Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki bu güzel etkinliği yapacağız. Görseldeki metinleri ve soruları dikkatlice inceleyip adım adım cevaplayalım. Haydi başlayalım!
Türkçedeki akraba isimlerini yazınız.
Sevgili çocuklar, dilimiz akrabalık isimleri açısından oldukça zengindir. Çünkü bizim kültürümüzde aile ve akrabalık bağları her zaman çok önemli olmuştur. Gelin aklımıza gelen bazı akrabalık isimlerini birlikte yazalım:
- Anne
- Baba
- Kardeş (Abla, Abi)
- Dede (Büyükbaba)
- Nine (Anneanne, Babaanne)
- Teyze (Annenin kız kardeşi)
- Dayı (Annenin erkek kardeşi)
- Hala (Babanın kız kardeşi)
- Amca (Babanın erkek kardeşi)
- Kuzen (Amca, hala, dayı, teyze çocuğu)
- Yeğen (Kardeşin çocuğu)
- Enişte
- Yenge
- Torun
- Kayınvalide (Kaynana)
- Kayınpeder (Kaynata)
- Görümce
- Elti
- Baldız
- Bacanak
Gördüğünüz gibi ne kadar da çok değil mi? Bu zenginlik, kültürümüzün aileye verdiği değeri gösteriyor.
Soru 2: Akrabalıkla ilgili kavramların dilimizde bu kadar çok olmasının nedenleri neler olabilir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
Harika bir soru! Bu sorunun cevabını bulmak için metinleri ve yandaki şemayı bir dedektif gibi incelememiz gerekiyor. Haydi adım adım düşünelim.
Adım 1: Metinlerdeki İpuçlarını Bulalım
Yukarıdaki metinleri okuduğumuzda eski Türklerde ailenin ne kadar önemli olduğunu görüyoruz. Metinde ne diyordu? “Türk devletlerinde aile, bütün sosyal yapının temelidir ve kan bağı esasına dayanmaktadır.” Bu cümle aslında her şeyi özetliyor. Aile, toplumun temeliymiş.
Adım 2: Sosyal Yapıyı Anlayalım
Hemen alttaki “Kaynak 6” ve yuvarlak şemaya (Görsel 3.14) bakalım. Bu şema bize eski Türklerde toplumun nasıl oluştuğunu gösteriyor. En içteki en küçük halka Oguş, yani aile. Aileler birleşerek Urug‘u (sülale), sülaleler birleşerek Boy‘u, boylar da birleşerek Budun‘u (millet) oluşturuyor. Milletin bir araya gelmesiyle de İl, yani devlet kuruluyor.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Şimdi bulduğumuz ipuçlarını birleştirelim.
Dilimizde akrabalıkla ilgili bu kadar çok kelime olmasının temel nedeni, eski Türklerde sosyal hayatın ve hatta devlet yönetiminin temelinin aile ve akrabalık bağlarına dayanmasıdır. Her şey aile ile başlıyordu ve devlet, ailelerin birleşmesiyle oluşan dev bir yapı gibiydi. Bu yüzden kimin kim olduğu, kiminle akraba olduğu, toplumdaki yerinin ne olduğu çok önemliydi. Her bir akrabalık ilişkisini ayrı bir isimle tanımlayarak bu düzeni sağlamlaştırmışlar ve herkese toplum içindeki rolünü hatırlatmışlardır. Aile ve akrabalık bağları ne kadar güçlüyse, toplum ve devlet de o kadar güçlü oluyordu. Bu gelenek günümüze kadar dilimizdeki bu zenginlikle ulaşmıştır.