Merhaba canım öğrencim! Fen Bilimleri dersinde ses kirliliğini ve ona karşı alınacak önlemleri konuşacağız. Hazırsan, birlikte bu soruları çözelim ve konuyu daha iyi anlayalım.
—
**Uygulayalım**
Aşağıdaki kavram haritasında boş bırakılan yerleri, verilen kavramlardan uygun olanları ile tamamlayalım.
Bu soruda bizden istenen, verilen kavram haritasını tamamlamak. Haritada “SES” kelimesi merkezde yer alıyor. SES’in ne olduğunu, nelere yol açtığını ve kimler için gerekli olduğunu düşünerek haritayı dolduracağız.
Önce haritada verilen kutucuklara ve okların yönlerine dikkat edelim.
Adım 1: Haritanın ortasında “SES” yazan bir kutucuk var. Bu kelimeden çıkan oklar, SES’in özelliklerini veya sonuçlarını gösteriyor.
Adım 2: “SES” kelimesinden çıkan ve sol tarafa doğru giden okta “özelliğidir.” yazıyor. Bu, SES’in bir özelliğini tanımlayan bir kelime veya cümle beklediğimizi gösteriyor. Yukarıda verilen kelimelere baktığımızda, “işitme cihazı”, “işitme”, “işitme kaybı”, “baş ağrısı”, “dikkat eksikliği” gibi kelimeler görüyoruz. Bu kelimelerden hangisi SES’in bir özelliği olabilir? Aslında SES’in kendisi bir özellikten çok, bir olgu. Bu yüzden buraya SES’in bir özelliği değil, SES’in ne olduğu ile ilgili bir tanım gelebilir. Ancak verilen seçenekler arasında doğrudan bir tanım yok. Haritanın genel yapısına baktığımızda, sol taraftaki kutucuklar SES’in ne ile ilgili olduğunu gösteriyor gibi duruyor. SES’in kendisi bir olgu olduğu için, buraya “SES” kelimesinin tanımı gibi bir şey gelmesi beklenmez. Daha çok, SES’in hangi alanlarda kullanıldığı veya ne olduğu ile ilgili bir kavram gelmeli. Yukarıdaki listede “işitme” kelimesi var. SES’in en temel özelliği, işitmeye yarayan bir olgu olmasıdır. Bu yüzden buraya işitme kelimesi gelebilir.
Adım 3: “SES” kelimesinden çıkan ve sağ tarafa doğru giden okta “gereklidir.” yazıyor. Bu, SES’in kimler veya neler için gerekli olduğunu gösteriyor. Yukarıdaki kelimelere baktığımızda, “işitme cihazı”, “işitme”, “işitme kaybı”, “baş ağrısı”, “dikkat eksikliği” gibi kelimeler var. Bunlardan hangisi SES’in gerekli olduğu bir durumla ilgili? SES’in kendisi iletişim için gereklidir, ancak burada “gereklidir” denildiğinde, SES’in işe yaradığı bir durum akla geliyor. Örneğin, işitme cihazı kullananlar için SES daha önemlidir. Ama burada genel bir gereklilikten bahsediliyor. Haritanın üst kısmındaki kutucuklara bakalım: “Ses şiddeti”, “Megafon”, “Hoparlör”, “Mikrofon”, “Ses kirliliği”. Buradaki “Mikrofon” ve “Hoparlör” sesin iletilmesine veya yükseltilmesine yarar. Bu tür aletler SES’in gerekli olduğu durumlarda kullanılır. Ancak bu kutucuklar “gereklidir” kelimesinin yanına değil, daha çok SES’in kendisiyle ilgili kutucukların yanına yerleştirilmiş. Bu yüzden “gereklidir” kelimesinin yanına, SES’in ne için gerekli olduğunu düşünebiliriz. İletişim için gereklidir. İnsanların birbirini duyması için gereklidir. Bu durumda, buraya doğrudan bir kelime gelmek yerine, daha genel bir ifade gelmesi beklenebilir. Ancak verilen kelimeler arasında doğrudan bir iletişimle ilgili kelime yok. Haritada “arttırmaya yarayan araçtır” gibi bir ifade var. Bu da SES’in ne olduğunu veya ne işe yaradığını açıklıyor. Bu yüzden “gereklidir” kısmına, SES’in ne amaçla kullanıldığı ile ilgili bir şey gelmesi mantıklı. İletişim için gereklidir, öğrenmek için gereklidir. Ama verilen kelimeler arasında bu tür bir tanım yok. Haritanın en alt kısmına bakalım, “arttırmaya yarayan araçtır” yazıyor. Bu da SES’in ne işe yaradığını anlatıyor. Bu durumda, “gereklidir” kelimesinin yanına, SES’in ne için gerekli olduğunu ifade eden bir kelime gelmeli. İletişim için gereklidir. Bu yüzden buraya, SES’in gerekliliğini belirten bir ifade gelebilir. Ancak verilen kutucuklara ve kelimelere baktığımızda, doğrudan “iletişim” kelimesi yok. Belki de buraya, SES’in ne için gerekli olduğunu gösteren bir durum gelmeli. Örneğin, “iletişim kurmak için gereklidir.” Ancak buraya tek bir kelime gelmesi daha olası. Haritanın üst kısmındaki “Megafon”, “Hoparlör” gibi kelimeler SES’in iletilmesi veya yükseltilmesi ile ilgili. Bu da SES’in bir ihtiyaca cevap verdiğini gösteriyor. Belki de buraya “iletişim” gibi bir kelime gelmesi bekleniyordu ama yok. O zaman haritanın diğer kısımlarına bakalım.
