Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte kütle ölçümüyle ilgili eğlenceli bir deney yapacağız ve bu deneyle ilgili soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
Soru 1:
Deneyin Adı: Katıların Kütlesini Ölçelim
Not: Deneyde kütlesini ölçmek için kullanacağımız malzemeleri istediğimiz büyüklükte ve miktarda seçebiliriz.
- Maddeleri terazinin kefesine tek tek yerleştirelim.
- Ölçümlerimizi aşağıdaki çizelgeye kg ve g cinsinden kaydedelim.
| Madde | Kütle (kg) | Kütle (g) |
|—|—|—|
| Kitap | | |
| Çanta | | |
| Suluk | | |
| Taş | | |
Nelere İhtiyacımız Var?
- Kitap
- Çanta
- Suluk
- Taş
- Eşit kollu terazi
- Tartım takımı (gram ve kilogram ağırlıklar)
Bu deneyde, farklı katı maddelerin kütlesini bir terazi kullanarak ölçeceğiz. Terazinin iki kefesi var ve bu kefelere koyduğumuz cisimlerin ağırlığına bakarak kütlelerini belirleyeceğiz. Yan tarafta gördüğünüz gibi, terazi ve yanında da farklı ağırlıklar var. Bu ağırlıklar, bizim ölçüm yapmamıza yardımcı olacak.
Şimdi gelelim bu deneyin sonuçlarına ve sorularına:
Sonuç:
• Kütlesi en fazla olan madde hangisidir?
• Kütlesi en az olan madde hangisidir?
Bu soruların cevaplarını, deneyi yaptıktan sonra çizelgedeki değerlere bakarak bulacağız. Hangi maddenin kütlesi en yüksekse o en fazladır, hangisinin kütlesi en düşükse o da en azdır diyebiliriz.
Soru 2:
Sıvı maddelerin belirli bir şekli yoktur. Bundan dolayı kütlelerini ölçebilmek için bir kabın içinde olmalıdırlar. Bunun için önce kabın içi boşken kütlesini ölçeriz. Buna dara adı verilir.
Daha sonra kütlesi ölçülecek sıvıyı kap içine koyarız ve ölçüm yaparız. Bu değer, sıvının brüt kütlesidir. Brüt kütleden darayı çıkardığımızda sıvının net kütlesini buluruz.
Görsele göre boş bardak (dara) 50 g, dolu bardak (brüt kütle) 250 g’dır. Buna göre net kütle,
Net kütle = Brüt kütle – Dara
olduğundan bardaktaki sıvının kütlesi
Net kütle = 250 – 50 = 200 g’dır.
Şimdi bu soruyu adım adım inceleyelim:
Soru: Bardaktaki sıvının net kütlesi kaç gramdır?
Çözüm:
Burada bir bardak ve içindeki sıvının kütlesini bulmaya çalışıyoruz. Bunu yaparken önce boş bardağın kütlesini, sonra da dolu bardağın kütlesini ölçüyoruz.
Adım 1: Boş bardağın kütlesini ölçmek.
Soruda bize boş bardağın kütlesinin 50 gram olduğu söylenmiş. Bu kütleye dara diyoruz. Dara, bir şeyin kendi ağırlığıdır diyebiliriz.
Dara = 50 g
Adım 2: Sıvı dolu bardağın kütlesini ölçmek.
Bardak sıvıyla doluyken yapılan ölçüm ise brüt kütle olarak adlandırılır. Yani hem bardağın hem de içindeki sıvının toplam ağırlığıdır.
Brüt kütle = 250 g
Adım 3: Sıvının net kütlesini bulmak.
Sıvının kendi kütlesini bulmak için, dolu bardağın kütlesinden boş bardağın kütlesini çıkarmamız gerekiyor. Bunu bir çıkarma işlemiyle gösterebiliriz:
250 g (Brüt kütle) - 50 g (Dara) ------- 200 g (Net kütle)
Yani, bardaktaki sıvının kendi kütlesi 200 gramdır.
Umarım bu açıklamalarla soruları daha iyi anlamışsınızdır. Fen dersleri gerçekten çok eğlenceli, değil mi? Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!