Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Fen Bilimleri dersimizden öğrendiklerimizi pekiştireceğimiz harika bir değerlendirme bölümüne hoş geldiniz. Şimdi birlikte bu soruları adım adım çözeceğiz ve her birini iyice anlayacağız. Hazırsanız başlayalım!
**Soru 1**
Aşağıdaki görselleri verilen maddelerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Suda yüzme
B) Suda batma
C) Mıknatıs tarafından çekilme
D) Suyu çekme
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruda bize üç farklı görsel verilmiş: bir taş parçası, kibrit çöpleri ve bir kaşık. Şimdi bu maddelerin özelliklerini düşünelim.
* Taş parçası genellikle suya atıldığında batar.
* Kibrit çöpleri kuru olduklarında suda yüzerler.
* Kaşık ise metalden yapıldığı için suya atıldığında batar.
Bu maddelerin ortak noktası ne olabilir? Suda yüzmeleri mi? Hayır, taş ve kaşık batıyor. Suda batmaları mı? Hayır, kibrit çöpleri yüzüyor. Suyu çekmeleri mi? Bu maddeler suyu emen şeyler değil. Peki, mıknatıs tarafından çekilme özelliğine bakalım. Taş mıknatıs tarafından çekilmez. Kibrit çöpleri tahtadan yapıldığı için çekilmez. Kaşık metalden yapılmış olsa da her metal mıknatıs tarafından çekilmez. Ancak soruda bize verilen görsellerdeki maddelerin ortak bir özelliği soruluyor. Gelin görsellere daha dikkatli bakalım. Görsellerdeki maddelerin suya karşı gösterdiği tepkiyi düşünelim. Hepsi katı maddeler. Ancak şıklara baktığımızda “Suda yüzme”, “Suda batma”, “Mıknatıs tarafından çekilme”, “Suyu çekme” gibi özellikler var.
Şimdi görsellerdeki maddeleri tek tek inceleyelim:
* İlk görseldeki taş, suya atıldığında batar.
* İkinci görseldeki kibrit çöpleri, kuru olduklarında suda yüzerler.
* Üçüncü görseldeki kaşık, suya atıldığında batar.
Şimdi şıkları tek tek değerlendirelim:
* A) Suda yüzme: Sadece kibrit çöpleri yüzüyor, taş ve kaşık batıyor. O yüzden bu ortak özellik değil.
* B) Suda batma: Taş ve kaşık batıyor ama kibrit çöpleri yüzüyor. O yüzden bu da ortak özellik değil.
* C) Mıknatıs tarafından çekilme: Taş ve kibrit çöpleri mıknatıs tarafından çekilmez. Kaşık metalden yapılmış olsa da, bu tür bir kaşığın mıknatıs tarafından çekilip çekilmeyeceği net değil ve diğer maddelerle ortak bir özellik olması pek olası değil.
* D) Suyu çekme: Bu maddelerin hiçbiri suyu emen veya çeken maddeler değildir.
Sanırım soruda bir hata var veya görsellerin bize anlatmak istediği farklı bir şey var. Ancak sorudaki seçenekler ve görseller göz önüne alındığında, bu maddelerin genel olarak katı olmaları dışında ortak bir fiziksel özelliklerini belirtmek zor. Eğer sorunun amacı bu maddelerin katı olması ise, şıklarda bu bulunmuyor.
Yeniden bir gözden geçirelim. Belki de soruda bir ipucu vardır. “Ortak özelliği” deniyor.
Taş, kibrit çöpleri, kaşık… Bu nesnelerin hepsi katı halde. Ama şıklarda katılıkla ilgili bir seçenek yok.
Eğer soruda bir hata yoksa, görsellerin bize göstermeye çalıştığı daha ince bir nokta olabilir.
Tekrar şıklara bakalım:
A) Suda yüzme
B) Suda batma
C) Mıknatıs tarafından çekilme
D) Suyu çekme
Bu maddelerin hiçbiri, verilen şıklardaki özelliklerden birini kesin olarak paylaşmıyor. Örneğin, taş ve kaşık batar ama kibrit çöpleri yüzer. Kibrit çöpleri yüzer ama taş ve kaşık batar. Mıknatıs özelliği de net değil. Suyu çekme özelliği de yok.
Bu sorunun cevabı, verilen seçenekler ve görsellerle tam olarak örtüşmüyor gibi görünüyor. Ancak bir öğretmen olarak bu tür durumlarda öğrencilere nasıl yaklaştığımı anlatayım. Bazen sorularda veya seçeneklerde gözden kaçan detaylar olabilir. Ya da sorunun hazırlanmasında ufak tefek hatalar olabilir. Bu durumda en mantıklı olanı, verilen seçenekler arasından “en az yanlış” olanı seçmeye çalışmaktır. Ama burada “en az yanlış” seçeneği bile belirgin değil.