Adım 4: “SES” kelimesinden çıkan ve aşağı doğru giden okta “olumsuz etkisidir.” yazıyor. Bu, SES’in olumsuz sonuçlarını veya etkilerini ifade ediyor. Yukarıdaki kelimelere baktığımızda, “işitme kaybı”, “baş ağrısı”, “dikkat eksikliği” gibi kelimeler SES’in olumsuz etkileridir. Bu yüzden bu kutucuklara bu kelimeler gelebilir.
Adım 5: “SES” kelimesinden çıkan ve sağ tarafa doğru giden okta “yol açar.” yazıyor. Bu, SES’in nelere yol açtığını gösteriyor. Yukarıdaki kelimelerden “ses kirliliği” kelimesi, SES’in olumsuz bir sonucudur ve “yol açar” ifadesiyle uyumludur. Bu yüzden buraya ses kirliliği gelebilir.
Adım 6: Şimdi haritanın en alt kısmına bakalım. “arttırmaya yarayan araçtır.” yazısının yanında dört tane boş kutucuk var. Bu kutucuklar, SES’in neyi arttırdığını veya ne gibi araçlarla arttırılabileceğini ifade ediyor. Yukarıdaki kelimelere baktığımızda, “Megafon”, “Hoparlör” gibi kelimeler sesin şiddetini arttırmaya yarayan araçlardır. Bu yüzden bu kutucuklara bu tür kelimeler gelebilir.
Adım 7: Haritanın üst kısmındaki kutucuklara tekrar bakalım. “Ses şiddeti”, “Megafon”, “Hoparlör”, “Mikrofon”, “Ses kirliliği”. Bu kelimeleri haritanın boşluklarına yerleştireceğiz. En üstteki kutucuklar, SES ile ilgili daha genel kavramları temsil ediyor.
Adım 8: Şimdi, bu bilgileri kullanarak haritayı tamamlayalım:
En üstteki kutucuklardan başlayarak:
- Ses şiddeti
- Megafon
- Hoparlör
- Mikrofon
- Ses kirliliği
Şimdi bu kelimeleri haritada uygun yerlere yerleştirelim:
- “SES” kelimesinden çıkan ve sağ tarafa doğru giden “yol açar.” okunun yanına ses kirliliği gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan ve aşağı doğru giden “olumsuz etkisidir.” okunun yanına sırasıyla işitme kaybı, baş ağrısı ve dikkat eksikliği gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan ve sol tarafa doğru giden “özelliğidir.” okunun yanına işitme gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan ve sağ tarafa doğru giden “gereklidir.” okunun yanına ise, iletişim kurmak için gerekliliği düşündüğümüzde, buraya doğrudan bir kelime yerine bir açıklama gelmesi daha uygun olabilir. Ancak verilen kelimeler arasında en uygunu, SES’in ne için kullanıldığını ifade eden bir şey olmalı. Haritanın üst kısmındaki “Mikrofon” ve “Hoparlör” gibi kelimeler, SES’in iletilmesi veya yükseltilmesi ile ilgilidir. Bu da SES’in bir ihtiyacı karşıladığını gösteriyor. Bu yüzden buraya iletişim gibi bir kelime gelmesi beklenirdi ama yok. O zaman haritanın diğer kısımlarına bakalım.
Haritanın en alt kısmındaki “arttırmaya yarayan araçtır.” ifadesinin yanındaki boşluklara sırasıyla:
- Megafon
- Hoparlör
- Mikrofon
Bu şekilde harita tamamlanmış oluyor. Tekrar gözden geçirelim:
- SES’in bir özelliği işitmedir.
- SES’in olumsuz etkileri işitme kaybı, baş ağrısı ve dikkat eksikliğidir.
- SES, ses kirliliğine yol açar.
- SES, arttırmaya yarayan araçlarla (Megafon, Hoparlör, Mikrofon) daha etkili hale getirilebilir.
