Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin 4. ünitesini bitirdik ve şimdi öğrendiklerimizi pekiştirme zamanı. Hazırsanız, bu değerlendirme sorularını hep birlikte adım adım çözelim. Unutmayın, her sorunun cevabını dikkatlice okuyup anlayarak bulacağız.
—
**Soru 1:**
Aşağıdaki cümleleri doğru tamamlayan koyu yazılı kelimeleri seçiniz.
* Soba yandığında oda _ısınır_/_soğur_.
* Buzdolabına konulan yiyecekler bir süre sonra _ısınır_/_soğur_.
* Yeni pişmiş yemek fırından çıktıktan sonra _ısınır_/_soğur_.
* İçine buz atılan meyve suyu _ısınır_/_soğur_.
Verilen etkinliği yukarıdaki gibi yapsan bir öğrenci kaç işaretlemeyi doğru yapmıştır?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu soruda bizden istenen, verilen cümlelerdeki boşluklara “ısınır” mı yoksa “soğur” mu kelimesinin uygun olduğunu bulmak ve sonra da doğru yapılan işaretlemelerin sayısını saymak. Hadi cümleleri tek tek inceleyelim:
* **Soba yandığında oda ısınır/_soğur_.** Soba yanınca odamızın sıcaklığı artar, yani oda **ısınır**.
* **Buzdolabına konulan yiyecekler bir süre sonra _ısınır_/_soğur_.** Buzdolabı içerideki ısıyı dışarı atarak yiyecekleri soğutur. Yani yiyecekler **soğur**.
* **Yeni pişmiş yemek fırından çıktıktan sonra _ısınır_/_soğur_.** Fırından çıkan yemek hala sıcaktır, yani **ısınır**.
* **İçine buz atılan meyve suyu _ısınır_/_soğur_.** Meyve suyuna buz attığımızda, buz meyve suyundan ısı alır ve erir, meyve suyu ise soğur. Yani meyve suyu **soğur**.
Şimdi doğru kelimeleri seçtiğimizde kaç tane doğru tahmin yaptığımızı sayalım:
1. ısınır (doğru)
2. soğur (doğru)
3. ısınır (doğru)
4. soğur (doğru)
Tam 4 tane doğru kelime seçmiş olduk. Bu yüzden doğru cevap D seçeneğidir.
**Sonuç:** D) 4
—
**Soru 2:**
Isıtılan maddelerin [ □ ] artar. Sıcaklığı ölçmek için [ ▲ ] kullanılır.
Bu cümlede [ ■ ] ve [ ▲ ] yerine aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
[ ■ ] | [ ▲ ]
——- | ——–
A) sıcaklığı | termometre
B) sıcaklığı | eşit kollu terazi
C) kütlesi | termometre
D) hacmi | eşit kollu terazi
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu soruda da bir cümleyi tamamlamamız isteniyor. Boş bırakılan yerlere gelecek kelimeleri bulmalıyız.
* İlk boşlukta “Isıtılan maddelerin [ □ ] artar” deniyor. Maddeler ısıtıldığında neyi değişir? Sıcaklıkları artar. Kütleleri (yani madde miktarları) ısıtıldığında değişmez. Hacimleri de genellikle ısıtıldığında artar ama buradaki bağlamda en doğru kelime sıcaklıktır.
* İkinci boşlukta ise “Sıcaklığı ölçmek için [ ▲ ] kullanılır” deniyor. Sıcaklığı ne ile ölçeriz? Tabii ki termometre ile ölçeriz. Eşit kollu terazi ise kütle ölçmek için kullanılır.
Şimdi bu bilgileri seçeneklerle karşılaştıralım:
* A seçeneği: Sıcaklığı, termometre. Bu ikisi de cümledeki boşluklara uygun.
* B seçeneği: Sıcaklığı, eşit kollu terazi. Eşit kollu terazi sıcaklık ölçmez.
* C seçeneği: Kütlesi, termometre. Isıtılan maddenin kütlesi artmaz.
* D seçeneği: Hacmi, eşit kollu terazi. Eşit kollu terazi sıcaklık ölçmez.
Bu durumda hem ilk boşluğa “sıcaklığı” hem de ikinci boşluğa “termometre” kelimeleri en uygun olanıdır.
**Sonuç:** A) sıcaklığı, termometre
—
**Soru 3:**
Bir odadaki termometre önce 30 °C’yi, sonra 25 °C’yi göstermiştir.
Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) Oda ısınmıştır.
B) Oda soğumuştur.
C) Od an ın kütlesi artmıştır.
D) Od an ın kütlesi azalmıştır.
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu soruda bir termometrenin önce 30°C’yi sonra 25°C’yi gösterdiği söyleniyor. Yani odanın sıcaklığı önce daha yüksekmiş, sonra daha düşük bir değer göstermiş. Bu ne anlama gelir? Sıcaklık düşmüş demektir.
Şimdi seçeneklere bir göz atalım:
* A) Oda ısınmıştır. Eğer oda ısınsaydı, termometre daha yüksek bir sıcaklık gösterirdi. Bu yüzden bu seçenek yanlış.
* B) Oda soğumuştur. Eğer oda soğursa, sıcaklık düşer ve termometre daha düşük bir değer gösterir. Bu seçenek doğru görünüyor.
