Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Fen Bilimleri dersimiz için hazırlanan bu değerlendirme sorularını birlikte çözelim. Hazırsan başlayalım!
—
**1. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayalım.**
Numaralandırılmış kutucuklarda ve verilenlerden hangileri aynı maddenin üç hâline ait örneklerdir?
a) 1, 2 ve 3
b) 1, 2 ve 5
c) 2 ve 4
d) 4, 5 ve 6
**Çözüm:**
Sevgili yavrum, bu soruda bize bazı maddelerin halleri soruluyor. Maddelerin üç temel hâli vardır: katı, sıvı ve gaz. Şimdi kutucuklardaki örneklere tek tek bakalım:
* **1. Su:** Bildiğimiz gibi su hem sıvı hâlde hem de katı hâlde (buz) ve gaz hâlde (su buharı) bulunabilir.
* **2. Buz:** Buz, suyun katı hâlidir.
* **3. Demir:** Demir genellikle katı hâlde bulunan bir madendir.
* **4. Oksijen:** Oksijen gaz hâlindedir.
* **5. Su buharı:** Su buharı, suyun gaz hâlidir.
* **6. Hava:** Hava da gazlardan oluştuğu için gaz hâldedir.
Soruda bizden aynı maddenin üç hâline ait örnekler isteniyor. Bu durumda su, hem sıvı (su), hem katı (buz) hem de gaz (su buharı) hâlinde bulunabildiği için doğru cevaptır. Kutucuklara baktığımızda 1 numara “Su”, 2 numara “Buz” ve 5 numara “Su buharı” olarak verilmiş. Bunlar suyun farklı halleridir.
Bu yüzden doğru seçenek b) 1, 2 ve 5 olmalıdır.
—
**2. Aşağıdaki maddelerden hangisi belirli bir şekle sahiptir?**
a) Hava
b) Sirke
c) Süt
d) Kaşık
**Çözüm:**
Bu soruda bize maddelerin şekilleri hakkında bir soru sorulmuş. Maddelerin hâllerine göre şekilleri değişir.
* **Katı maddeler:** Belirli bir şekilleri vardır. Bulundukları kabın şeklini almazlar. Örneğin, bir taşın şekli değişmez.
* **Sıvı maddeler:** Belirli bir şekilleri yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar. Örneğin, bir bardaktaki su, bardağın şeklini alır.
* **Gaz maddeler:** Belirli bir şekilleri yoktur. Bulundukları kabı tamamen doldururlar ve her yöne yayılırlar. Örneğin, bir balonun içindeki hava, balonun şeklini alır.
Şimdi şıklara bakalım:
* **a) Hava:** Hava gazdır, belirli bir şekli yoktur.
* **b) Sirke:** Sirke sıvıdır, belirli bir şekli yoktur, kabın şeklini alır.
* **c) Süt:** Süt de sıvıdır, belirli bir şekli yoktur, kabın şeklini alır.
* **d) Kaşık:** Kaşık katı bir cisimdir. Kendine has, belirli bir şekli vardır.
Bu yüzden belirli bir şekle sahip olan madde d) Kaşık‘tır.
—
**3. Görselleri verilen maddelerle bulundukları hâller aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?**
a)
* Birinci görsel (çiviler): Gaz
* İkinci görsel (sürahi): Sıvı
* Üçüncü görsel (balon): Katı
b)
* Birinci görsel (çiviler): Katı
* İkinci görsel (sürahi): Sıvı
* Üçüncü görsel (balon): Gaz
c)
* Birinci görsel (çiviler): Gaz
* İkinci görsel (sürahi): Katı
* Üçüncü görsel (balon): Sıvı
d)
* Birinci görsel (çiviler): Katı
* İkinci görsel (sürahi): Gaz
* Üçüncü görsel (balon): Sıvı
**Çözüm:**
Bu soruda bize üç farklı görsel verilmiş ve bu görsellerdeki maddelerin hangi hâlde oldukları soruluyor. Hadi görselleri inceleyelim:
* **Birinci görsel:** Bir sürü çivi görüyoruz. Çiviler serttir, belirli bir şekilleri vardır ve kendi başlarına dururlar. Bu özellikler katı maddelere aittir.
* **İkinci görsel:** Bir sürahide sarı renkli bir sıvı var. Sıvılar, bulundukları kabın şeklini alırlar. Bu görsel bize bir sıvıyı temsil ediyor.
* **Üçüncü görsel:** Şişirilmiş bir balon var. Balonun içindeki hava, balonun şeklini almış ve her yere yayılmıştır. Bu özellik gazlara aittir.
Şimdi bu eşleştirmeleri şıklarla karşılaştıralım:
* Birinci görsel (çiviler) katı, ikinci görsel (sürahi) sıvı, üçüncü görsel (balon) ise gaz olmalı.
Bu duruma göre doğru eşleştirme b) Birinci görsel (çiviler): Katı, İkinci görsel (sürahi): Sıvı, Üçüncü görsel (balon): Gaz şıkkında verilmiştir.
—
**4. Bulunduğu kabın şeklini almasına rağmen katı hâlde olan madde aşağıdakilerden hangisidir?**
a) Süt
b) Toz şeker
c) Küp şeker
d) Meyve suyu
**Çözüm:**
Bu soru biraz kafa karıştırıcı gibi görünebilir ama dikkatli bakarsak cevabı bulabiliriz. Soruda bize “bulunduğu kabın şeklini almasına rağmen katı hâlde olan madde” soruluyor.