- SES gereklidir. Neden gereklidir? İletişim kurmak için gereklidir. Haritanın üst kısmındaki “Megafon”, “Hoparlör”, “Mikrofon” gibi aletler SES’in iletilmesi veya güçlendirilmesi için kullanılır. Bu da SES’in gerekliliğini gösterir.
Şimdi haritayı tamamlanmış haliyle yazalım:
SES
- Özelliğidir: İşitme
- Olumsuz etkisidir: İşitme kaybı
- Olumsuz etkisidir: Baş ağrısı
- Olumsuz etkisidir: Dikkat eksikliği
- Yol açar: Ses kirliliği
- Gereklidir.
- Artırmaya yarayan araçtır: Megafon
- Artırmaya yarayan araçtır: Hoparlör
- Artırmaya yarayan araçtır: Mikrofon
Bu şekilde harita tamamlanmış oluyor. En üstteki kutucuklardan “Ses şiddeti” ve “Ses kirliliği” ise, genel olarak SES ile ilgili kavramları temsil ediyor.
Haritanın üst kısmındaki kutucukları haritada boş bırakılan yerlere yerleştirelim:
- “SES” kelimesinden çıkan “yol açar.” okunun yanına ses kirliliği gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan “olumsuz etkisidir.” okunun yanına sırasıyla işitme kaybı, baş ağrısı ve dikkat eksikliği gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan “özelliğidir.” okunun yanına işitme gelecek.
- “SES” kelimesinden çıkan ve sağ tarafa doğru giden “gereklidir.” okunun yanına, verilen kutucuklardan en uygunu mikrofon olabilir çünkü mikrofon sesin daha iyi duyulmasını sağlar. Ya da hoparlör de olabilir. Ancak haritanın genel yapısına baktığımızda, “gereklidir” kelimesinin yanına daha çok iletişimle ilgili bir şey gelmesi beklenirdi. Verilen seçenekler arasında en uygunu “mikrofon” veya “hoparlör” gibi sesin iletilmesine yardımcı olan bir şeydir. Eğer “gereklidir” kelimesi tek başına kalıyorsa, bu SES’in temel bir ihtiyaç olduğunu gösterir.
Tekrar haritaya bakarak en mantıklı yerleştirmeyi yapalım:
Adım 1: Haritanın ortasında SES yazıyor.
Adım 2: SES’ten çıkan “özelliğidir.” okunun yanına işitme yazalım. Çünkü sesin temel özelliği işitmeye yaramasıdır.
Adım 3: SES’ten çıkan “olumsuz etkisidir.” okunun yanına sırasıyla işitme kaybı, baş ağrısı ve dikkat eksikliği yazalım. Bunlar sesin olumsuz sonuçlarıdır.
Adım 4: SES’ten çıkan “yol açar.” okunun yanına ses kirliliği yazalım. Yüksek sesler ses kirliliğine yol açar.
Adım 5: SES’ten çıkan “gereklidir.” okunun yanına, iletişim kurmak için gerekliliğini düşünerek, verilen kelimelerden en uygunu mikrofon olabilir. Çünkü mikrofon sesin duyulmasını sağlar.
Adım 6: En altta “arttırmaya yarayan araçtır.” yazısının yanındaki boşluklara, sesi arttıran araçları yazalım: Megafon, Hoparlör.
Şimdi haritayı bu şekilde tamamlayalım:
SES
- Özelliğidir: İşitme
- Olumsuz etkisidir: İşitme kaybı
- Olumsuz etkisidir: Baş ağrısı
- Olumsuz etkisidir: Dikkat eksikliği
- Yol açar: Ses kirliliği
- Gereklidir: Mikrofon (Bu kısım biraz tartışmalı, çünkü mikrofon sesin iletilmesine yardımcı olur ama tek başına gerekliliği ifade etmez. Ancak verilen seçenekler arasında en uygunu budur.)
- Artırmaya yarayan araçtır: Megafon
- Artırmaya yarayan araçtır: Hoparlör
Haritanın en üstündeki “Ses şiddeti” kelimesi ise genel bir kavram olarak kalıyor. Muhtemelen bu harita, SES ile ilgili farklı kavramları gruplandırmak için kullanılmış.
Sonuç:
Haritayı tamamladığımızda şu şekilde bir görünüm elde ederiz:
SES
- Özelliğidir: İşitme
- Olumsuz etkisidir: İşitme kaybı
- Olumsuz etkisidir: Baş ağrısı
- Olumsuz etkisidir: Dikkat eksikliği
- Yol açar: Ses kirliliği
- Gereklidir: Mikrofon
- Artırmaya yarayan araçtır: Megafon
- Artırmaya yarayan araçtır: Hoparlör
Bu harita, sesin ne olduğunu, olumsuz etkilerini, nelere yol açtığını ve sesle ilgili bazı araçları gruplandırıyor.