Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Fen Bilimleri dersimiz için birlikte bu soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
C) Aşağıdaki kavramlarla açıklamaları ok kullanarak eşleştirelim.
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bizden bazı kavramları, bu kavramlara ait açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştirmemizi istiyor. Hadi gelin her bir kavramı ve açıklamasını inceleyelim ve eşleştirmeleri yapalım.
KAVRAMLAR | AÇIKLAMALAR
——- | ——–
1) Temas gerektirmeyen kuvvet | a) Bükme, sıkma gibi etkilerle meydana gelir.
2) Mıknatıs | b) Mıknatıslar tarafından maddelere uygulanan kuvvettir.
3) Şekil değiştiriciliği | c) Arabanın virajı dönmesini sağlayan etkidir.
4) Hızlandırıcı | ç) Toplu iğne, raptiye gibi maddeleri çeker.
5) İtme kuvveti | d) Mıknatısların aynı kutupları birbirine uygular.
6) Yön değiştirici | e) Mıknatısın N ile gösterilen kutbudur.
7) Kuzey |
Şimdi bu kavramları ve açıklamaları tek tek inceleyip doğru eşleştirmeleri yapalım:
* **1) Temas gerektirmeyen kuvvet:** Bu tür kuvvetler, cisimlere dokunmadan etki eder. Örneğin yer çekimi veya mıknatıs kuvveti gibi. Açıklamalara baktığımızda, **b) Mıknatıslar tarafından maddelere uygulanan kuvvettir** ve belki de **e) Mıknatısın N ile gösterilen kutbudur** bu kategoriye girebilir ama en genel ve doğru açıklama mıknatıs kuvveti ile ilgilidir. Diğer seçeneklere de bakınca, bu açıklama mıknatıs ile daha çok alakalı. En uygun eşleşme, temas gerektirmeyen bir kuvvet türü olan mıknatıs kuvvetini anlatan bir seçenek olmalı.
* **2) Mıknatıs:** Mıknatıs, demir gibi bazı maddeleri çeken bir cisimdir. Açıklamalara baktığımızda **ç) Toplu iğne, raptiye gibi maddeleri çeker** doğrudan mıknatısın özelliğini anlatıyor.
* **3) Şekil değiştiriciliği:** Bir cismin şeklinin değişmesi durumudur. Açıklamalara baktığımızda **a) Bükme, sıkma gibi etkilerle meydana gelir** bu durumu en iyi anlatan seçenektir. Örneğin bir hamuru bükmek veya sıkmak onun şeklini değiştirir.
* **4) Hızlandırıcı:** Bir cismin hızını artıran etki. Bu genellikle bir hareketle ilgili bir kavram. Bu kısımda verilen açıklamalardan doğrudan “hızlandırıcı”yı anlatan net bir seçenek yok. Ancak, bir arabanın hareket etmesi veya hızlanmasıyla ilgili bir durum olabilir.
* **5) İtme kuvveti:** Bir cisme itme yönünde uygulanan kuvvettir. Açıklamalara baktığımızda bu kavramla doğrudan eşleşen bir seçenek göremiyoruz.
* **6) Yön değiştirici:** Bir cismin hareket yönünü değiştiren etki. Açıklamalara baktığımızda **c) Arabanın virajı dönmesini sağlayan etkidir** bu durumu çok iyi anlatıyor. Araba viraj dönerken yönünü değiştirir.
* **7) Kuzey:** Mıknatısların bir kutbudur. Açıklamalara baktığımızda **e) Mıknatısın N ile gösterilen kutbudur** bu tanıma uyar.
Şimdi bu incelemeler sonucunda doğru eşleştirmeleri yapalım:
1) Temas gerektirmeyen kuvvet → Bu sorudaki seçenekler arasında tam olarak bir eşleşme bulunmuyor. Ancak mıknatıs kuvveti de temas gerektirmeyen bir kuvvettir.
2) Mıknatıs → **ç) Toplu iğne, raptiye gibi maddeleri çeker.**
3) Şekil değiştiriciliği → **a) Bükme, sıkma gibi etkilerle meydana gelir.**
4) Hızlandırıcı → Bu sorudaki seçenekler arasında doğrudan bir eşleşme bulunmuyor.
