Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimiz için hazırladığım bu sorulara birlikte göz atalım. Her soruyu tek tek inceleyip, doğru cevabı nasıl bulacağımızı öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!
1. Aşağıda verilen hareketlerden hangisi, Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketine benzer?
**Çözüm:**
Bu soruda Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketini anlamamız gerekiyor. Dünya, Güneş’in etrafında bir yörüngede döner. Bu harekete “yörünge hareketi” veya “dolama hareketi” denir. Şimdi şıklara bakalım:
* **A) Koşucuların stadyumun etrafındaki dolanma hareketleri:** Bir koşucu, stadyumun etrafında koşarken aslında bir yörünge izler. Tıpkı Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi gibi. Bu şık mantıklı görünüyor.
* **B) Basketbolcunun parmağında döndürdüğü basketbol topunun hareketi:** Basketbol topu kendi etrafında döner, yani “dönme hareketi” yapar. Bu, Dünya’nın kendi etrafında dönmesine benzer, Güneş etrafında dönmesine değil.
* **C) Semazenin kendi etrafında yaptığı dönme hareketi:** Semazen de kendi etrafında döner. Bu da dönme hareketidir, dolanma hareketi değildir.
* **D) Topacın kendi etrafındaki dönme hareketi:** Topaç da kendi etrafında döner. Bu da dönme hareketidir.
Gördüğünüz gibi, Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi en çok koşucuların stadyum etrafındaki dolanma hareketine benziyor.
**Doğru Cevap: A) Koşucuların stadyumun etrafındaki dolanma hareketleri**
2. Aşağıda bazı madenlerin kullanım alanları hakkında bilgi verilmiştir.
* İnşaatlarda, tren raylarında kullanılır.
* Uçak yakıtı, cam sanayisi, ilaç ve gübre üretiminde yararlanılır.
* Heykel ve süs eşyası yapımında kullanılır.
Buna göre aşağıdaki madenlerden hangisine ait bir bilgi yoktur?
**Çözüm:**
Bu soruda bize verilen bilgilerin hangi madenlere ait olduğunu bulmamız ve hangi madenin bilgisinin verilmediğini tespit etmemiz gerekiyor.
* **İnşaatlarda, tren raylarında kullanılması:** Bu genellikle demir ve çelik ile ilişkilidir.
* **Uçak yakıtı, cam sanayisi, ilaç ve gübre üretiminde yararlanılması:** Bu özellikler genellikle bor madeni ile ilişkilidir. Bor, aynı zamanda deterjan yapımında da kullanılır.
* **Heykel ve süs eşyası yapımında kullanılması:** Bu özellikler mermer gibi madenlerle ilişkilendirilebilir. Mermer hem inşaatlarda hem de süs eşyalarında kullanılır.
Şimdi şıkları inceleyelim:
a) Merem
b) Linyit
c) Bor
d) Demir
Verilen bilgilerden hareketle, demir, bor ve mermer hakkında ipuçları görüyoruz.
* Demir, inşaat ve tren raylarında kullanılır.
* Bor, uçak yakıtı (bor bileşikleri), cam, ilaç ve gübrede kullanılır.
* Mermer, heykel ve süs eşyası yapımında kullanılır, ayrıca inşaatlarda da kullanılır.
Peki, linyit nedir? Linyit, kömür türlerinden biridir ve genellikle enerji elde etmek için kullanılır. Verilen bilgilerde doğrudan linyitin kullanım alanına dair bir bilgi bulunmuyor.
**Doğru Cevap: B) Linyit**
3. “Dünya, Güneş etrafındaki dolanımını ………. tamamlar.” cümlesindeki boşluğa hangisi gelmelidir?
**Çözüm:**
Bu soru, Dünya’nın Güneş etrafındaki bir tam turunu ne kadar sürede tamamladığını soruyor. Bunu öğrenmemiz gerekiyor. Dünya’nın Güneş etrafındaki bir tam dolanımı, bizim bir yılımız demektir.
Şimdi şıklara bakalım:
a) 1 günde
b) 1 ayda
c) 1 haftada
d) 1 yılda
Bir gün çok kısa bir süredir, Dünya Güneş etrafında bir günde dönüp bitiremez.
Bir ay da yeterli bir süre değildir.
Bir hafta da aynı şekilde kısa bir süredir.
Bir yıl ise tam olarak Dünya’nın Güneş etrafındaki bir tam turunu tamamladığı süredir.
**Doğru Cevap: D) 1 yılda**
4. I. Kemik, boynuz, diş, kabuk gibi sert kısımlar uzun süre çürümeden kalır.
II. Canlı öldükten sonra yumuşak kısımları çürüyüp toprağa karışır.
III. Kalıntıların üzeri taş, toprak gibi madelerle kaplanır ve kalıntılar zamanla sertleşir.
Yukarıda fosillerin oluşumu sürecinde görülen olaylar numaralandırılmış ve karıştırık bir biçimde verilmiştir. Buna göre olayların oluş sırası hangi seçenekte verilmiştir?
