Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün elimize bir fen bilgisi çalışma kağıdı geçmiş ve bu kağıtta yer alan soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Bilgi Kutusu
Öncelikle bilgi kutusunda yer alan bilgileri okuyalım. Bu kutuda bize kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerinden bahsediyor. Kuvvet uygulandığında bazı cisimler eski şekillerine dönebiliyor. Bunlara esnek cisimler deniyormuş. Ama bazı cisimler ise kuvvet kalktıktan sonra eski şekillerine dönemiyor. İşte bunlara da esnek olmayan cisimler deniyormuş. Bu bilgileri aklımızda tutalım, çünkü birazdan kullanacağız.
Uygulayalım
Şimdi de uygulamalı kısma geldik. Burada bize numaralandırılmış görseller verilmiş ve bizden bu görsellerdeki durumlarda kuvvetin hangi etkisinin olduğunu belirlememiz isteniyor. Sonra da bu numaraları aşağıdaki boşluklara yazacağız.
Görsel 1: Hamur yoğuran kadın
Bakın, bu görselde bir teyzemiz hamur yoğuruyor. Hamuru yoğururken ne oluyor? Hamurun şekli değişiyor değil mi? Teyzemiz elini hamurdan çektiğinde de hamur yine aynı şekilde kalıyor, eski haline dönmüyor. Bu yüzden hamur, esnek olmayan bir cisimdir. Kuvvet uygulandığında şekli değiştiği için bu, kuvvetin şekil değiştirici etkisine bir örnektir.
Görsel 2: Balkondan düşen saksı
İkinci görselde balkondan bir saksı düşüyor. Saksı yere çarptığında ne olur? Muhtemelen kırılır veya parçalanır. Saksı eski haline dönmez. Bu da yine kuvvetin şekil değiştirici etkisine bir örnektir. Saksı da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 3: Fren yapan araç
Üçüncü görselde bir araba karlı yolda gidiyor ve fren yapıyor. Fren yapınca araba yavaşlar ve durur. Burada kuvvet, arabanın hareketini değiştirdiği için hareket ettirici/durdurucu etkisine bir örnektir. Arabanın şekli değişmez. Araba da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 4: Birbirine çarpan toplar
Dördüncü görselde bilardo topları birbirine çarpıyor. Toplar birbirine çarptığında ne olur? Hareketleri değişir, yönleri değişir. Hatta bazen birbirlerinden uzaklaşırlar. Bu da kuvvetin hem hareket ettirici/durdurucu etkisine hem de yön değiştirici etkisine bir örnektir. Bilardo topları da genellikle esnek olmayan cisimlerdir.
Görsel 5: Yerden yukarı doğru atılan top
Beşinci görselde bir çocuk topu yerden yukarı doğru atıyor. Top yukarı doğru giderken yavaşlar ve en sonunda durup aşağı doğru düşmeye başlar. Burada kuvvet, topun hareketini değiştiriyor, onu yavaşlatıyor ve yönünü değiştiriyor. Bu da kuvvetin hem hareket ettirici/durdurucu etkisine hem de yön değiştirici etkisine bir örnektir. Top da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 6: Bozulan arabayı iten kişi
Altıncı görselde bir kişi bozulan arabayı itiyor. Arabayı ittiğimizde ne olur? Araba hareket etmeye başlar veya daha hızlı hareket eder. Burada kuvvet, arabayı hareket ettiriyor. Bu da kuvvetin hareket ettirici etkisine bir örnektir. Araba da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 7: Kâğıdı buruşturan çocuk
Yedinci görselde bir çocuk elindeki kâğıdı buruşturuyor. Kâğıt buruşunca şekli değişiyor değil mi? Ama kâğıdı buruşturmayı bıraktığımızda eski haline dönmüyor. Bu da kuvvetin şekil değiştirici etkisine bir örnektir. Kâğıt da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 8: Atılan topa raketle vuran sporcu
Sekizinci görselde bir tenisçi topa raketle vuruyor. Raketle topa vurduğumuzda topun neyi değişir? Hızı ve yönü değişir. Bu da kuvvetin hem hareket ettirici/durdurucu etkisine hem de yön değiştirici etkisine bir örnektir. Tenis topu da esnek olmayan bir cisimdir.
Görsel 9: Aracın direksiyonunu çeviren sürücü
Dokuzuncu görselde bir sürücü arabanın direksiyonunu çeviriyor. Direksiyonu çevirdiğimizde arabanın neyi değişir? Yönü değişir. Bu da kuvvetin yön değiştirici etkisine bir örnektir. Direksiyon da esnek olmayan bir cisimdir.
Buna göre hangileri;
Şimdi de aşağıdaki soruları görselleri düşünerek cevaplayalım.
a) Kuvvetin hızlandırıcı etkisine örnektir?
Bir cismin hızlanması demek, daha hızlı hareket etmesi demek. Görsellere baktığımızda arabayı iten kişi (6. görsel) arabayı hareket ettirerek hızlandırabilir. Yere düşen saksı (2. görsel) hızlanır. Fren yapan araç (3. görsel) ise hızlanmaz, yavaşlar. Bu yüzden hızlandırıcı etkiye en uygun örneklerden biri arabayı iten kişidir.
Cevap: 6
b) Kuvvetin yavaşlatıcı etkisine örnektir?
Bir cismi yavaşlatmak, hareketini azaltmak demektir. Görsel 3’te fren yapan araç, hareketini yavaşlatarak durur. Yine görsel 5’te yere atılan top, yukarı çıkarken yavaşlar. Bu yüzden yavaşlatıcı etkiye en uygun örneklerden biri fren yapan araçtır.
Cevap: 3
c) Kuvvetin şekil değiştirici etkisine örnektir?
Şekil değiştirici etki, bir cismin biçiminin değişmesi demekti. Bunu hamur yoğuran kadın (1. görsel), kâğıdı buruşturan çocuk (7. görsel) ve balkondan düşen saksı (2. görsel) örneklerinde gördük. Bu örneklerin hepsi kuvvetin şekil değiştirici etkisine örnektir.
Cevap: 1, 2, 7
ç) Kuvvetin yön değiştirici etkisine örnektir?
Yön değiştirici etki, bir cismin hareket ettiği yönün değişmesi demektir. Direksiyonu çeviren sürücü (9. görsel) arabayı farklı yönlere yönlendirir. Birbirine çarpan toplar (4. görsel) ve yere atılan top (5. görsel) da hareket yönlerini değiştirebilirler. Raketle vurulan top (8. görsel) da yönünü değiştirir.
Cevap: 4, 5, 8, 9
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!