Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Bugün birlikte kitaptaki bu güzel soruları çözeceğiz. Unutmayın, Fen Bilimleri deney ve gözlemle, merakla öğrenilir. Hadi bakalım, bu soruları adım adım, anlayarak çözelim.
1. Fatih temas yüzeyinin, sıcaklığın ve çözünen madde miktarının çözünme hızına etkisini araştırmak istiyor ve görsellerdeki düzenekleri hazırlıyor. Fatih’in kullanması gereken düzenek numaralarını aşağıda verilen tablodaki ilgili kutulara yazınız.
Bu soruyu çözmek için aklımızda tutmamız gereken çok önemli bir kural var: Bir deneyde neyin etkisini araştırıyorsak sadece onu değiştirmeli, geri kalan her şeyi aynı tutmalıyız. Buna kontrollü deney diyoruz. Hadi şimdi bu kurala göre Fatih’in hangi düzenekleri seçmesi gerektiğini bulalım.
- Temas yüzeyinin etkisi:
Adım 1: Fatih burada şekerin temas yüzeyinin, yani toz şeker mi küp şeker mi olduğunun çözünme hızına etkisini merak ediyor. O zaman seçeceği iki düzenekte şekerlerin biri toz, diğeri küp olmalı.
Adım 2: Geri kalan her şey (su miktarı, suyun sıcaklığı ve şeker miktarı) aynı olmalı. Haydi düzeneklere bakalım:
Düzenek 1: 20 g toz şeker, 100 ml su, 40 °C
Düzenek 3: 20 g küp şeker, 100 ml su, 40 °CGördüğünüz gibi bu iki düzenekte sadece şekerin cinsi (toz ve küp) farklı. Diğer her şey aynı. O zaman doğru cevap 1 ve 3 numaralı düzeneklerdir.
- Sıcaklığın etkisi:
Adım 1: Şimdi de sıcaklığın etkisini araştıracağız. Demek ki seçeceğimiz iki düzenekte sadece sıcaklıklar farklı olmalı.
Adım 2: Diğer her şey, yani su miktarı, şeker miktarı ve şekerin cinsi (toz/küp) aynı kalmalı. Düzenekleri inceleyelim:
Düzenek 3: 20 g küp şeker, 100 ml su, 40 °C
Düzenek 4: 20 g küp şeker, 100 ml su, 20 °CBu iki düzenekte de her şey aynı, sadece suların sıcaklıkları farklı. İşte aradığımız çift bu! Cevabımız 3 ve 4 numaralı düzenekler.
- Çözünen madde miktarının etkisi:
Adım 1: Son olarak çözünen şekerin miktarının hıza etkisini bulacağız. Bu durumda da sadece şeker miktarları farklı olmalı.
Adım 2: Su miktarı, suyun sıcaklığı ve şekerin cinsi aynı kalmalı. Hemen düzeneklerimizi kontrol edelim:
Düzenek 1:20 g toz şeker, 100 ml su, 40 °C
Düzenek 2:10 g toz şeker, 100 ml su, 40 °CHarika! Bu iki düzenekte de her şey aynı, sadece şekerlerin gramajı farklı. O zaman bu etkiyi araştırmak için 1 ve 2 numaralı düzenekleri kullanmalıyız.
Sonuç olarak tablomuz şöyle dolacak:
Temas yüzeyinin etkisi: 1 ve 3
Sıcaklığın etkisi: 3 ve 4
Çözünen madde miktarının etkisi: 1 ve 2
2. Aşağıda bazı atomlar, renkli daireler ile temsil edilerek çeşitli modeller oluşturulmuştur. Aşağıdaki tabloda yer alan soruları her bir model için cevaplayınız.
Bu soruyu yapabilmek için önce birkaç şeyi hatırlayalım. Atomları farklı renkte legolar gibi düşünebilirsiniz.
- Element: Tek çeşit atomdan (tek renk legodan) oluşan saf maddelerdir. Atomlar tek tek veya gruplar halinde olabilir (O₂ gibi).
- Bileşik: Farklı çeşit atomların (farklı renk legoların) belirli oranlarda birleşerek oluşturduğu yeni saf maddelerdir. Mesela su (H₂O) gibi.
- Karışım: Farklı maddelerin kimyasal olarak birleşmeden, sadece bir arada bulunduğu maddelerdir.
Şimdi bu bilgilerle modelleri inceleyelim.
Model 1:
Bakıyoruz, kapta sadece tek çeşit molekül var ve her molekül birbiriyle aynı olan iki tane açık mavi atomdan oluşmuş. Tek çeşit atom (Oksijen) olduğu için bu bir elementtir.
- Element mi? Bileşik mi?: Element
- Formülü nedir?: O₂ (Çünkü her molekülde 2 Oksijen atomu var)
- Kaç çeşit atom içermektedir?: 1 (Sadece Oksijen)
- Toplam atom sayısı kaçtır?: 8 molekül var ve her birinde 2 atom var. 8 x 2 = 16 atom.