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlar, bu soru fosillerin nasıl oluştuğunu anlamamızı istiyor. Fosiller, canlıların milyonlarca yıl önce yaşamış kalıntılarının taşlaşmış halidir. Şimdi verilen olayları mantıklı bir sıraya koyalım:
Önce canlılar ölür, sonra onların sert kısımları korunur ve toprakla örtülür. En sonunda da bu kalıntılar taşlaşarak fosil olur.
Şimdi olaylara bakalım:
* **I. Kemik, boynuz, diş, kabuk gibi sert kısımlar uzun süre çürümeden kalır.** Bu, canlı öldükten sonra olan bir durumdur. Yumuşak kısımlar çürürken sert kısımlar kalır. Bu, oluşumun ilk adımlarından biri olmalı.
* **II. Canlı öldükten sonra yumuşak kısımları çürüyüp toprağa karışır.** Bu da canlı öldükten sonra hemen olan bir olaydır. Sert kısımların kalmasıyla birlikte gerçekleşir.
* **III. Kalıntıların üzeri taş, toprak gibi madelerle kaplanır ve kalıntılar zamanla sertleşir.** Bu, canlı öldükten ve sert kısımları kaldıktan sonra olur. Toprak ve diğer maddeler kalıntıların üzerini örter ve zamanla bu kalıntılar sertleşerek fosile dönüşür.
O halde doğru sıralama şöyle olmalı:
1. Canlı ölür ve yumuşak kısımları çürür. (II. olayda bu anlatılıyor ama tek başına yeterli değil, çünkü sert kısımların kalması da önemli.)
2. Canlıların sert kısımları (kemik, diş gibi) çürümeden kalır. (I. olay)
3. Bu sert kısımların üzeri toprak ve taşlarla kaplanır. (III. olay)
4. Zamanla bu kalıntılar sertleşerek fosil olur. (III. olayın devamı)
Verilen olayları en mantıklı sıraya koyarsak:
Önce canlı ölür ve yumuşak kısımları çürür. Sonra sert kısımları (kemik, diş vb.) kalır. Bu sert kısımların üzeri toprak ve taşlarla kaplanır ve zamanla fosilleşir.
Bu durumda en mantıklı sıralama:
Önce canlı ölür, yumuşak kısımları çürür (II). Sonra sert kısımları kalır (I). Bu kalıntıların üzeri kapanır ve sertleşir (III).
Yani, olayların oluş sırası: II, I, III olmalı. Ancak şıklarda bu tam olarak yok. Şıkları inceleyelim:
A) I, III ve II
B) II, I ve III
C) II, III ve I
D) III, II ve I
Şıklarda “II, I ve III” seçeneği var. Bu, yukarıda yaptığımız mantıksal sıralamaya uyuyor.
**Doğru Cevap: B) II, I ve III**
5. Esra, yukarıdaki deney düzeneğini kurmuştur. Buna göre Dünya modeli üzerinde 1 ve 2 ile gösterilen bölgelerde aşağıdakilerden hangisi yaşanır?
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu deney düzeneğinde bir fener (Güneş’i temsil ediyor) ve bir Dünya modeli var. Fenerden çıkan ışık, Dünya modelini aydınlatıyor. Dünya modeli üzerindeki 1 ve 2 numaralı bölgeler farklı yerlerde bulunuyor.
* Fenerden gelen ışık Dünya’yı aydınlattığı için, ışık alan yerler **gündüz** olur.
* Dünya kendi etrafında döndüğü için, ışık almayan arka taraf ise **gece** olur.
Şimdi Dünya modeline bakalım:
* 1 numaralı bölge, fenerin ışığını doğrudan alıyor. Bu nedenle 1 numaralı bölgede **gündüz** yaşanır.
* 2 numaralı bölge ise, Dünya’nın kendi etrafında dönmesi nedeniyle ışığın arkasında kalan kısmında yer alıyor. Bu nedenle 2 numaralı bölgede **gece** yaşanır.
Şimdi şıklara bakalım:
a) Gündüz – Gündüz
b) Gece – Gece
c) Gündüz – Gece
d) Gece – Gündüz
Yukarıdaki çıkarımlarımıza göre 1. bölgede gündüz, 2. bölgede gece yaşanır.
**Doğru Cevap: C) Gündüz – Gece**
Umarım bu çözümler hepimiz için faydalı olmuştur. Anlamadığınız yerleri tekrar sorabilirsiniz. Başarılar dilerim!