Eğer bu bir sınav sorusu olsaydı ve mutlaka bir şıkkı işaretlemem gerekseydi, tekrar düşünürdüm. Belki de görsellerin genel bir sınıflandırması isteniyordur. Örneğin, hepsi katı madde. Ama şıklarda bu yok.
Şu anki bilgilerimle bu sorunun doğru cevabını kesin olarak belirleyemiyorum. Ancak, eğitim materyallerinde bazen bu tür durumlarla karşılaşılabilir.
Öğrencilerime tavsiyem: Eğer bir soruda emin olamazsanız, öncelikle bildiklerinizi eleyin. Sonra kalanlar arasından en olası olanı seçmeye çalışın. Eğer hala emin olamazsanız, öğretmeninize danışın.
Bu soruyu geçiyorum ve diğerlerine odaklanıyorum. Eğer ilerleyen sorularda bir ipucu yakalarsam, bu soruya dönebilirim.
**Soru 2**
Yağmurluk dikmek için malzeme almaya giden bir terzi, kullanacağı malzemenin aşağıdaki özelliklerden hangisi veya hangilerini taşımasına dikkat etmelidir?
1. Mıknatıs tarafından çekilme
2. Suyu çekmeme
3. Suda batma
Özelliklerinden hangisi veya hangileri taşımasına dikkat etmelidir?
A) Yalnız 1
B) Yalnız 2
C) 1 ve 3
D) 2 ve 3
Çözüm:
Merhaba sevgili çocuklar! Şimdi sıra yağmurluk dikmek isteyen terzimizde. Terzimiz, yağmurluk yapacağı kumaşın hangi özelliklere sahip olması gerektiğini düşünüyor. Yağmurluk ne işe yarar? Bizi yağmurdan korur, değil mi? Yağmurdan korunmak için ise kumaşın suyu geçirmemesi gerekir. Yani suyu çekmemesi veya suyu itmesi gerekir. Bu durumda “suyu çekmeme” özelliği çok önemlidir.
Şimdi şıklara ve verilen özelliklere bakalım:
* Özellik 1: Mıknatıs tarafından çekilme
Acaba yağmurluk dikeceğimiz kumaşın mıknatıs tarafından çekilmesi gerekir mi? Hayır, bu özellik yağmurluğun su geçirmemesiyle veya bizi yağmurdan korumasıyla ilgili değildir. Mıknatıs, metalleri çeker. Kumaşın mıknatıs tarafından çekilmesinin yağmurluk için bir faydası olmaz.
* Özellik 2: Suyu çekmeme
Evet, bu özellik çok önemli! Yağmurluk bizi yağmurdan koruyorsa, suyu emmemeli, yani suyu çekmemeli. Eğer kumaş suyu çekerse, yağmur bizi ıslatır. O yüzden terzi kesinlikle suyu çekmeyen bir kumaş seçmeli.
* Özellik 3: Suda batma
Kumaşın suya batması veya yüzmesi, yağmurluk için önemli bir özellik midir? Yağmurluk giydiğimizde denize mi gireceğiz, yoksa suya mı batacağız? Hayır. Kumaşın su içinde batması veya yüzmesi, onun yağmurdan koruma özelliğiyle doğrudan ilgili değildir. Önemli olan suyun kumaştan geçip geçmemesidir.
Şimdi seçeneklere dönelim:
* A) Yalnız 1: Mıknatıs tarafından çekilme, yağmurluk için gerekli değil.
* B) Yalnız 2: Suyu çekmeme, yağmurluk için en önemli özelliklerden biri.
* C) 1 ve 3: Mıknatıs tarafından çekilme ve suda batma, yağmurluk için gerekli özellikler değil.
* D) 2 ve 3: Suyu çekmeme özelliği önemli ama suda batma özelliği önemli değil.
Bu durumda terzinin dikkat etmesi gereken en önemli özellik, **suyu çekmeme** özelliğidir. Yani sadece 2 numaralı özellik gereklidir.
Sonuç: **B) Yalnız 2**
**Soru 3**
Görselleri verilen maddeler su dolu kaba atıldığında maddelerin konumu aşağıdakilerden hangisi gibi olabilir?
* Görsel 1: Tahta kaşık
* Görsel 2: Raptiye
* Görsel 3: Pinpon topu
A) (Resim A)
B) (Resim B)
C) (Resim C)
D) (Resim D)
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize üç farklı madde ve bu maddelerin suya atıldığında olabilecekleri durumları gösteren dört farklı görsel verilmiş. Şimdi bu maddelerin suya göre durumlarını tahmin edelim:
* Tahta kaşık: Tahta, sudan daha hafiftir ve suyu emmez. Bu yüzden tahta kaşık suda yüzer.
