Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Fen Bilimleri dersimizin bu bölümünde birlikte harika bir değerlendirme yapacağız. Hazırsan hemen soruları çözmeye başlayalım!
—
**Soru 1**
Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayalım.
Yukarıdaki maddelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Saf madde olmaları
B) Karışım olmaları
C) Katı hâlde olmaları
D) Sıvı hâlde olmaları
**Çözüm:**
Sevgili öğrencim, bu soruda bize verilen maddeler su, altın ve tuz. Şimdi bu maddelerin özelliklerini düşünelim:
* **Su:** Saf maddedir.
* **Altın:** Saf maddedir.
* **Tuz:** Saf maddedir.
Hepsinin ortak noktası, tek çeşit atomdan veya tek çeşit molekülden oluşmaları. İşte bu yüzden bunlara saf madde diyoruz. Karışım olmaları, katı halde olmaları veya sıvı halde olmaları ise hepsinin ortak özelliği değil. Mesela altın katıdır ama su sıvıdır.
Bu yüzden doğru cevap A) Saf madde olmaları‘dır.
—
**Soru 2**
kendilerinden başka madde içermez, buna bir örnektir.
Bu cümlede ve yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
A) Saf maddeler | tuzlu su
B) Saf maddeler | gümüş
C) Karışımlar | su
D) Karışımlar | ayran
**Çözüm:**
Bu soru da yine saf madde ve karışımlarla ilgili. Cümleyi dikkatlice okuyalım: “____ kendilerinden başka madde içermez, ____ buna bir örnektir.”
* İlk boşluğa “kendilerinden başka madde içermez” diyen bir kavram gelmeli. Bu, saf madde tanımına uyuyor.
* İkinci boşluğa ise saf maddeye bir örnek olmalı. Verilen seçeneklere bakalım:
* Tuzlu su: Su ile tuzu karıştırınca oluşur, yani bir karışımdır.
* Gümüş: Saf maddedir.
* Su: Saf maddedir.
* Ayran: Su, yoğurt ve bazen tuzdan oluşur, yani bir karışımdır.
Şimdi seçeneklere göz atalım:
* A) Saf maddeler | tuzlu su: İlk boşluğa “Saf maddeler” uygun ama “tuzlu su” saf maddeye örnek değil, karışımdır.
* B) Saf maddeler | gümüş: İlk boşluğa “Saf maddeler” uygun. “Gümüş” ise saf maddeye örnektir. Harika oldu!
* C) Karışımlar | su: İlk boşluğa “Karışımlar” uymaz çünkü karışımlar başka maddeler içerir.
* D) Karışımlar | ayran: İlk boşluğa “Karışımlar” uymaz.
Bu durumda, ilk boşluğa “Saf maddeler” ve ikinci boşluğa “gümüş” gelmeli. Ancak soruda şöyle bir ifade var: “____ buna bir örnektir.” Bu şu demek oluyor: İlk boşluk bir kavram, ikinci boşluk ise o kavrama bir örnek.
Tekrar bakalım:
“Saf maddeler kendilerinden başka madde içermez, gümüş buna bir örnektir.” Bu cümle mantıklı.
Şimdi seçeneklere tekrar bir göz atalım. Soruda verilen semboller var: ve . Bu sembollerin yerine seçeneklerdeki kelimeler gelecek.
İlk boşluk için sembolü, ikinci boşluk için sembolü kullanılmış.
Şimdi seçeneklere bakalım:
* A) Saf maddeler | tuzlu su
* B) Saf maddeler | gümüş
* C) Karışımlar | su
* D) Karışımlar | ayran
İlk boşluk için “Saf maddeler” veya “Karışımlar” gelecek. “kendilerinden başka madde içermez” dediği için ilk boşluğa Saf maddeler gelmeli.
İkinci boşluk için ise “buna bir örnektir” dediği için saf maddeye bir örnek gelmeli. Seçeneklere baktığımızda “gümüş” ve “su” saf maddeye örnektir.
Şimdi seçeneklerdeki ilk kutucuğa ve ikinci kutucuğa hangi kelimelerin geleceğini bulmalıyız.
