Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz.
Bugün sizlerle, İslamiyet’in kabulüyle birlikte atalarımızın sosyal ve kültürel hayatında ne gibi değişiklikler olduğunu gösteren bu güzel etkinliği yapacağız. Bize verilen cümleleri ilgili alanlarla eşleştireceğiz. Haydi, hep birlikte bu etkinliği adım adım çözelim ve konuları pekiştirelim.
Soru: İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişim ile ilgili örnek cümleler verilmiştir. Verilen cümlelerle kutulardaki alanları eşleştiriniz (Cümlenin numarasını ilişkili olduğu alanın altındaki kutuya yazınız.).
Çözüm:
Şimdi her bir cümleyi dikkatlice okuyup hangi kutuya ait olduğunu bulalım. Bu, bir nevi grup çalışması gibi olacak. Cümleleri ilgili başlıkların altına yerleştireceğiz.
Adım 1: Cümleleri ve ait oldukları alanları belirleyelim.
Önce her cümlenin ana fikrini bulalım. Cümle neyden bahsediyor? Yaşam tarzından mı, dilden mi, sanattan mı, yoksa binalardan mı? Bu soruyu sorduğumuzda cevapları kolayca bulacağız.
Adım 2: Cümleleri kategorilere ayıralım.
Şimdi de bulduğumuz cevapları kutulara yerleştirelim.
Hayat Biçimi
Bu kutuya, insanların günlük yaşamları, gelenekleri, sosyal ilişkileri ve yaşam tarzlarıyla ilgili cümleleri yazacağız.
- 2. Konargöçer hayat devam etmiş ancak büyük şehirler kurulmaya başlanmıştır.
Açıklama: Bu cümle, insanların nerede ve nasıl yaşadığını anlatıyor. Konargöçerlik ve şehirlere yerleşme, doğrudan yaşam tarzıyla, yani hayat biçimiyle ilgilidir.- 6. Hayvancılık ve at biniciliği önemini korumuştur.
Açıklama: Hayvancılık ve binicilik, Türklerin eski yaşam tarzlarının bir parçasıdır ve bu durumun devam etmesi de yine hayat biçimiyle alakalıdır.- 7. Yöneticiler ve halk İslamî isim ve ünvanlar kullanmaya başlamışlardır.
Açıklama: İsimlerin ve unvanların değişmesi, toplumdaki sosyal bir değişimi gösterir. Bu da hayat biçiminin bir parçasıdır.
Yazı, Dil ve Edebiyat
Bu kutuya ise alfabe, konuşulan dil, yazılan kitaplar ve edebi eserlerle ilgili cümleleri ekleyeceğiz.
- 1. Türklerde Arap alfabesinin kullanımı yaygınlaşmıştır.
Açıklama: Alfabe, yazının temelidir. Arap alfabesinin kullanılması doğrudan “yazı” alanındaki bir değişimi gösterir.- 4. Türkçe konuşulmaya devam edilmiş ancak Arapça ve Farsça kelimeler dilimize girmeye başlamıştır.
Açıklama: Bu cümlede dilimize giren yeni kelimelerden bahsediliyor. Bu durum, “dil” alanındaki bir etkileşimi anlatır.- 11. Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk gibi eserler kaleme alınmıştır.
Açıklama: Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati’t-Türk, bizim çok önemli edebi eserlerimizdir. Dolayısıyla bu cümle “edebiyat” alanına girer.
Sanat
Bu kutuya minyatür, hat, tezhip gibi güzel sanatlar ve heykel gibi sanat dallarındaki değişimleri anlatan cümleleri yazacağız.
- 5. Minyatür, ebru yapımı devam etmiş, Arap kültürünün etkisi ile hat ve tezhip sanatı gelişmiştir.
Açıklama: Cümlede adı geçen minyatür, ebru, hat ve tezhip birer sanat dalıdır. Bu yüzden bu cümleyi sanat kutusuna koymalıyız.- 10. Heykel ve balbal yapımına çok fazla rastlanmamaktadır.
Açıklama: Heykel ve balbal da eski Türk sanatının bir parçasıydı. İslamiyet’le birlikte bu sanatın azalması, “sanat” alanındaki bir değişimi ifade eder.
Mimari
Son olarak bu kutuya da binalar, yapılar ve onların süslemeleri ile ilgili cümleleri yerleştireceğiz.
- 3. Medrese, ribat, cami, hastane gibi yapılar inşa edilmiştir.
Açıklama: Cami, medrese, hastane gibi yerler birer yapıdır, yani mimari eserdir. Bu yapıların inşa edilmesi mimari alanındaki gelişmeleri gösterir.- 8. Kurgan mezar anlayışı terk edilmiş İslam kültürüne türbe mimarisi kazandırılmıştır.
Açıklama: Mezar tiplerinin değişmesi (kurgan yerine türbe yapılması) ve cümlenin içinde “mimari” kelimesinin geçmesi, bize doğru kutunun burası olduğunu gösteriyor.- 9. Yapıları süslerken geometrik şekilleri ve bitki motiflerini kullanmışlardır.
Açıklama: Binaların, yani “yapıların” süslenmesi, mimarinin bir parçasıdır. Süslemede kullanılan motifler, o dönemin mimari özelliklerini yansıtır.- 12. Uygurlardan kalan tapınaklar camiye dönüştürülmüştür.
Açıklama: Bir yapının (tapınak) başka bir yapıya (cami) dönüştürülmesi, doğrudan mimari ile ilgili bir değişikliktir.
Sonuç:
İşte tüm cümleleri doğru kutulara yerleştirdik! Gördüğünüz gibi, İslamiyet’in kabulü hayatımızın her alanında önemli ve güzel değişimlere yol açmış.
- Hayat Biçimi: 2, 6, 7
- Yazı, Dil ve Edebiyat: 1, 4, 11
- Sanat: 5, 10
- Mimari: 3, 8, 9, 12
Umarım konu daha iyi anlaşılmıştır. Hepiniz harika bir iş çıkardınız, tebrik ederim!