* C) Od an ın kütlesi artmıştır. Odanın kütlesinin artması veya azalması doğrudan sıcaklığı etkilemez. Bu yüzden bu seçenek yanlış.
* D) Od an ın kütlesi azalmıştır. Yine, kütledeki değişim sıcaklık düşüşünün sebebi olamaz. Bu seçenek de yanlış.
Termometrenin gösterdiği değerin 30°C’den 25°C’ye düşmesi, odanın soğuduğunu gösterir.
**Sonuç:** B) Oda soğumuştur.
—
**Soru 4:**
Erime ile ilgili;
1. Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.
2. Madde ısı aldığında gerçekleşir.
3. Donma olayının tersidir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlar, bu soruda erime olayını tanımlayan ifadelerden hangilerinin doğru olduğunu bulmamız gerekiyor. Erime, bir maddenin katı halden sıvı hale geçmesidir.
Şimdi verilen ifadeleri tek tek inceleyelim:
1. **Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.** Bu erimenin en temel tanımıdır. Katı bir madde ısı aldığında tanecikleri hareketlenir ve sıvı hale geçer. Bu ifade **doğrudur**.
2. **Madde ısı aldığında gerçekleşir.** Erime olayının gerçekleşmesi için maddeye ısı enerjisi verilmesi gerekir. Örneğin, buzun erimesi için çevreden ısı alması gerekir. Bu ifade de **doğrudur**.
3. **Donma olayının tersidir.** Donma, maddenin sıvı halden katı hale geçmesidir. Erime ise tam tersi, katıdan sıvıya geçiştir. Bu yüzden bu ifade de **doğrudur**.
Hepsi de erimeyi doğru tanımlayan ifadeler olduğu için, doğru cevap hepsini içeren seçenektir.
**Sonuç:** D) 1, 2 ve 3
—
**Soru 5:**
Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesi için soğutulması gerekir.
Isınan maddenin sıcaklığı azalır.
Maddenin ısıtıldığını veya soğutulduğunu anlamak için termometre kullanılır.
Yukarıdaki ifadeler doğru ise başındaki kutucuğa “D”, yanlış ise “Y” yazılacaktır.
Buna göre, kutucuklara sırasıyla hangi harfler yazılmalıdır?
A)
D
Y
D
B)
Y
D
D
C)
Y
Y
D
D)
D
D
Y
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize verilen üç ifade var ve bu ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyip kutucuklara “D” (Doğru) veya “Y” (Yanlış) yazacağız. Sonra da bu harflerin sırasını bulacağız.
İfadeleri tek tek inceleyelim:
* **Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesi için soğutulması gerekir.** Sevgili çocuklar, katı bir maddeyi sıvı hale getirmek için onu ne yaparız? Isıtırız, soğutmayız. Örneğin, buzu eritmek için ısıtırız. Bu ifade **yanlıştır**. Kutucuğa “Y” yazmalıyız.
* **Isınan maddenin sıcaklığı azalır.** Bir madde ısındığında, sıcaklığı ne olur? Artar, azalmaz. Bu ifade de **yanlıştır**. Kutucuğa “Y” yazmalıyız.
* **Maddenin ısıtıldığını veya soğutulduğunu anlamak için termometre kullanılır.** Sıcaklığı ölçmek için ne kullanıyorduk? Termometre! Bu ifade **doğrudur**. Kutucuğa “D” yazmalıyız.
Şimdi bulduğumuz harfleri sırasıyla yazalım: Y, Y, D.
Bu harflerin sırasını içeren seçeneği bulalım.
A seçeneği: D, Y, D (Yanlış)
B seçeneği: Y, D, D (Yanlış)
C seçeneği: Y, Y, D (Doğru!)
D seçeneği: D, D, Y (Yanlış)
**Sonuç:** C) Y, Y, D
—
**Soru 6:**
Aşağıdakilerden hangisinde erime gerçekleşir?
A) Çaydanlıkta ısıtılan su
B) Su içine atılan buz
C) Buzluğa konulan su
D) Sıvı hâlde iken bekletilen tereyağı
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu soruda bizden erime olayının gerçekleştiği durumu bulmamız isteniyor. Erime, katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesidir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
* A) **Çaydanlıkta ısıtılan su:** Su zaten sıvı haldedir. Isıtıldığında daha çok buharlaşır, yani gaz hale geçebilir ama erime gerçekleşmez. Erime katıdan sıvıya geçiştir. Bu seçenek **değildir**.
* B) **Su içine atılan buz:** Buz katı haldedir. Su, buza göre daha sıcaktır. Buz suya konulduğunda çevresindeki sudan ısı alır ve eriyerek sıvı suya dönüşür. İşte bu **erime** olayıdır. Bu seçenek **doğrudur**.
* C) **Buzluğa konulan su:** Buzluğa konulan su soğur ve katı hale geçer, yani donar. Bu erime değil, donma olayıdır. Bu seçenek **değildir**.
* D) **Sıvı hâlde iken bekletilen tereyağı:** Tereyağı zaten sıvı halde bekletiliyorsa, bu erime değildir. Belki erimiş tereyağıdır ve sıvı halde kalıyordur. Ama erime olayı dediğimiz şey, katı halden sıvı hale geçiştir. Bu seçenek de erime olayını doğrudan göstermiyor.
En net erime olayının gerçekleştiği durum, suya atılan buzun erimesidir.
**Sonuç:** B) Su içine atılan buz