* Raptiye: Raptiyeler genellikle metalden yapılır ve metal, sudan daha yoğundur. Bu yüzden raptiye suda batar.
* Pinpon topu: Pinpon topları içleri hava dolu olduğu için çok hafiftirler. Bu nedenle pinpon topları suda yüzer.
Şimdi bu tahminlerimize göre şıklardaki görsellere bakalım:
* Görsel A: Pinpon topu yüzüyor, raptiye batmış, tahta kaşık yüzüyor. Bu bizim tahminlerimize uyuyor.
* Görsel B: Pinpon topu yüzüyor, raptiye yüzüyor, tahta kaşık yüzüyor. Raptiyenin yüzmesi yanlış.
* Görsel C: Pinpon topu batmış, raptiye batmış, tahta kaşık yüzüyor. Pinpon topunun batması yanlış.
* Görsel D: Pinpon topu yüzüyor, raptiye batmış, tahta kaşık batmış. Tahta kaşığın batması yanlış.
Gördüğünüz gibi, A şıkkındaki görsel, bizim tahminlerimizle tamamen uyuşuyor. Tahta kaşık ve pinpon topu yüzüyor, raptiye ise dibe batıyor.
Sonuç: **A)**
**Soru 4**
Tonlarca ağırlıktaki bir gemi suya yüzerken, küçük bir çakıl taşının suda batması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?
A) Büyük maddelerin suda batması
B) Suyu çeken maddelerin suda batma-sı
C) Maddelerin suda yüzmesi ya da batmasının onların cinsi ile ilgili olması
D) Suyu çekmeyen maddelerin suda yüzmesi
Çözüm:
Merhaba sevgili fen bilimciler! Bu soru çok ilginç bir karşılaştırma yapıyor. Bir tarafta tonlarca ağırlıkta bir gemi var, ama o yüzüyor. Diğer tarafta ise minicik bir çakıl taşı var, ama o batıyor. Neden böyle oluyor dersiniz?
Şimdi şıklara bir bakalım ve düşünelim:
* A) Büyük maddelerin suda batması: Bu şık doğru değil. Çünkü gemi çok büyük olmasına rağmen yüzüyor, çakıl taşı ise küçük olmasına rağmen batıyor. Demek ki maddenin büyüklüğü tek başına batma veya yüzme sebebi değil.
* B) Suyu çeken maddelerin suda batması: Çakıl taşı suyu çeker mi? Belki bir miktar emer ama asıl sebebi bu değil. Ayrıca, gemi suyu çekmiyor ama yüzüyor. Bu da bir açıklama değil.
* C) Maddelerin suda yüzmesi ya da batmasının onların cinsi ile ilgili olması: İşte bu çok önemli bir nokta! Maddelerin suya batıp batmaması, onların yapıldığı **malzemeye** (yani cinsine) ve yoğunluklarına bağlıdır. Gemi, özel bir tasarımla ve malzemelerle yapıldığı için suyu itecek ve yüzecek şekilde tasarlanmıştır. Çakıl taşı ise yoğunluğu sudan daha fazla olan bir kayaçtır, bu yüzden batar. Yani, her maddenin suya karşı davranışı, onun kendi **özelliklerinden** kaynaklanır. Bu özellikler, maddenin yoğunluğu, yapıldığı malzeme gibi şeylerdir.
* D) Suyu çekmeyen maddelerin suda yüzmesi: Suyu çekmeyen maddeler yüzer doğru, ama bu her zaman böyle değildir. Örneğin, tahta suyu çekmez ama yüzer. Ama demir suyu çekmez ama batar. Demek ki sadece suyu çekmeme tek başına bir sebep değil.
Bu soruda en doğru açıklama, bir maddenin suya batıp batmamasının onun **kendi doğasıyla**, yani hangi malzemeden yapıldığıyla ilgili olmasıdır. Gemi ve çakıl taşının farklı davranmasının sebebi, onların farklı maddelerden yapılmış olmaları ve bu maddelerin suya karşı farklı tepkiler göstermesidir.
Sonuç: **C)**
**Soru 5**
Tabloda verilen özelliklere göre numaralandırılmış yerlere aşağıdaki maddelerden hangisi yazılmalıdır?
| Madde | Suda batar | Suda yüzer | Suyu çeker | Suyu çekmez | Mıknatıs tarafından çekilir |
| :——— | :——— | :——— | :——— | :———- | :————————– |
| Toplu iğne | ✓ | | ✓ | | ✓ |
| 1 | ✓ | | | ✓ | |
| 2 | | ✓ | ✓ | | |
Çözüm:
Merhaba sevgili dedektifler! Şimdi önümüzde bir tablo var ve bu tabloda bazı maddelerin özellikleri verilmiş. Bizden istenen, bu özelliklere bakarak 1 ve 2 numaralı yerlere hangi maddelerin geleceğini bulmak.