Soruda: kendilerinden başka madde içermez, buna bir örnektir.
Eğer ilk kutucuğa “Saf maddeler” yazarsak, ikinci kutucuğa da “gümüş” yazarsak cümle şöyle olur:
“Saf maddeler kendilerinden başka madde içermez, gümüş buna bir örnektir.” Bu doğru. Yani A) Saf maddeler ve tuzlu su olamaz. B) Saf maddeler ve gümüş olabilir.
Ama seçeneklerdeki semboller farklı. Soruda ilk boşluk için bir sembol, ikinci boşluk için başka bir sembol var.
İlk boşluk (kutu işareti ): Saf maddeler
İkinci boşluk (üçgen işareti ): Gümüş
Şimdi seçeneklere bakalım:
* A) Saf maddeler | tuzlu su
* B) Saf maddeler | gümüş
* C) Karışımlar | su
* D) Karışımlar | ayran
Bu seçeneklerde ilk kelime ilk boşluğa, ikinci kelime ikinci boşluğa gelecek.
İlk boşluk için Saf maddeler, ikinci boşluk için gümüş yazmalıyız.
Bu durumda doğru cevap B) Saf maddeler ve gümüş olmalı.
Şimdi sorunun kendisini tekrar inceleyelim.
“Bu cümlede ve yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?”
Burada bir sembol, başka bir sembol.
Sorunun üst kısmında: “____ kendilerinden başka madde içermez, ____ buna bir örnektir.”
Yani ilk boşluğa bir kavram, ikinci boşluğa bu kavramın bir örneği gelecek.
Seçeneklere baktığımızda ilk kelime kavram, ikinci kelime örnek.
* A) Saf maddeler | tuzlu su
* B) Saf maddeler | gümüş
* C) Karışımlar | su
* D) Karışımlar | ayran
İlk boşluğa “Saf maddeler” gelmeli çünkü saf maddeler başka madde içermez.
İkinci boşluğa ise saf maddeye bir örnek gelmeli. “Gümüş” saf maddedir. “Su” da saf maddedir. “Tuzlu su” ve “ayran” ise karışımdır.
Şimdi seçeneklere bakalım:
* A) Saf maddeler | tuzlu su: “tuzlu su” saf maddeye örnek değil.
* B) Saf maddeler | gümüş: “Saf maddeler” doğru kavram, “gümüş” doğru örnek. Bu seçenek doğru görünüyor.
* C) Karışımlar | su: “Karışımlar” yanlış kavram.
* D) Karışımlar | ayran: “Karışımlar” yanlış kavram.
Yani ilk kutucuğa “Saf maddeler”, ikinci kutucuğa “gümüş” gelmeli. Bu durumda doğru cevap B) Saf maddeler ve gümüş.
—
**Soru 3**
1. İçinde saf maddeler bulunur.
2. Farklı maddelerin bir araya gelmesiyle oluşur.
3. Uygun yöntemlerle maddeler birbirinden ayrılabilir.
Numaralandırılmış özelliklerden hangileri karışımlarla ilgilidir?
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3
**Çözüm:**
Bu soruda bize karışımların özelliklerini soruyor. Maddeleri saf madde ve karışım olarak ikiye ayırıyorduk. Şimdi verilen özelliklere bakalım:
1. İçinde saf maddeler bulunur. Bu özellik karışımlar için doğrudur. Örneğin, tuzlu suda hem tuz hem de su bulunur. Su saf maddedir, tuz da saf maddedir. Yani karışımın içinde saf maddeler bulunabilir.
2. Farklı maddelerin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu da karışımın tanımıdır. Örneğin, su ile şekeri karıştırırsak bir karışım elde ederiz. Burada su ve şeker farklı maddelerdir.
3. Uygun yöntemlerle maddeler birbirinden ayrılabilir. Bu da karışımların önemli bir özelliğidir. Örneğin, tuzlu sudaki tuzu buharlaştırma yöntemiyle ayırabiliriz. Ya da su ve kum karışımını süzerek ayırabiliriz.
Verilen üç özellik de karışımlara aittir. Bu yüzden doğru cevap D) 1, 2 ve 3‘tür.
