Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz.
Bugün sizlerle birlikte önümüzdeki bu örnek soruları çözeceğiz. Unutmayın, bu tür metinli sorularda cevaplar aslında metnin içinde saklıdır. Önemli olan metni dikkatlice okuyup ipuçlarını yakalamaktır. Haydi başlayalım!
***
1. Uygurlar hangi ekonomik faaliyetlerde bulunmuşlardır?
Sevgili arkadaşlar, bu soruyu cevaplamak için metindeki ekonomik faaliyetlerle ilgili cümleleri bulmamız gerekiyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda şu ipuçlarını görüyoruz:
- Toprakları sulamak için su kanalları yapmaları ve toprağı ekip biçmeleri, onların tarım yaptıklarını gösterir.
- Değirmen taşları ve harman araçları yapmaları, hem tarımı destekleyen hem de zanaatkarlık yaptıklarını gösterir.
- Pazarlarda para kullanarak alışveriş yapmaları ve borç alıp verme belgeleri düzenlemeleri, ticaretle uğraştıklarını gösterir.
Sonuç: Bu bilgilere göre Uygurlar tarım, zanaatkarlık ve ticaret gibi ekonomik faaliyetlerde bulunmuşlardır.
***
2. Uygurlarda hangi sanatlar görülmüştür?
Bu sorunun cevabı da yine metnin içinde bizleri bekliyor. Metnin sonlarına doğru sanatla ilgili şu ifadeler geçiyor:
“Uygur şehirlerinin kalıntılarında minyatürler bulunmuştur. Bu minyatürler, Türk resminin bugüne kadar bilinen en eski örnekleridir. Özellikle Turfan Harabeleri’nde duvarları resimlerle süslü pek çok mabet vardır.”
Adım 1: Metinde “minyatürler” kelimesi doğrudan geçiyor. Bu, bir sanat dalıdır.
Adım 2: Mabetlerin (yani tapınakların) duvarlarının resimlerle süslü olması da bize duvar resmi (fresk) sanatının geliştiğini gösterir.
Sonuç: Metne göre Uygurlarda minyatür ve duvar resmi (fresk) sanatları görülmüştür.
***
3. Mani dinini benimsemeleri Uygurları aşağıdaki alanlardan hangisinde etkilediği söylenemez?
A) Sosyal hayat
B) Ekonomi
C) Siyasi
D) Askerî
Bu soruda dikkat etmemiz gereken kelime “söylenemez“. Yani metinde bahsedilmeyen etkiyi bulacağız. Hadi metindeki ipuçlarına bakalım:
Adım 1: Metinde Mani dinine göre hayvansal gıdaların yasak olduğu, bu yüzden tarıma yönelip yerleşik hayata geçtikleri yazıyor. Yerleşik hayata geçmeleri ve yeme içme alışkanlıklarının değişmesi onların A) Sosyal hayatını etkilemiştir.
Adım 2: Hayvancılığı bırakıp tarıma yönelmeleri, doğrudan B) Ekonomilerini etkilemiştir.
Adım 3: Metnin sonunda “savaşçı özelliklerini yitirmeye başlamışlardır” ifadesi var. Bu da D) Askerî alanda bir etki olduğunu gösterir.
Adım 4: Metni okuduğumuzda, Mani dininin Uygurların yönetimi, devleti idare etme şekli veya siyasi ilişkileri hakkında herhangi bir değişikliğe yol açtığına dair bir bilgi bulunmuyor.
Sonuç: Doğru cevap C) Siyasi seçeneğidir.
***
4. Verilen örnek metinlerde İslam medeniyetinin ortak mirasa hangi alandaki katkısına değinilmemiştir?
Arkadaşlar, bu sorunun şıkları görselde tam olarak görünmüyor. Ama sorunun mantığını anlayabiliriz ve doğru cevabı şıklar olsaydı nasıl bulacağımızı öğrenebiliriz.
Adım 1: Öncelikle metinde hangi alanlardan bahsedildiğini bulalım.
- Mescid-i Nebevî, Kurtuba Ulu Camii, Samarra Ulu Cami gibi eserlerden bahsedilmesi, İslam medeniyetinin mimari alanındaki katkısını gösterir.
- Basra, Küfe, Kahire gibi şehirlerin cami merkezli planlanması, şehircilik alanındaki katkısını gösterir.
Adım 2: Soru bizden “değinilmemiştir” yani bahsedilmeyen alanı bulmamızı istiyor. Şıklar arasında mimari ve şehircilik dışında bir alan olmalıydı. Örneğin şıklarda Tıp, Astronomi, Coğrafya gibi bir seçenek olsaydı, metinde bu alanlardan bahsedilmediği için doğru cevap o olurdu.
Sonuç: Şıklar görünmese de metnin mimari ve şehircilik alanlarına odaklandığını, bunun dışındaki bir alana değinmediğini anlayabiliriz.
***
5. Verilen metne göre Mescid-i Nebevî Müslümanların ibadet haricinde hangi ihtiyacını karşılayan özelliğe sahiptir?
A) Barınma
B) Sağlık
C) Eğitim
D) Ulaşım
Bu sorumuzun cevabı metinde çok net bir şekilde belirtilmiş. Mescid-i Nebevî ile ilgili ilk maddeye tekrar bakalım:
“Hz. Muhammed Dönemi’nde Medine’de Mescid-i Nebevî inşa edilmiştir. Mescid-i Nebevî’de Müslümanlar ibadetlerini yerine getirirken bu yapının içerisinde bulunan ve suffe adı verilen odalarda öğrencilere dersler verilmiştir.“
Adım 1: Cümlenin sonundaki “öğrencilere dersler verilmiştir” ifadesi, Mescid-i Nebevî’nin ibadet dışında bir okul, bir mektep gibi kullanıldığını gösteriyor.
Adım 2: Ders verilen, öğrenci yetiştirilen bir yerin karşıladığı ihtiyaç eğitim ihtiyacıdır.
Sonuç: Bu nedenle doğru cevap C) Eğitim seçeneğidir.