Sevgili 6. sınıf öğrencilerim, hepinize merhaba!
Bugün sizlerle birlikte, önümüzdeki dünya siyasi haritasını kullanarak coğrafi koordinat sistemiyle ilgili adımları tamamlayacağız. Bu etkinlik sayesinde paralel, meridyen, Ekvator gibi kavramları harita üzerinde bularak pekiştireceğiz. Unutmayın, coğrafya bir yerin adresini bulma sanatıdır ve bu çizgiler de adresin en önemli parçalarıdır.
Haydi, şimdi listedeki maddeleri adım adım birlikte inceleyelim ve haritamızda gösterelim!
1. Ekvator çizgisini gösterdim.
Haritamıza baktığımızda, dünyayı tam ortadan yatay olarak ikiye böldüğü varsayılan kalın bir çizgi görüyoruz. Bu çizginin üzerinde 0° yazar. İşte bu hayali çizgi Ekvator‘dur. Ekvator, dünyamızı Kuzey Yarım Küre ve Güney Yarım Küre olarak iki eşit parçaya ayırır. Tıpkı bir elmayı ortadan ikiye kesmek gibi düşünebilirsiniz.
2. Herhangi bir paralel gösterdim.
Paraleller, Ekvator’a paralel olarak çizilmiş diğer yatay çizgilerdir. Haritada Ekvator’un hem üstünde (kuzeyinde) hem de altında (güneyinde) bu çizgilerden bolca görebilirsiniz. Örneğin, haritanın sağ ve sol kenarlarında yazan 30°N (30 derece Kuzey) veya 60°S (60 derece Güney) çizgileri birer paralel dairesidir.
3. Kuzey yarım küreyi gösterdim.
Ekvator çizgisinin (0° paraleli) üstünde kalan kara ve denizlerin tamamı Kuzey Yarım Küre‘yi oluşturur. Haritanın üst yarısı diyebiliriz.
4. Kuzey yarım kürede toprakları olan bir ülke ismi söyledim.
Şimdi hep birlikte haritanın üst kısmına, yani Ekvator’un kuzeyine bakalım. Burada hangi ülkeleri görüyoruz? Mesela bizim güzel vatanımız Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi ülkelerin tamamı Kuzey Yarım Küre’de yer alır.
5. Güney yarım küreyi gösterdim.
Ekvator çizgisinin altında kalan bölüm ise Güney Yarım Küre‘dir. Haritanın alt yarısı olarak düşünebilirsiniz.
6. Güney yarım kürede toprakları olan bir ülke ismi söyledim.
Haritamızda Ekvator’un altına indiğimizde ise Brezilya, Arjantin, Avustralya ve Güney Afrika Cumhuriyeti gibi ülkelerle karşılaşırız. Bu ülkeler Güney Yarım Küre’dedir.
7. Başlangıç meridyenini gösterdim.
Sıra geldi dikey çizgilere, yani meridyenlere. Tıpkı Ekvator gibi, dünyayı bu sefer dikey olarak Doğu ve Batı Yarım Küre olarak ikiye bölen bir başlangıç çizgimiz var. Bu çizgiye Başlangıç Meridyeni diyoruz. Haritanın üst ve alt kısımlarında üzerinde 0° yazan dikey çizgiyi bulalım. İngiltere’nin Greenwich kasabasından geçtiği için “Greenwich” olarak da bilinir.
8. Herhangi bir meridyen gösterdim.
Meridyenler, bir kutuptan diğerine uzanan dikey yarım çemberlerdir. Başlangıç Meridyeni’nin sağında (doğusunda) ve solunda (batısında) bu çizgilerden bir sürü vardır. Örneğin, haritanın üstünde ve altında yazan 40°E (40 derece Doğu) veya 80°W (80 derece Batı) çizgileri birer meridyendir.
9. Başlangıç meridyeninin doğusunu gösterdim.
Başlangıç Meridyeni’nin (0° dikey çizgisi) sağında kalan bölüm Doğu Yarım Küre olarak adlandırılır.
10. Başlangıç meridyeninin doğusunda toprakları olan bir ülke ismi söyledim.
Haritada 0° meridyeninin sağına baktığımızda Türkiye, Rusya, Çin, Hindistan ve Avustralya gibi birçok ülkenin Doğu Yarım Küre’de yer aldığını görürüz.
11. Başlangıç meridyeninin batısını gösterdim.
Başlangıç Meridyeni’nin solunda kalan kısım ise Batı Yarım Küre‘dir.
12. Başlangıç meridyeninin batısında toprakları olan bir ülke ismi söyledim.
Başlangıç Meridyeni’nin soluna, yani batısına baktığımızda ise Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika ve Brezilya gibi ülkeler karşımıza çıkar.
13. Ekvator’un kuzeyinde, başlangıç meridyeninin batısında yer alan bir ülke söyledim.
Bu soruda iki bilgiyi birleştirmemiz gerekiyor. Haydi yapalım!
Adım 1: Önce Ekvator’un kuzeyini, yani haritanın üst yarısını gözümüzün önüne getiriyoruz.
Adım 2: Sonra bu alanda Başlangıç Meridyeni’nin batısına, yani sol tarafına odaklanıyoruz.
Bu iki bölgenin kesiştiği yerde hangi ülkeler var? Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) veya Kanada bu tanıma tam olarak uyuyor.
14. Ekvator’un güneyinde, başlangıç meridyeninin doğusunda yer alan bir ülke söyledim.
Yine iki adımlı bir bulmaca çözelim.
Adım 1: Haritada Ekvator’un güneyine, yani alt yarısına iniyoruz.
Adım 2: Bu alanda Başlangıç Meridyeni’nin doğusuna, yani sağ tarafına bakıyoruz.
Bu bölgede yer alan büyük bir kıta ülkesi olan Avustralya‘yı veya Afrika kıtasının doğusundaki ada ülkesi Madagaskar‘ı örnek olarak söyleyebiliriz.
İşte bu kadar çocuklar! Gördüğünüz gibi, harita okumak ve bir yerin konumunu belirlemek aslında çok zevkli. Bu adımları tamamlayarak coğrafi koordinat sistemini daha iyi anlamış olduk. Hepiniz harika bir iş çıkardınız, tebrik ederim!