- Hangi atomlardan oluşmaktadır?: Oksijen
Model 2:
Bu kapta iki farklı türde madde görüyoruz. Birincisi tek başına duran kahverengi atomlar (Karbon), ikincisi ise iki açık mavi atomdan oluşan moleküller (Oksijen). Bunlar birbiriyle bağ kurmamış, sadece aynı kabın içinde duruyorlar. Bu yüzden bu bir karışımdır. Soruda “Element mi? Bileşik mi?” dediği için Karışım yazıyoruz, çünkü ikisi de değil.
- Element mi? Bileşik mi?: Karışım
- Formülü nedir?: Karışımların belirli bir formülü olmaz.
- Kaç çeşit atom içermektedir?: 2 (Karbon ve Oksijen)
- Toplam atom sayısı kaçtır?: 6 tane Karbon atomu ve 6 tane Oksijen molekülü var. 6 + (6 x 2) = 6 + 12 = 18 atom.
- Hangi atomlardan oluşmaktadır?: Karbon ve Oksijen
Model 3:
Bu kapta tek çeşit molekül var. Her molekül, bir kahverengi (Karbon) ve iki açık mavi (Oksijen) atomun birleşmesinden oluşmuş. Farklı atomlar kimyasal olarak birleştiği için bu bir bileşiktir.
- Element mi? Bileşik mi?: Bileşik
- Formülü nedir?: CO₂ (1 Karbon, 2 Oksijen)
- Kaç çeşit atom içermektedir?: 2 (Karbon ve Oksijen)
- Toplam atom sayısı kaçtır?: 6 molekül var ve her birinde 3 atom var. 6 x 3 = 18 atom.
- Hangi atomlardan oluşmaktadır?: Karbon ve Oksijen
Model 4:
Bu kapta da tek çeşit molekül görüyoruz. Her molekül, bir açık mavi (Oksijen) ve iki turuncu (Hidrojen) atomun birleşmesinden oluşmuş. Farklı atomlar birleştiği için bu da bir bileşiktir.
- Element mi? Bileşik mi?: Bileşik
- Formülü nedir?: H₂O (2 Hidrojen, 1 Oksijen)
- Kaç çeşit atom içermektedir?: 2 (Hidrojen ve Oksijen)
- Toplam atom sayısı kaçtır?: 6 molekül var ve her birinde 3 atom var. 6 x 3 = 18 atom.
- Hangi atomlardan oluşmaktadır?: Hidrojen ve Oksijen
3. Aşağıdaki tabloda verilen karışımların türlerini ve bu karışımları oluşturan maddeleri ayırmak için kullanılacak yöntemleri yazınız.
Karışımları ayırmak için maddelerin farklı özelliklerinden yararlanırız. Haydi bakalım hangi karışım nasıl ayrılırmış.
- Şeker-su:
Şeker, suyun içinde çözünür ve gözle görülemez hale gelir. Böyle her yerinde aynı özelliği gösteren karışımlara homojen karışım (çözelti) deriz. Şekerle suyu ayırmak için suyu ısıtarak buharlaştırabiliriz. Su uçar gider, geriye kapta şeker kalır. Bu yöntemin adı buharlaştırmadır.
Karışım Türü:Homojen Karışım (Çözelti)
Ayırma Yöntemi:Buharlaştırma
- Ham petrol:
Ham petrol, içinde benzin, mazot, gaz yağı gibi birçok farklı sıvıyı barındıran bir karışımdır. Bu sıvılar birbiri içinde çözünmüştür, yani homojen bir karışımdır. Bu sıvıların kaynama noktaları birbirinden farklıdır. Bu özellikten yararlanarak yapılan ayırma yöntemine ayrımsal damıtma denir.
Karışım Türü:Homojen Karışım
Ayırma Yöntemi:Ayrımsal Damıtma
- Kum-su:
Kum, suda çözünmez ve dibe çöker. Karışımın her yerinde aynı özellik görülmez. Bu tür karışımlara heterojen karışım (süspansiyon) deriz. Suda çözünmeyen bir katıyı sıvıdan ayırmak için en kolay yol, bir süzgeç kağıdı kullanmaktır. Su süzgeçten geçer ama kum geçemez. Bu yöntemin adı süzmedir.
Karışım Türü:Heterojen Karışım
Ayırma Yöntemi:Süzme
- Demir tozu-kum:
Demir tozu ve kum birbiri içinde karışmış iki katıdır. Bu bir heterojen karışımdır. Demir tozunun çok önemli bir özelliği var: Mıknatıs tarafından çekilir! Kum ise çekilmez. Karışıma bir mıknatıs yaklaştırdığımızda demir tozları mıknatısa yapışır ve kumdan ayrılmış olur. Bu yöntemin adı mıknatısla ayırmadır.
Karışım Türü:Heterojen Karışım
Ayırma Yöntemi:Mıknatısla Ayırma
Umarım hepsi anlaşılmıştır. Anlamadığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin. Başarılar dilerim!