—
**Soru 4**
Demir tozu-kum-su karışımı
Yukarıdaki kapta bulunan karışımı ayırmak için;
1. Eleme,
2. Süzme,
3. Mıknatısla ayırma
yöntemlerinden hangisi ya da hangileri kullanılmalıdır?
A) Yalnız 1
B) 1 ve 2
C) 1 ve 3
D) 2 ve 3
**Çözüm:**
Bu soruda bize demir tozu, kum ve su karışımını nasıl ayıracağımızı soruyor. Elimizdeki maddeleri ve özelliklerini düşünelim:
* Demir tozu: Mıknatıs tarafından çekilir.
* Kum: Su içinde çözünmez ve taneciklidir.
* Su: Sıvı hâldedir.
Şimdi verilen ayırma yöntemlerine bakalım:
1. Eleme: Genellikle büyüklükleri farklı katı tanecikleri ayırmak için kullanılır. Kum ve demir tozunun tanecik büyüklükleri farklı olabilir ama tek başına eleme ile hepsini ayıramayız. Ayrıca su da var.
2. Süzme: Sıvı içindeki katı tanecikleri ayırmak için kullanılır. Bu yöntemle suyu kumdan ayırabiliriz.
3. Mıknatısla ayırma: Mıknatısın çektiği maddeleri (demir gibi) çekmeyen maddelerden ayırmak için kullanılır. Bu yöntemle demir tozunu kum ve sudan ayırabiliriz.
Şimdi bu yöntemleri sırasıyla uygulayalım:
* Adım 1: Mıknatısla ayırma
Önce mıknatısı karışıma yaklaştırırız. Demir tozu mıknatısa yapışacaktır. Böylece demir tozunu kum ve sudan ayırmış oluruz.
* Adım 2: Süzme
Geriye kum ve su karışımı kalır. Bu karışımı bir süzgeçten geçirerek suyu kumdan ayırabiliriz.
Yani bu karışımı ayırmak için mıknatısla ayırma (3. yöntem) ve süzme (2. yöntem) kullanılmalıdır.
Bu yüzden doğru cevap D) 2 ve 3‘tür.
—
**Soru 5**
Demlenen çayı içinde çay parçaları olmadan içebilmek için yöntemi kullanılmalıdır. Bunun için kullanılır.
Yukarıdaki ifadede ve yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
A) eleme | elek
B) eleme | süzgeç
C) süzme | süzgeç
D) süzme | mıknatıs
**Çözüm:**
Bu soruda çay demlerken çay yapraklarını sudan ayırmak için hangi yöntemin ve aracın kullanıldığını soruyor.
* Çay yaprakları, demlenmiş çayın içinde katı taneciklerdir.
* Demlenmiş çay ise sıvıdır.
Bizim amacımız, sıvı olan çayı katı olan çay yapraklarından ayırmak.
Şimdi yöntemlere ve araçlara bakalım:
* Yöntem:
* Eleme: Katı tanecikleri ayırmak için kullanılır ama genellikle daha kuru maddeler için. Sıvı içindeki katıyı ayırmak için daha uygun bir yöntem var.
* Süzme: Sıvı içindeki katı tanecikleri ayırmak için kullanılan en uygun yöntemdir.
* Araç:
* Elek: Genellikle kuru katı maddeleri elemek için kullanılır.
* Süzgeç: Sıvı içindeki katı tanecikleri tutmak için kullanılan, üzerinde delikler olan araçtır. Çay demlerken demliğin içinde kullanılan ince delikli metal veya plastik araçlar süzgeçtir.
* Mıknatıs: Sadece mıknatısın çektiği maddeleri ayırmak için kullanılır, çay yapraklarını ayırmaz.
Bu durumda, çay parçalarını çaydan ayırmak için süzme yöntemini kullanırız ve bunun için süzgeç aracını kullanırız.
Bu yüzden doğru cevap C) süzme | süzgeç‘tir.
Umarım bu çözümler sana yardımcı olmuştur. Başka soruların olursa çekinmeden sorabilirsin! Başarılar dilerim!