Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Bugün fen bilimleri dersinde kuvvetin etkilerini konuşacağız. Size gönderdiğim bu soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
**4. Sibel, elindeki topu yukarı doğru attığın- da topun izlediği yol görseldeki gibidir.**
**Buna göre,**
**1. Top aşağı doğru hareket ederken kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.**
**2. Sibel, hareket etmesi için topa kuvvet uygulamıştır.**
**3. Top, kuvvetin şekil değiştirici etkisindedir.**
**ifadelerinden hangileri doğrudur?**
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu soruda Sibel’in topu yukarı atarken olan durumu inceliyoruz.
* **Adım 1:** İlk ifadeye bakalım. “Top aşağı doğru hareket ederken kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.” Top yukarı atıldığında yerçekimi kuvveti onu aşağı doğru çeker. Bu da topun yavaşlamasına neden olur, hızlanmasına değil. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
* **Adım 2:** İkinci ifadeyi inceleyelim. “Sibel, hareket etmesi için topa kuvvet uygulamıştır.” Sibel topu elinden fırlatırken ona bir itme kuvveti uygulamıştır. İşte bu kuvvet sayesinde top hareket etmeye başlamıştır. Bu ifade doğrudur.
* **Adım 3:** Son olarak üçüncü ifadeye bakalım. “Top, kuvvetin şekil değiştirici etkisindedir.” Şekil değiştirici etki, bir cismin şeklinin değişmesi demektir. Mesela bir hamuru yoğurduğumuzda şekli değişir. Top havada hareket ederken şekli değişmiyor. Bu yüzden bu ifade de yanlıştır.
Şimdi hangi ifadelerin doğru olduğuna bakalım. Sadece 2. ifade doğruydu. Bu yüzden doğru cevabımız **C seçeneği** olmalı.
—
**5. Duran bir cisme $star$ uygulayarak cisim hareket ettirilebilir. Hareketli cisimlere kuvvet uygulandığında cisimler $blacksquare$.**
**Yukarıdaki ifadede $star$ ve $blacksquare$ yerine aşağıdakilerden hangileri yazılmalıdır?**
A) hareket | hızlanır
B) kuvvet | renk değiştirebilir
C) kuvvet | yön değiştirebilir
D) hareket | yavaşlar
**Çözüm:**
Bu soruda da kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerini bulacağız.
* **Adım 1:** İlk boşluğa yani $star$ yerine ne gelmeli ona bakalım. “Duran bir cisme … uygulayarak cisim hareket ettirilebilir.” Duran bir cismi hareket ettirmek için ona ne uygularız? Elbette kuvvet uygularız. Bu yüzden ilk boşluğa “kuvvet” gelmeli.
* **Adım 2:** Şimdi ikinci boşluğa yani $blacksquare$ yerine ne gelmeli ona bakalım. “Hareketli cisimlere kuvvet uygulandığında cisimler …” Hareket eden bir cisme kuvvet uygularsak ne olur? Mesela bir topa ayağımızla vurduğumuzda topun hızını artırabiliriz (hızlanır), yönünü değiştirebiliriz veya topu durdurabiliriz (yavaşlar). Seçeneklere baktığımızda “hızlanır”, “renk değiştirebilir”, “yön değiştirebilir”, “yavaşlar” var. Kuvvet uygulandığında cisimlerin hızlanması, yavaşlaması veya yön değiştirmesi mümkündür. Ama seçeneklerimize baktığımızda kuvvet uygulandığında cismin yönünün değişebileceği de söyleniyor.
Şimdi seçeneklere göz atalım. İlk boşluğa “kuvvet” gelmeliydi. Bu da B ve C seçeneklerinde var. İkinci boşluğa ise kuvvet uygulandığında cismin hareketinin etkileneceğini biliyoruz. Seçenek C’de “kuvvet” ve “yön değiştirebilir” var. Kuvvet uygulandığında cismin yönü değişebilir, bu doğru bir ifadedir.
Bu yüzden doğru cevabımız **C seçeneği** olmalıdır.
—
**6. Yandaki sporcu kendine gelen topu file- den geçirerek karşı tarafa atacaktır.**
**Buna göre sporcu- nun uyguladığı kuvvetin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?**
A) Şekil değiştirici
B) Hızlandırıcı
C) Yön değiştirici
D) Yavaşlatıcı
**Çözüm:**
Bu soruda voleybol oynayan sporcunun topa uyguladığı kuvvetin etkisini bulacağız.
* **Adım 1:** Görselde sporcu topu kendine doğru gelmişken fileden geçirmek için vuracak. Topu vururken aynı zamanda topun yönünü de değiştirecek. Yani topun geliş yönü ile gidiş yönü farklı olacak.
* **Adım 2:** Sporcu topa vurduğunda topun hızını da artıracaktır. Ancak soruda topun fileden geçirilip karşıya atılacağı belirtiliyor. Bu durumda topun yönünün değişmesi en belirgin etkidir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
A) Şekil değiştirici: Sporcu topa vurduğunda topun şekli değişmez.
