Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün birlikte bu ders kitabındaki soruları çözeceğiz. Haydi başlayalım!
**B) Aşağıdaki ifadeler doğru ise ifadelerin başındaki kutucuğa “D”, yanlış ise “Y” yazalım.**
Bu bölümde her bir cümlenin doğruluğunu veya yanlışlığını belirleyeceğiz.
**1. Raptiye, suda batan bir maddedir.**
Raptiyeler genellikle demirden yapılır. Demir, suyun yoğunluğundan daha yoğundur. Bu yüzden rapiyeler suya atıldığında dibe batar. Yani bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**2. Şemsiye, suyu çekme özelliğine sahip bir maddeden yapılır.**
Şemsiyelerin amacı bizi yağmurdan korumaktır. Yağmur suyuyla temas ettiğinde şemsiyenin suyu emmemesi, aksine suyu itmesi gerekir. Bu yüzden şemsiyeler suyu çekmeyen bir maddeden yapılır. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
**3. Sıvılar konuldukları kabın şeklini alır.**
Sevgili çocuklar, suyu bir bardağa koyduğumuzda bardağın şeklini alır, bir şişeye koyduğumuzda şişenin şeklini alır, değil mi? İşte bu, sıvıların en önemli özelliklerinden biridir. Sıvılar akışkan oldukları için konuldukları kabın şeklini alırlar. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**4. Katı maddelerin belli bir şekli vardır.**
Tahtayı düşünelim. Tahtanın kendine özgü bir şekli var, değil mi? Masanın, kalemin de öyle. Katı maddeler, sahip oldukları bu şekli kolay kolay değiştirmezler. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**5. Toz şeker, sıvı maddelere örnektir.**
Toz şekeri düşünün. Elinize aldığınızda tanecikler halinde durur ve belli bir şekli vardır. Eğer onu bir kaba koyarsanız, kabın şeklini almaz, kendi tanecik yapısını korur. Sıvılar gibi akışkan değildir. Bu yüzden toz şeker, katı maddelere örnektir. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
**6. 1 kilogram, 1000 gram eşittir.**
Bu bir ölçü bilgisidir. Kütle birimlerinden kilogram (kg) ve gram (g) birbirine çevrilebilir. 1 kilogram, tam olarak 1000 gram’a eşittir. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**7. Maddelerin boşlukta kapladığı yere kütle adı verilir.**
Boşlukta bir madde ne kadar yer kaplıyorsa, buna hacim denir. Kütle ise maddenin taneciklerinin toplam ağırlığıdır diyebiliriz. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
**8. Donma, maddenin ısı vererek sıvı hâlden katı hâle geçmesidir.**
Su, bildiğimiz gibi sıvı bir maddedir. Onu buzdolabına koyduğumuzda soğur ve donarak katı hâle, yani buza dönüşür. Bu olaya donma denir ve madde ısı kaybeder. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**9. Bütün maddeler katı hâldedir.**
Çevremize baktığımızda suyun sıvı olduğunu, havanın ise gaz olduğunu biliyoruz. Yani her madde katı hâlde değildir. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Y
**10. Pişen makarnayı sudan ayırmak için elek kullanılır.**
Makarna piştikten sonra suyunu süzmek için hepimiz annelerimizin veya babalarımızın kullandığı süzgeçleri görmüşüzdür. Elek, küçük delikleri olan bir araçtır ve katı maddeleri sıvı maddelerden ayırmak için kullanılır. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: D
**C) Aşağıdaki kavramları, uygun açıklamalarla ok kullanarak eşleştirelim.**
Şimdi de bu kutucuklardaki kavramları, sağ taraftaki açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştireceğiz.