Önce genel bilgileri hatırlayalım:
* Sıvılar kabın şeklini alır.
* Katılar belirli bir şekle sahiptir.
Şimdi şıklara bakalım:
* **a) Süt:** Süt sıvıdır ve kabın şeklini alır.
* **b) Toz şeker:** Toz şeker, tanecikli bir yapıdadır. Bu tanecikler katıdır ama bir araya geldiklerinde bir kap içinde dökülürken kabın şeklini alırlar. Ancak soruda “katı hâlde olan” ifadesi kullanılmış ve bu tanecikler aslında katı maddelerdir.
* **c) Küp şeker:** Küp şeker, en net katı örneğidir. Her bir küp şekerin kendi şekli vardır ve bir kap içine konulduğunda küplerin kendi şekilleri korunur, kabın şeklini almazlar.
* **d) Meyve suyu:** Meyve suyu da sıvıdır ve kabın şeklini alır.
Soruda “bulunduğu kabın şeklini almasına rağmen katı hâlde olan madde” deniyor. Bu ifade aslında biraz çelişkili. Ancak seçeneklere bakınca, toz şekerin taneciklerinin katı olduğunu ama bir kap içinde döküldüğünde kabın şeklini aldığını görüyoruz. Diğer seçeneklerdeki süt ve meyve suyu sıvıdır. Küp şeker ise katıdır ve kabın şeklini almaz.
Burada sorunun kastedilen aslında, bir araya gelmiş katı taneciklerinin oluşturduğu yapının kabın şeklini almasıdır. Toz şeker bu duruma uyar. Her bir toz şeker taneciği katıdır ama bir araya geldiklerinde bir kap içine dökülürlerse kabın şeklini alırlar. Bu yüzden doğru cevap b) Toz şeker‘dir.
—
**5. Aşağıdaki maddelerden hangisi diğerlerine göre farklı bir hâldedir?**
a) Hava
b) Bakır
c) Altın
d) Tahta
**Çözüm:**
Bu soruda bize verilen maddelerden hangisinin diğerlerinden farklı bir hâlde olduğu soruluyor. Maddelerin hâllerini hatırlayalım: katı, sıvı, gaz.
Şimdi şıklardaki maddelere göz atalım:
* **a) Hava:** Hava, gazdır.
* **b) Bakır:** Bakır, oda sıcaklığında katı hâlde bulunan bir metaldir.
* **c) Altın:** Altın da oda sıcaklığında katı hâlde bulunan bir metaldir.
* **d) Tahta:** Tahta, katı hâlde bulunan bir maddedir.
Gördüğümüz gibi, bakır, altın ve tahta katı hâldedir. Hava ise gaz hâldedir. Bu yüzden farklı olan madde a) Hava‘dır.
—
**6. Pelin Öğretmen’in sorusuna Barış’ın verdiği cevap yukarıda verilmiştir.**
**Bulunduğu ortama yayılır.**
Buna göre Pelin Öğretmen’in sorusu aşağıdakilerden hangisidir?
a) Katı, sıvı ve gazların ortak özelliği nedir?
b) Sadece katılara ait olan özellik nedir?
c) Sadece gazlara ait olan özellik nedir?
d) Sadece sıvılara ait olan özellik nedir?
**Çözüm:**
Bu soruda Pelin Öğretmen bir soru sormuş ve Barış da “Bulunduğu ortama yayılır.” diye cevap vermiş. Bizden istenen, Barış’ın bu cevabı verebileceği öğretmenin sorusu.
Şimdi Barış’ın verdiği cevabın hangi madde hâline ait olduğuna bakalım: “Bulunduğu ortama yayılır.” Bu özellik, gazların en belirgin özelliklerinden biridir. Gazlar, bulundukları kabı tamamen doldurur ve her yöne yayılırlar.
Şimdi şıkları inceleyelim ve Barış’ın cevabının hangi soruya uyduğuna bakalım:
* **a) Katı, sıvı ve gazların ortak özelliği nedir?** Katı, sıvı ve gazların ortak bir özelliği “yayılma” değildir. Örneğin katılar yayılmaz.
* **b) Sadece katılara ait olan özellik nedir?** Katılara ait özellikler belirli bir şekle sahip olmaktır, yayılmak değil.
* **c) Sadece gazlara ait olan özellik nedir?** Gazlar, bulundukları ortama yayılma özelliğine sahiptir. Barış’ın cevabı tam olarak bu özelliği anlatıyor.
* **d) Sadece sıvılara ait olan özellik nedir?** Sıvılar da bir yere kadar yayılabilir ama gazlar kadar serbestçe yayılmazlar ve genellikle bulundukları kabın tabanına çökerler. “Bulunduğu ortama yayılır” ifadesi daha çok gazlar için geçerlidir.
Bu nedenle, Pelin Öğretmen’in sorusu, gazların bir özelliğini sormuş olmalı ve bu özellik “yayılma”dır. Dolayısıyla doğru seçenek c) Sadece gazlara ait olan özellik nedir?‘dir.
Umarım bu çözümlerim senin için anlaşılır olmuştur. Aklına takılan bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin! Başarılar dilerim!