** **o** **l** **u** **ş** **t** **u** **r** **a** **n** **t** **a** **n** **e** **c** **i** **k** **l** **e** **r** **e** **a** **t** **o** **m** **a** **d** **ı** **v** **e** **r** **i** **l** **i** **r**.
Maddeler atomlardan oluştuğuna göre atomlar kendinden daha küçük birimlerden meydana geliyor olabilir mi? Bu soruya cevap aramak için aşağıdaki etkinliği yapınız.
**KÂĞITLARA NE OLDU?**
**Gerekli Malzeme**
* Plastik tarak
* Cam çubuk
* İpekli kumaş parçası
* Yünlü kumaş parçası
* Kâğıt parçaları
**Amaç:** Atomun yapısı hakkında bilgi sahibi olmak
**İzlenen Yol**
1. Kâğıt parçalarını oldukça küçük parçalara ayırınız.
2. Plastik tarağı ve cam çubuğu kâğıt parçacıklarına sırayla yaklaştırıp gözlemleyiniz.
3. Plastik tarağı yünlü kumaşa, cam çubuğu da ipekli kumaşa sürtünüz ve yeniden sırayla kâğıt parçacıklarına yaklaştırıp gözlemleyiniz.
4. 2 ve 3. adromadaki gözlem sonuçlarınızı karşılaştırarak varsa aralarındaki farklılığın nedenlerini arkadaşlarınızla tartışınız.
**Sonuç**
* İlk aşamada plastik tarak ve cam çubuğu kâğıt parçalarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
* Plastik tarığı yünlü, cam çubuğu ipekli kumaş parçalarına sürtükten sonra kâğıt parçacıklarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
* Gözlemlediğiniz olayları maddenin yapısı ile ilgili nasıl yorumlarsınız?
—
Şimdi gelelim bu güzel etkinliğin sorularını çözmeye!
**Soru 1:**
KÂĞITLARA NE OLDU? etkinliğinde, plastik tarak ve cam çubuğu kâğıt parçacıklarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
**Çözüm:**
Sevgili öğrencilerim, bu soruda bizden ilk adımda yapılan gözlemi anlatmamız isteniyor. Deneyin ikinci adımında, plastik tarağı ve cam çubuğu, daha önce küçük parçalara ayırdığımız kâğıtların yanına yaklaştırıyoruz. Eğer siz de bu adımı dikkatlice yaparsanız, kâğıt parçacıklarının bu cisimlere doğru hareket ettiğini veya yapıştığını göreceksiniz.
Yani cevap:
* Kâğıt parçacıkları plastik tarak ve cam çubuğa doğru hareket etti/yapıştı.
—
**Soru 2:**
KÂĞITLARA NE OLDU? etkinliğinde, plastik tarak yünlü, cam çubuğu ipekli kumaş parçalarına sürtükten sonra kâğıt parçacıklarına yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz?
**Çözüm:**
Bu soruda ise deneyin üçüncü adımındaki gözlemimizi ifade etmemiz isteniyor. Burada dikkat etmemiz gereken nokta, tarak ve çubuğu farklı kumaşlara sürtmemiz. Tarak yünlü kumaşa, cam çubuk ise ipekli kumaşa sürtülüyor. Bu sürtünme sonucunda cisimler elektriklenir. Elektriklenen bu cisimleri kâğıt parçacıklarına yaklaştırdığımızda, yine kâğıt parçacıklarının bu cisimlere doğru çekildiğini gözlemleyeceğiz. Hatta bazen daha güçlü bir çekim kuvveti hissedebiliriz.
Yani cevap:
* Kâğıt parçacıkları sürtülmüş plastik tarak ve cam çubuğa doğru hareket etti/yapıştı.
—
**Soru 3:**
KÂĞITLARA NE OLDU? etkinliğinde gözlemlediğiniz olayları maddenin yapısı ile ilgili nasıl yorumlarsınız?
**Çözüm:**
Bu son soruda, yaptığımız gözlemleri maddenin yapısıyla ilişkilendirmemiz isteniyor. Deneylerde gördüğümüz gibi, kâğıt parçacıkları sürtünen tarak ve çubuğa yapıştı. Bu durum, maddelerin (bu örnekte kâğıt) ve tarak/çubuğun aslında gözle göremediğimiz küçük taneciklerden oluştuğunu gösteriyor. Bu tanecikler arasında bir çekim kuvveti var.
Tarak ve çubuğu kumaşlara sürttüğümüzde, bu taneciklerin bir kısmı negatif, bir kısmı da pozitif yükleniyor. Bu yüklenen tanecikler, kâğıt gibi başka maddelerin tanecikleriyle etkileşime girerek onları kendilerine doğru çekiyorlar. İşte bu, maddenin tanecikli yapısının ve bu tanecikler arasındaki kuvvetlerin bir göstergesidir.
Yani yorumumuz şu şekilde olabilir:
* Maddeler, gözle görülemeyecek kadar küçük taneciklerden (atomlardan) oluşur.
* Bu tanecikler arasında çekim kuvvetleri vardır.
* Bazı maddeler (tarak ve çubuk gibi) sürtünme ile elektriklenerek, diğer maddelerin taneciklerini çekme özelliği kazanır. Bu, maddenin atomik yapısının bir sonucudur.
Umarım bu açıklamalarım soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!