1) Demir
Demir, mıknatıs tarafından çekilen bir metaldir. Bu yüzden demiri, “Mıknatıs tarafından çekilmez” ifadesiyle değil, mıknatısın çektiği anlamına gelen bir açıklama ile eşleştirmeliyiz. Ancak buradaki seçeneklere baktığımızda, demir için en uygun açıklama aslında “Mıknatıs tarafından çekilir” olacaktır. Verilen seçeneklerde bu yok. Seçeneklerde “Mıknatıs tarafından çekilmez” var. Bu demir için yanlış bir açıklama olur. Demirin mıknatıs tarafından çekildiğini biliyoruz. Burada bir hata olmuş olabilir. Eğer “Mıknatıs tarafından çekilir” seçeneği olsaydı onu seçerdik. Mevcut seçeneklerde en yakın olabilecek veya yanlışlığı en az olanı seçmeye çalışalım.
Seçeneklere tekrar bakalım: a) Mıknatıs tarafından çekilmez. b) Akışkan değildir. c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. c) Suda batan bir maddedir. d) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir. e) Hacim ölçmede kullanılan araçtır.
Demir, katı bir maddedir ve kendi şekli vardır. Mıknatıs tarafından çekilir. Seçeneklerde “Mıknatıs tarafından çekilmez” denmiş. Bu yanlış. “Akışkan değildir” doğru bir özellik ama tek başına eşleştirme için yeterli değil. “Suda batan bir maddedir” doğru olabilir ama her demir parçasının batacağını garanti edemeyiz (örneğin ince bir tel). En mantıklı eşleştirme, eğer seçeneklerde olsaydı “mıknatıs tarafından çekilir” olurdu. Seçeneklerde “Mıknatıs tarafından çekilmez” dediği için, bu doğru bir eşleştirme değil. Ancak, eğer bu soruda bir şekilde eşleştirme yapmamız gerekiyorsa ve seçenekler kısıtlıysa, demirin katı olduğunu ve şeklinin belli olduğunu belirten bir seçenek yok. “Suda batan bir maddedir” seçeneği bazı demir nesneler için geçerli olabilir. “Mıknatıs tarafından çekilmez” ise kesinlikle yanlıştır. Soruyu hazırlayan kişinin niyetini anlamaya çalışalım. Belki de demirin mıknatıstan etkilenmediği bir durumu kastetmiştir ama bu genel bir bilgi değil.
Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve sonra geri döneriz. Belki diğerlerini eşleştirince bu daha netleşir.
2) Kâğıt
Kâğıt, suyu emen bir maddedir. Ancak verilen seçeneklerde suyu emmekle ilgili bir şey yok. Kâğıt katı bir maddedir, belli bir şekli vardır ve akışkan değildir. “Akışkan değildir” seçeneği kâğıt için doğrudur.
Eşleşme: 2) Kâğıt –> b) Akışkan değildir.
3) Katı
Katı maddelerin belli bir şekli vardır, yani şekilleri sabittir. Ancak seçeneklere baktığımızda, “Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir” ifadesi sıvıları tanımlar. Katıları tanımlayan ifadeyi arıyoruz. “Suda batan bir maddedir” katıların bir özelliği olabilir ama tüm katılar için geçerli değil. “Mıknatıs tarafından çekilmez” de genel bir özellik değil. Ancak, “Akışkan değildir” ifadesi katılar için de geçerlidir. Ama bu seçeneği kâğıt ile eşleştirdik. Geriye kalan seçeneklere bakalım.
“Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir.” Bu sıvıların tanımı. Demek ki bu bir açıklama.
Katıların temel özelliği, belli bir şekle sahip olmalarıdır. Seçeneklerde bu doğrudan ifade edilmemiş. Tekrar düşünelim.
Şimdi açıklamaları tek tek inceleyip kavramlarla eşleştirmeye çalışalım:
a) Mıknatıs tarafından çekilmez. (Bu, cam, tahta gibi maddeler için doğru olabilir.)
b) Akışkan değildir. (Katılar ve sıvılar için de geçerli olabilir ama katılar daha belirgin akışkan değildir.)
c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. (Bu erime olayıdır.)
c) Suda batan bir maddedir. (Bu yoğunlukla ilgilidir.)
d) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir. (Bu sıvıların tanımıdır.)
e) Hacim ölçmede kullanılan araçtır. (Bu terazi ile ilgili değil.)