5) İtme kuvveti → Bu sorudaki seçenekler arasında doğrudan bir eşleşme bulunmuyor.
6) Yön değiştirici → **c) Arabanın virajı dönmesini sağlayan etkidir.**
7) Kuzey → **e) Mıknatısın N ile gösterilen kutbudur.**
Bazı seçenekler tam olarak eşleşmediği için, soruyu hazırlayanın niyetine göre en yakın olanları seçmek gerekebilir. Ancak elimizdeki bilgilere göre yukarıdaki eşleştirmeler en mantıklı olanlardır.
C) Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayalım. Cevapları noktalı yerlere yazalım.
Sevgili çocuklar, şimdi de metni dikkatlice okuyup bu soruları yanıtlayacağız. Metni okurken önemli yerlerin altını çizmeyi unutmayın!
Metin:
Mert çalar saatin sesiyle uyandı. Alarmı kapatmak için çalar saatin düğmesine bastı. Yatağından kalktı ve banyoya geçti, musluğu açıp elini yüzünü yıkadı. Sonra güzelce kurulandı. Kahvaltı yapmak için mutfağa gitti. Çayına şeker atıp kaşıkla hızlıca karıştırdı. Kahvaltıdan sonra babası ile beraber okulun yolunu tuttu. Babası her sabah Mert’i okuluna otomobille bırakıyordu. O sabah iki kez kırmızı ışıktan dolayı durmak zorunda kaldı. Mert’in ilk dersi fen bilimleri idi. Öğretmen, öğrencilerden o günkü ders için oyun hamuru ve tel getirmelerini istemişti. Mert bu malzemeleri kullanarak model yaptı.
1. Kuvvet uygulanan durumlar hangileridir?
Adım 1: Metni dikkatlice okuyarak, Mert’in veya başka birinin bir cisme bir etki uyguladığı yerleri bulalım.
Adım 2: Bu etkilerin bir kuvvet uygulaması olup olmadığını düşünelim. Bir cismi hareket ettirmek, durdurmak, şeklini değiştirmek veya yönünü değiştirmek kuvvet uygulamaktır.
Adım 3: Metindeki kuvvet uygulanan durumları listeleyelim.
* Mert’in çalar saatin düğmesine basması (bir düğmeye basmak da kuvvettir).
* Mert’in musluğu açması (suyu akıtmak için musluğu çevirmek kuvvettir).
* Mert’in elini yüzünü yıkaması (suyu hareket ettirmek kuvvettir).
* Mert’in elini yüzünü kurulması (havluya bir etki uygulamak kuvvettir).
* Mert’in çayına şeker atması (şekeri çaya doğru itmek kuvvettir).
* Mert’in kaşıkla hızlıca karıştırması (çaydaki şeker ve suyu hareket ettirmek kuvvettir).
* Babasıyla okulun otomobille gitmesi (otomobilin hareket etmesi için kuvvet uygulanır).
* Kırmızı ışıktan dolayı durmak zorunda kalması (otomobilin freniyle yavaşlatılması ve durdurulması kuvvettir).
* Öğretmenin oyun hamuru ve tel getirmelerini istemesi (bu bir istek, doğrudan kuvvet uygulaması değil ama öğrencilerin getirmesi birer kuvvet uygulaması olacaktır).
* Mert’in bu malzemeleri kullanarak model yapması (oyun hamurunu şekillendirmek, telleri bükmek kuvvet uygulamaktır).
Metindeki tüm bu eylemler birer kuvvet uygulamasıdır.
Sonuç: Mert’in çalar saatin düğmesine basması, musluğu açması, elini yüzünü yıkaması, elini yüzünü kurulaması, çayına şeker atması, kaşıkla karıştırması, otomobilin hareket etmesi, durmak zorunda kalması ve model yapması kuvvet uygulanan durumlardır.
2. Hangi durumda kuvvetin şekil değiştirici etkisinden yararlanılmıştır?
Adım 1: Metindeki olayları tekrar gözden geçirelim.
Adım 2: Hangi olayda bir cismin şeklinin değiştiğini bulmaya çalışalım.
Adım 3: Şekil değiştiren cismi ve bu değişime neden olan kuvveti belirleyelim.
