Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle 4. Ünite’deki “Saf Madde ve Karışımı Tanıyalım” konusunu işleyeceğiz. Bu ünitede etrafımızdaki maddelerin neler olduğunu, saf madde olup olmadıklarını ve karışımları nasıl ayırabileceğimize dair harika bilgiler öğreneceğiz.
Öncelikle, Nevin’in yaptığı salata ve döktüğü tuz örneklerini inceleyelim. Nevin salata yaparken birden fazla maddeyi bir araya getirmiş. Ama döktüğü tuz ise tek cins maddeden oluşuyor. İşte bu noktada, “Birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşan maddelere ne ad verilir? Tek cins madde içeren maddelere başka hangi örnekleri verebiliriz?” gibi sorular aklımıza geliyor. Gelin bu soruların cevaplarını aşağıdaki tabloyu inceleyerek bulalım.
Tabloda gördüğümüz gibi maddeler saf madde ve karışım olmak üzere ikiye ayrılıyor.
Saf madde, yapısında tek cins madde bulunan maddelerdir. Örneğin, su, altın ve demir saf maddelerdir. Çünkü bunların yapısında sadece o maddeye ait atomlar bulunur.
Karışım ise, iki veya daha fazla saf maddenin bir araya gelmesiyle oluşan maddelerdir. Karışımları oluşturan maddeler kendi özelliklerini kaybetmezler ve birbirleriyle kimyasal bağ kurmazlar. Örneğin, ayran, şerbet, limonata gibi içecekler, turşu gibi yiyecekler birer karışımdır.
Şimdi tabloya daha yakından bakalım:
Saf Madde bölümünde:
- Su: Saf maddedir ve içinde sadece su bulunur.
- Altın: Saf maddedir ve içinde sadece altın bulunur.
- Demir: Saf maddedir ve içinde sadece demir bulunur.
- Tuz: Saf maddedir ve içinde sadece tuz bulunur.
- Şeker: Saf maddedir ve içinde sadece şeker bulunur.
Karışım bölümünde:
- Turşu: Su, sirke, tuz ve sebzelerden oluşan bir karışımdır.
- Ayran: Yoğurt ve suyun karıştırılmasıyla oluşan bir karışımdır.
- Şerbet: Su, şeker, meyve suyu ve aromalardan oluşan bir karışımdır.
- Hava: Çeşitli gazlardan (oksijen, azot, karbondioksit vb.) oluşan bir karışımdır.
- Limonata: Limon suyu, su ve şekerden oluşan bir karışımdır.
Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi maddeleri saf madde ve karışım olarak ikiye ayırabiliyoruz. Su, altın ve demirin yapısında tek cins madde bulunur. Böyle maddelere saf madde adı verilir. Ancak ayran, limonata ve hava birden fazla maddenin karışmasıyla meydana gelir. Böyle maddelere ise karışım adı verilir. Saf maddeler başka cins madde içermez. Karışımlar ise birden fazla saf maddeden meydana gelir.
Şimdi bu bilgiler ışığında soruları cevaplamaya hazırız!
—
Soru 1:
Salata, birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluştuğu için bir
karışımdır
.
—
Soru 2:
Nevin’in salatasına kattığı malzemeler nelerdir?
Salata, görseldeki resimde de görüldüğü gibi:
- Marul
- Domates
- Salatalık
- Havuç
- Belki de biraz maydanoz gibi çeşitli sebzelerden oluşuyor.
Yani salata, birden fazla saf maddenin bir araya gelmesiyle oluşan bir karışımdır.
—
Soru 3:
Nevin’in salataya döktüğü tuz tek cins maddeden oluştuğu için bir
saf maddedir
.
—
Soru 4:
Aşağıdaki maddelerden hangisi saf madde değildir?
a) Su
b) Altın
c) Tuz
d) Ayran
Çözüm:
Öğretmeniniz olarak size şunu hatırlatmak isterim: Saf madde, yapısında sadece bir çeşit madde bulunan maddedir.
Şimdi şıklara bakalım:
- a) Su: Saf maddedir.
- b) Altın: Saf maddedir.
- c) Tuz: Saf maddedir.
- d) Ayran: Ayran, yoğurt ve suyun karıştırılmasıyla oluşur. Yani içinde birden fazla madde vardır. Bu yüzden ayran bir karışımdır ve saf madde değildir.
Bu nedenle doğru cevap d) Ayran‘dır.
—
Soru 5:
Aşağıdaki seçeneklerden hangisi karışım örneğidir?
a) Demir
b) Limonata
c) Şeker
d) Su
Çözüm:
Hatırlayalım, karışım birden fazla maddenin bir araya gelmesiyle oluşan maddedir.
Şimdi şıkları inceleyelim:
- a) Demir: Saf maddedir.
- b) Limonata: Limon suyu, su ve şeker gibi maddelerin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu yüzden limonata bir karışımdır.
- c) Şeker: Saf maddedir.
- d) Su: Saf maddedir.
Bu yüzden doğru cevap b) Limonata‘dır.
—
Soru 6:
Yukarıdaki tabloda verilen bilgilerden yararlanarak, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) Saf maddeler birden fazla cins madde içerebilir.
b) Karışımlar, saf maddelerin özelliklerini kaybederek bir araya gelmesiyle oluşur.
c) Saf maddeler, yapılarında sadece tek cins madde bulundururlar.
d) Turşu, yapısında tek cins madde bulundurduğu için saf maddedir.
Çözüm:
Haydi birlikte bu ifadeleri tek tek inceleyelim:
- a) Saf maddeler birden fazla cins madde içerebilir. Bu ifade yanlıştır. Saf maddeler, adından da anlaşılacağı gibi, sadece tek cins madde içerirler.
- b) Karışımlar, saf maddelerin özelliklerini kaybederek bir araya gelmesiyle oluşur. Bu ifade yanlıştır. Karışımları oluşturan saf maddeler, özelliklerini kaybetmezler. Sadece birbirleriyle karışırlar.
- c) Saf maddeler, yapılarında sadece tek cins madde bulundururlar. Bu ifade doğrudur. Bu, saf maddenin en temel tanımıdır.
- d) Turşu, yapısında tek cins madde bulundurduğu için saf maddedir. Bu ifade yanlıştır. Tabloda da gördüğümüz gibi turşu, su, sirke, tuz ve sebzelerden oluşan bir karışımdır.
Bu nedenle doğru cevap c) Saf maddeler, yapılarında sadece tek cins madde bulundururlar.‘dır.
Umarım bu soruların çözümleri sizin için anlaşılır olmuştur. Unutmayın, fen bilimi dersi etrafımızdaki dünyayı anlamamız için harika bir yol! Her zaman meraklı olun ve sorular sormaktan çekinmeyin!