Tekrar kavramlara dönelim ve açıklamalara göre eşleştirelim:
1) Demir
Demir mıknatıs tarafından çekilir. Verilen seçeneklerde “Mıknatıs tarafından çekilmez” var. Bu demir için yanlış. O zaman bu seçenek demirle eşleşemez. Diğer seçeneklere bakalım. Demir katı bir maddedir ve kendi şekli vardır. “Suda batan bir maddedir” doğru olabilir. “Akışkan değildir” de doğrudur. Bu eşleştirmede bir sorun var gibi görünüyor.
2) Kâğıt
Kâğıt akışkan değildir. Bu yüzden bunu “b) Akışkan değildir” ile eşleştirebiliriz.
Eşleşme: 2) Kâğıt –> b) Akışkan değildir.
3) Katı
Katıların belli bir şekli vardır. Verilen seçeneklerde doğrudan “Belli bir şekli vardır” yok. Ancak, “Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir” ifadesi sıvıları tanımlıyor. Bu durumda, katıları tanımlayan bir seçenek eksik veya yanlış verilmiş olabilir.
Şimdi seçenekleri kullanarak kavramları eşleştirmeye çalışalım:
a) Mıknatıs tarafından çekilmez.
Bu ifade hangi kavrama uyar? Demir mıknatıs tarafından çekilir. Kâğıt çekilmez. Katıların hepsi çekilmez. Sıvıların hepsi çekilmez. Erime çekilmez. Dereceli silindir çekilmez. Eşit kollu terazi çekilmez. Bu seçenekle en iyi eşleşen kağıt olabilir, çünkü demir çekilir. Ama demir için de “mıknatıs tarafından çekilir” olmalıydı. Bu seçenek 1) Demir ile eşleşemez. Belki de soru “Mıknatıs tarafından çekilen bir maddeye örnektir” gibi bir şey olmalıydı. Mevcut haliyle, “Mıknatıs tarafından çekilmez” seçeneğini kağıt ile eşleştirelim.
Eşleşme: 2) Kâğıt –> a) Mıknatıs tarafından çekilmez. (Ancak bu, kağıdın suyu emme özelliği ile ilgili bir açıklama olmadığı için tam doğru bir eşleştirme sayılmaz.)
**Şimdi soruyu tekrar ve dikkatlice inceleyelim.**
KAVRAMLAR
- Demir
- Kâğıt
- Katı
- Sıvı
- Erime
- Dereceli silindir
- Eşit kollu terazi
AÇIKLAMALAR
- Mıknatıs tarafından çekilmez.
- Akışkan değildir.
- Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.
- Suda batan bir maddedir.
- Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir.
- Hacim ölçmede kullanılan araçtır.
Bu eşleştirmeleri yaparken her kavramın sadece bir açıklama ile eşleştiğini ve her açıklamanın da sadece bir kavram ile eşleştiğini varsayalım.
1) Demir
Demir, mıknatıs tarafından çekilir. Verilen seçeneklerde “Mıknatıs tarafından çekilmez” var. Bu, demir için doğru değil. Demir suda batar (yoğunluğu yüksek). O zaman 1) Demir –> d) Suda batan bir maddedir.
Eşleşme: 1) Demir –> d) Suda batan bir maddedir.
2) Kâğıt
Kâğıt akışkan değildir. Kâğıt, mıknatıs tarafından çekilmez. Kâğıt suda yüzer veya batar duruma göre değişir. Kâğıt katı bir maddedir. En uygun açıklama “Akışkan değildir” veya “Mıknatıs tarafından çekilmez” olabilir. Ancak, kağıdın suyu emme özelliği de vardır ki bu seçeneklerde yok. Eğer 1)Demir’i “Suda batan bir maddedir” ile eşleştirdiysek, o zaman “Mıknatıs tarafından çekilmez” seçeneği için kağıt daha uygun. Ya da tam tersi. Eğer 1)Demir’i “Mıknatıs tarafından çekilir” gibi bir şeyle eşleştirebilseydik daha kolay olurdu. Mevcut seçeneklerle, en mantıklı olanı bulmaya çalışalım.