Şimdi önce tabloda bize verilen “Toplu iğne” maddesinin özelliklerine bir bakalım:
* Suda batar: Evet, toplu iğne suya atıldığında dibe batar.
* Suyu çeker: Toplu iğne suya atıldığında bir miktar suyu tutabilir ama “suyu çeker” denince aklımıza sünger gibi emen şeyler gelmeli. Toplu iğne suyu çok fazla çekmez. Bu özellik biraz kafa karıştırıcı olabilir. Belki de “suyu biraz tutar” gibi düşünmeliyiz.
* Mıknatıs tarafından çekilir: Evet, toplu iğneler genellikle demirden yapıldığı için mıknatıs tarafından çekilir.
Şimdi gelelim 1 numaralı yere yazılacak maddeyi bulmaya. Bu madde için verilen özellikler şunlar:
* Suda batar: Yani bu madde suya atıldığında dibe çökecek.
* Suyu çekmez: Yani bu madde suyu emmeyecek, suyu itecek.
* Mıknatıs tarafından çekilmez: Yani bu madde demir, nikel, kobalt gibi mıknatıslı metallerden yapılmamış.
Bu özelliklere uyan bir madde düşünelim.
* A) Pet şişe: Pet şişe plastikten yapılır. Plastik genellikle suda yüzer (batmaz). O yüzden 1 numaralı yere uymaz.
* B) Havlu: Havlu pamuktan yapılır. Pamuk suyu çok çeker ve yumuşak olduğu için suda yüzer (batmaz). O yüzden 1 numaralı yere uymaz.
* C) Bilye: Bilyeler genellikle cam veya metalden yapılır. Cam bilyeler suda yüzer veya batar, metal bilyeler de batar. Ama en önemlisi, “suyu çekmez” özelliğine bakalım. Cam suyu çekmez. Metal de suyu çekmez. Peki, mıknatıs tarafından çekilmez diyor. Eğer bilye camdan yapılmışsa, mıknatıs tarafından çekilmez ve suda batar (eğer cam yoğunluğu sudan fazlaysa).
* D) Bilye: Yine bilye.
Görseldeki seçeneklere baktığımızda, 1 numaralı yer için “Pet şişe”, “Havlu”, “Bilye”, “Bilye” seçenekleri var. 2 numaralı yer için de “Havlu”, “Pinpon topu”, “Pinpon topu”, “Havlu” seçenekleri var.
Şimdi seçeneklere göre ilerleyelim.
Eğer 1 numaralı yer **Bilye** ise (C veya D şıkkı), bilye suda batar (genellikle), suyu çekmez ve mıknatıs tarafından çekilmez (eğer cam ise). Bu özellikler 1 numaralı satırla uyumlu.
Şimdi 2 numaralı yere bakalım. Bu madde için verilen özellikler şunlar:
* Suda yüzer: Yani bu madde suya atıldığında yüzeyde kalacak.
* Suyu çeker: Yani bu madde suyu emen bir madde olacak.
Bu özelliklere uyan bir madde düşünelim.
* A) Pet şişe: Pet şişe yüzer ama suyu çekmez.
* B) Havlu: Havlu suyu çeker ve yüzer. Bu tam olarak uyuyor!
* C) Pinpon topu: Pinpon topu yüzer ama suyu çekmez.
* D) Havlu: Havlu suyu çeker ve yüzer.
Şimdi seçenekleri birleştirelim:
* Eğer 1 numaralı yer **Bilye** (C şıkkı) ise, 2 numaralı yer **Pinpon topu** olmalı. Pinpon topu yüzer ama suyu çekmez. Bu 2 numaralı satırın “suyu çeker” özelliğiyle uyuşmuyor.
* Eğer 1 numaralı yer **Bilye** (D şıkkı) ise, 2 numaralı yer **Havlu** olmalı.
* 1 numaralı yer: Bilye (suda batar, suyu çekmez, mıknatıs tarafından çekilmez – cam bilye için uygun)
* 2 numaralı yer: Havlu (suda yüzer, suyu çeker)
Bu eşleşme, hem 1 numaralı hem de 2 numaralı satırın özelliklerine uyuyor.
Diğer seçenekleri de kontrol edelim:
* Eğer 1 numaralı yer “Pet şişe” (A şıkkı) olsaydı, pet şişe yüzer, yani “suda batar” özelliğine uymazdı.
* Eğer 1 numaralı yer “Havlu” (B şıkkı) olsaydı, havlu yüzer, yani “suda batar” özelliğine uymazdı.
Bu durumda en uygun eşleşme D şıkkındaki gibi görünüyor: 1 numaralı yer Bilye, 2 numaralı yer Havlu.
Sonuç: **D)**