Metinde Mert’in oyun hamuru ile model yapmasından bahsediliyor. Oyun hamurunun şeklini değiştirmek, onu istediğimiz biçime getirmek için kuvvet uygularız. Bu da kuvvetin şekil değiştirici etkisine bir örnektir.
Sonuç: Mert’in oyun hamuru ile model yapması sırasında kuvvetin şekil değiştirici etkisinden yararlanılmıştır.
3. Uygulanan kuvvetlerden hangisinde kuvvetin yön değiştirici etkisi yararlanılmıştır?
Adım 1: Metindeki olaylara bakalım ve bir cismin hareket yönünün değiştiği yerleri bulalım.
Adım 2: Bu yön değişimine neden olan kuvveti düşünelim.
Metinde Mert’in babasıyla okula giderken otomobilin iki kez kırmızı ışıktan dolayı durmak zorunda kaldığı anlatılıyor. Kırmızı ışıkta durmak, otomobilin hareket yönünü değiştirmese de hızını azaltarak durmasını sağlar. Ancak daha net bir yön değiştirme örneği metinde yer almıyor. Eğer metinde bir virajdan dönme veya bir topun sekmesi gibi bir durum olsaydı, bu daha net bir yön değiştirici etki olurdu. Ancak verilen metin içerisinde, otomobilin durması kuvvetin yavaşlatıcı etkisine girer. Eğer “yön değiştirici”yi geniş anlamda ele alırsak, durmak da bir nevi hareketin sonlandırılmasıdır. Ancak daha belirgin bir yön değiştirme örneği metinde yok. Belki de soruyu soran kişi, otomobilin kırmızı ışıkta durmasını genel bir “hareket değiştirme” olarak düşünmüş olabilir.
Daha dikkatli baktığımızda, metinde “Babası her sabah Mert’i okuluna otomobille bırakıyordu.” ifadesi var. Eğer bu yolculuk sırasında bir yerden dönüş yapılıyorsa, bu bir yön değiştirme olurdu. Ancak metin bunu net olarak belirtmiyor.
Şimdi seçenekleri tekrar gözden geçirelim. Metindeki olaylardan hangisi en çok yön değiştirmeye benziyor? Kırmızı ışıkta durmak, hızın sıfırlanmasıdır. Eğer bu duruştan sonra tekrar hareket başlarsa, bu bir yön değiştirme değil, durup tekrar aynı yönde ilerleme olur.
Bu soruda metinde net bir yön değiştirme örneği yok. Ancak soruyu soran kişi, otomobilin kırmızı ışıkta durmasını da bir tür “hareketin durdurulması” olarak düşünmüş olabilir. Ancak Fen Bilimleri’nde yön değiştirme, cismin gittiği doğrultuyu değiştirmesidir.
Eğer metinde bir virajdan dönülseydi, bu net bir yön değiştirme olurdu. Bu metinde en yakın olabilecek durum, otomobilin kırmızı ışıkta durmasıdır. Ancak bu tam olarak yön değiştirme değildir.
Sonuç: Metinde kuvvetin yön değiştirici etkisine net bir örnek bulunmamaktadır. Ancak, otomobilin kırmızı ışıkta durması, hareketin değiştirilmesi olarak yorumlanabilir.
4. Hangi durumlarda kuvvetin yavaşlatıcı etkisinden yararlanılmıştır?
Adım 1: Metindeki olaylara bakalım ve bir cismin hızının azaldığı veya durduğu yerleri bulalım.
Adım 2: Bu yavaşlamaya veya durmaya neden olan kuvveti belirleyelim.
Metinde Mert’in babasıyla okula giderken iki kez kırmızı ışıktan dolayı durmak zorunda kaldığı belirtiliyor. Otomobilin kırmızı ışıkta durması için fren kuvveti uygulanır. Fren kuvveti, otomobilin hızını azaltarak onu durdurur. Bu da kuvvetin yavaşlatıcı etkisine bir örnektir.
Sonuç: Otomobilin kırmızı ışıktan dolayı durmak zorunda kaldığı durumda kuvvetin yavaşlatıcı etkisinden yararlanılmıştır.
Umarım bu açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız yerler olursa lütfen sormaktan çekinmeyin!