Şimdi açıklamalara odaklanalım ve hangi kavrama uyduklarını bulalım:
a) Mıknatıs tarafından çekilmez.
Bu açıklama cam, tahta, plastik gibi maddeler için geçerlidir. Kâğıt da bu maddelerden biridir. Demir ise çekilir. Demek ki bu açıklama kağıt ile eşleşebilir.
Eşleşme: 2) Kâğıt –> a) Mıknatıs tarafından çekilmez.
b) Akışkan değildir.
Bu, katı ve sıvılar için geçerli bir özelliktir. Ancak katılar için daha belirgindir. Katı, sıvı ve gaz hallerini düşünürsek, akışkan olmayan en belirgin hal katıdır. Bu yüzden 3) Katı –> b) Akışkan değildir.
Eşleşme: 3) Katı –> b) Akışkan değildir.
c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.
Bu tanım, 5) Erime kavramına aittir.
Eşleşme: 5) Erime –> c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.
d) Suda batan bir maddedir.
Yoğunluğu sudan fazla olan maddeler suda batar. Demir, yoğunluğu sudan fazla olduğu için suda batar. Bu yüzden 1) Demir –> d) Suda batan bir maddedir.
Eşleşme: 1) Demir –> d) Suda batan bir maddedir.
e) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir.
Bu tanım, 4) Sıvı kavramına aittir.
Eşleşme: 4) Sıvı –> e) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir.
f) Hacim ölçmede kullanılan araçtır.
Bu tanım, 6) Dereceli silindir veya 7) Eşit kollu terazi ile ilgili olabilir. Ancak eşit kollu terazi kütle ölçer. Dereceli silindir ise sıvıların hacmini ölçmek için kullanılır. Bu yüzden bu açıklama 6) Dereceli silindir ile eşleşir.
Eşleşme: 6) Dereceli silindir –> f) Hacim ölçmede kullanılan araçtır.
Geriye kalan kavram ve açıklama:
Kavram: 7) Eşit kollu terazi
Açıklama: Bu eşleştirmede bir açıklama eksik kalmış gibi görünüyor. Ya da “Mıknatıs tarafından çekilmez” açıklamasını kağıt ile eşleştirdik ama bu en uygun olmayabilir. Eşit kollu terazinin bir açıklaması verilmemiş.
Tekrar bakıyorum. Açıklamalar a, b, c, d, e, f olarak numaralandırılmış. Yani 6 tane açıklama var. Kavramlar ise 7 tane. Bu durumda bir kavram eşleşmeyecek demektir.
Şimdi yaptığımız eşleştirmeleri tekrar gözden geçirelim:
1) Demir –> d) Suda batan bir maddedir. (Doğru)
2) Kâğıt –> a) Mıknatıs tarafından çekilmez. (Doğru, kağıt çekilmez)
3) Katı –> b) Akışkan değildir. (Doğru)
4) Sıvı –> e) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir. (Doğru)
5) Erime –> c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. (Doğru)
6) Dereceli silindir –> f) Hacim ölçmede kullanılan araçtır. (Doğru)
Geriye kalan kavram: 7) Eşit kollu terazi
Bu durumda eşit kollu terazi, eşleştirilecek bir açıklaması olmadığı için boşta kalacaktır. Bu sorunun orijinalinde böyle bir durum olabilir.
Sonuç:
1. Demir –> d) Suda batan bir maddedir.
2. Kâğıt –> a) Mıknatıs tarafından çekilmez.
3. Katı –> b) Akışkan değildir.
4. Sıvı –> e) Maddenin belli bir şeklinin olmadığı ancak belli bir hacminin olduğu hâlidir.
5. Erime –> c) Maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir.
6. Dereceli silindir –> f) Hacim ölçmede kullanılan araçtır.
7. Eşit kollu terazi (Boşta kalır)