Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Bu tablolar, Türklerin tarih sahnesindeki en önemli dönüm noktalarından birini, yani İslamiyet’i kabul etmelerini ve bunun hayatlarına nasıl yansıdığını anlamamız için çok güzel bir fırsat. Haydi hep birlikte bu tabloları dolduralım ve altındaki soruyu cevaplayalım.
Tablo 1 : İslamiyet Öncesi Dönemde Türklerin
Bu tabloda, atalarımızın İslamiyet’i henüz kabul etmeden önceki yaşam tarzlarını, sanatlarını ve kültürlerini inceleyeceğiz.
Hayat biçimi
Eski Türkler genellikle göçebe bir hayat sürerlerdi. Buna konargöçer yaşam da diyoruz. Yani, hayvanlarına otlak bulmak için sürekli yer değiştirirlerdi. Bu yüzden en önemli geçim kaynakları hayvancılıktı. Çadırlarda (yurt veya otağ denir) yaşarlardı ve çok iyi savaşçılardı. Dinleri ise genellikle Gök Tanrı inancıydı.
Mimari eserlerinin özellikleri
Göçebe yaşadıkları için kalıcı, büyük binalar yani mimari eserler pek yapmazlardı. Onların en önemli mimari yapıları, kolayca sökülüp taşınabilen çadırlarıydı. Ancak, yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olan Uygurlar, şehirler kurmuş, tapınaklar ve saraylar inşa etmişlerdir. Bu bir istisnadır, unutmayın!
Sanat eserlerinin özellikleri
Sanatları da yaşam tarzları gibi taşınabilir eşyalar üzerineydi. Maden işlemeciliğinde çok ustaydılar. Kılıç, kalkan gibi silahları, at koşum takımlarını ve kemer tokalarını müthiş bir sanatla süslerlerdi. Sanatlarında en çok hayvan figürlerini kullanırlardı. Bu yüzden bu sanata hayvan üslubu denir. Ayrıca dokumacılıkta da çok ileriydiler; halı ve kilimleri meşhurdu.
Yazı, dil ve edebiyat özellikleri
Kendilerine ait ilk alfabeleri Göktürk (Orhun) Alfabesi‘dir. Edebiyatları daha çok sözlüydü. Nesilden nesile anlatılan kahramanlık hikayeleri olan destanlar (Oğuz Kağan Destanı gibi), ölen birinin arkasından söylenen ağıtlar olan sagular ve atasözleri olan savlar vardı. En önemli yazılı eserleri ise Orhun Yazıtları‘dır.
Tablo 2 : İslamiyet’in kabulü sonrası dönemde Türklerin
Şimdi de Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra hayatlarında nelerin değiştiğine bakalım.
Hayat biçimi
İslamiyet’in de etkisiyle Türkler yavaş yavaş yerleşik hayata geçmeye başladılar. Şehirler kurdular ve tarım yapmaya başladılar. Hayvancılık yine devam etti ama artık tarım ve ticaret de çok önemli hale geldi. İslam dininin getirdiği sosyal kurumlar olan vakıflar kuruldu. Bu vakıflar sayesinde halka yardım edilirdi.
Mimari eserlerinin özellikleri
Yerleşik hayatla birlikte kalıcı ve görkemli mimari eserler yapmaya başladılar. İslam dininin etkisiyle camiler, eğitim kurumları olan medreseler, hastaneler olan darüşşifalar, yolcuların konakladığı kervansaraylar ve önemli kişiler için yapılan türbeler ve kümbetler inşa ettiler. Bu yapılar genellikle taş ve tuğladan yapılırdı.
Sanat eserlerinin özellikleri
İslamiyet’te resim ve heykel pek hoş karşılanmadığı için, hayvan figürlerinin yerini daha çok geometrik desenler ve bitki motifleri aldı. Özellikle hat sanatı (güzel yazı yazma sanatı), çinicilik, minyatür (kitapları süsleyen küçük resimler) gibi yeni sanat dalları gelişti.
Yazı, dil ve edebiyat özellikleri
Göktürk alfabesi yerine Arap alfabesini kullanmaya başladılar. Dillerine Arapça ve Farsçadan birçok kelime girdi. Edebiyatlarında artık İslami konular işlenmeye başlandı. Hem öğüt veren hem de dinî konuları işleyen yazılı eserler ortaya çıktı. Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügati’t-Türk gibi eserler bu dönemin en güzel örnekleridir.
2. Tablolara yazdığınız çıkarımlara göre Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında nasıl bir değişim meydana gelmiştir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
Haydi bakalım, şimdi bu iki tabloyu karşılaştırarak bu önemli soruyu cevaplayalım.
Adım 1: Sosyal Hayattaki Değişim
Tablolardan anladığımız en büyük değişim, yaşam biçiminde olmuştur. Türkler, göçebe ve savaşçı bir toplumken, İslamiyet’le birlikte daha çok yerleşik hayata yönelmişlerdir. Şehirler kurmuşlar, tarım ve ticaretle uğraşmaya başlamışlardır. Bu durum, sosyal yapıyı tamamen değiştirmiştir. Artık çadırlarda değil, evlerde ve şehirlerde yaşayan bir toplum ortaya çıkmıştır. Cami, medrese gibi yapılar sosyal hayatın merkezi olmuştur.
Adım 2: Kültürel Hayattaki Değişim
Kültürel alandaki değişim de çok büyüktür.
- Din: Gök Tanrı inancından İslamiyet’e geçilmiştir. Bu, hayatın her alanını etkilemiştir.
- Sanat: Hayvan figürlü, taşınabilir sanattan; bitki ve geometrik desenli, mimariyle iç içe bir sanata geçilmiştir. Hat, çini gibi yeni sanatlar doğmuştur.
- Mimari: Çadır kültüründen, cami, medrese, kervansaray gibi kalıcı ve anıtsal eserlerin yapıldığı bir mimariye geçilmiştir.
- Dil ve Edebiyat: Alfabe değişmiş (Arap alfabesi), dile yeni kelimeler girmiş ve edebiyatın konusu destanlardan dinî ve öğretici metinlere doğru kaymıştır.
Sonuç
Kısacası, Türkler İslamiyet’i kabul ederek sadece dinlerini değiştirmemişler; yaşam biçimlerinden sanatlarına, dillerinden mimarilerine kadar hayatlarının her alanında büyük bir dönüşüm yaşamışlardır. Ancak bu dönüşüm sırasında eski kültürlerini tamamen de unutmamışlar, İslam kültürüyle kendi öz kültürlerini birleştirerek yepyeni ve çok zengin bir medeniyet olan Türk-İslam medeniyetini oluşturmuşlardır.