B) Hızlandırıcı: Sporcu topu hızlandırabilir ama sadece hızlandırmakla kalmayacak.
C) Yön değiştirici: Sporcu topa vurduğunda topun geliş yönünü değiştirip karşıya gönderecek. Bu durum en doğru etkiyi gösteriyor.
D) Yavaşlatıcı: Sporcu topu yavaşlatmayacak, tam tersine hızlandıracak.
Bu yüzden doğru cevabımız **C seçeneği** olmalıdır.
—
**7. Ok yönünde hareket eden K, L ve M araçlarından K ve L araçları arasındaki uzaklık azalırken L ve M araçları arasın- daki uzaklık artmaktadır.**
**Buna göre,**
**1. K, kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.**
**2. M, kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.**
**3. L, kuvvetin yavaşlatıcı etkisindedir.**
**ifadelerinden hangileri doğru olabilir?**
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu soruda üç arabanın hareketini ve aralarındaki mesafenin değişimini inceleyeceğiz. Ok yönü bize arabaların hareketini gösteriyor.
* **Adım 1:** İlk ifadeye bakalım. “K, kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.” Görselde K aracı ok yönünde hareket ediyor ve L aracına yaklaşıyor. K aracının L aracına yaklaşması, hızının arttığını gösterir. Yani K’ya uygulanan kuvvet onu hızlandırıyor. Bu ifade doğrudur.
* **Adım 2:** İkinci ifadeyi inceleyelim. “M, kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.” Görselde M aracı da ok yönünde hareket ediyor ve L aracından uzaklaşıyor. M aracının L aracından uzaklaşması, M’nin hızının arttığını gösterir. Yani M’ye uygulanan kuvvet onu hızlandırıyor. Bu ifade de doğrudur.
* **Adım 3:** Son olarak üçüncü ifadeye bakalım. “L, kuvvetin yavaşlatıcı etkisindedir.” Bu ifadeye göre L aracı yavaşlıyor olmalı. L aracı hem K aracına yaklaşıyor hem de M aracından uzaklaşıyor. K’ya doğru yaklaşırken L’nin hızının azalması gerekir ki K ona yetişemesin. M’den uzaklaşırken L’nin hızının azalması gerekir ki M ondan uzaklaşabilsin. Yani L aracı yavaşlıyor. Bu ifade de doğrudur.
Şimdi hangi ifadelerin doğru olduğuna bakalım. 1, 2 ve 3 ifadelerinin hepsi doğru çıktı. Bu yüzden doğru cevabımız **D seçeneği** olmalıdır.
—
**8. Yukarıda oyuncak arabanın hareket yönü 1. görselde verilmiştir.**
**Bu arabaya ayrı ayrı 1, 2 ve 3 yön- deki kuvvetler uygulandığında kuv- vetlerin etkisi aşağıdakiler- den hangisi gibi olur?**
1. A) Hızlandırıcı | Yavaşlatıcı | Yön değiştirici
2. B) Hızlandırıcı | Yön değiştirici | Yavaşlatıcı
3. C) Yavaşlatıcı | Yön değiştirici | Hızlandırıcı
4. D) Yavaşlatıcı | Hızlandırıcı | Yön değiştirici
**Çözüm:**
Bu soruda oyuncak arabamıza farklı yönlerde kuvvetler uygulandığında ne olacağını tahmin edeceğiz. Arabanın hareket yönünü gösteren ok ilk görselde verilmiş.
* **Adım 1:** İlk olarak 1 numaralı yöndeki kuvveti inceleyelim. 1 numaralı yön, arabanın hareket yönüyle aynı. Eğer bir cisme hareket yönünde bir kuvvet uygularsak ne olur? Cisim hızlanır.
* **Adım 2:** Şimdi 2 numaralı yöndeki kuvvete bakalım. 2 numaralı yön, arabanın hareket yönüne dik. Arabanın hareket yönüne dik bir kuvvet uygularsak, arabanın hem hareket yönü hem de hızı etkilenebilir. Ancak bu durumda en belirgin etki arabanın yönünün değişmesidir.
* **Adım 3:** Son olarak 3 numaralı yöndeki kuvvete bakalım. 3 numaralı yön, arabanın hareket yönünün tam tersi. Bir cisme hareket yönünün tersi yönde bir kuvvet uygularsak ne olur? Cisim yavaşlar ve hatta durabilir.
Şimdi bulduğumuz sonuçları seçeneklerle karşılaştıralım:
1. yön: Hızlandırıcı
2. yön: Yön değiştirici
3. yön: Yavaşlatıcı
Bu sıralamaya uyan seçeneğimiz **B seçeneği**.
Bu sorularla kuvvetin farklı etkilerini öğrendik. Unutmayın, kuvvet cisimleri hareket ettirebilir, hızlandırabilir, yavaşlatabilir, yönünü değiştirebilir ve hatta şeklini bile değiştirebilir! Başka derslerde görüşmek üzere!