Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Bugün birlikte Fen Bilimleri dersindeki değerlendirme sorularını çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
1. Aşağıdakilerden hangisi bir kuvvetin etkisinde değildir?
Bu soruda, kuvvetin neleri değiştirebileceğini düşünmemiz gerekiyor. Kuvvet, cisimleri hareket ettirebilir, durdurabilir, şeklini değiştirebilir veya hareket yönünü değiştirebilir.
Şimdi şıklara tek tek bakalım:
A) Hareketli cismin hızının artması: Bir cisme kuvvet uygularsak hızlanabilir. Bu kuvvetin bir etkisidir.
B) Hareketli cismin durması: Bir cisme zıt yönde kuvvet uygularsak durabilir. Bu da kuvvetin bir etkisidir.
C) Duran cismin harekete başlaması: Duran bir cisme kuvvet uygularsak hareket etmeye başlar. Bu da kuvvetin bir etkisidir.
D) Hareketli cismin hızının, şeklinin ve yönünün değişmemesi: Eğer bir cisim hareket ediyorsa ve ona hiçbir kuvvet uygulanmıyorsa veya uygulanan kuvvetler birbirini dengeliyorsa, cismin hızı, şekli ve yönü değişmez. Bu durum, kuvvetin etkisinin olmamasıdır. Soruda “kuvvetin etkisinde değildir” dediği için doğru cevap budur.
Cevap: D
2. Aşağıdakilerden hangisinde kuvvetin şekil değiştirici etkisi vardır?
Bu soruda, kuvvetin cisimlerin şeklini nasıl değiştirdiğini bulacağız. Yani, uygulanan kuvvet sonucunda cismin eski haline dönmesi zor veya imkansız olacak.
Şıklara bakalım:
A) Kaleye gelen topun kaleci tarafından uzaklaştırılması: Burada topu iten kalecinin uyguladığı kuvvet, topun hareketini değiştirir ama şeklini değiştirmez.
B) Bakır telin bükülmesi: Bakır tel, uygulanan kuvvetle kolayca bükülebilir ve şekli değişir. Bu, kuvvetin şekil değiştirici etkisine bir örnektir.
C) Yukarı doğru atılan topun yere düşmesi: Topun hareketini değiştiren yer çekimi kuvvetidir ama topun şeklini değiştirmez.
D) Çocuğun kaydıraktan kayması: Çocuk kayarken yer çekimi ve sürtünme kuvveti etkilidir ama çocuğun şekli değişmez.
Cevap: B
3. Yukarıdaki K topu P, R, S yolunun P noktasından bırakıldığında S noktasına kadar çıkabilmektedir. Buna göre,
Bu soruda, topun izlediği yola göre kuvvetin top üzerindeki etkisini inceleyeceğiz. Topun P’den bırakıldığında S’ye kadar çıkabilmesi, yol boyunca bir şeyler olduğunu gösteriyor.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Şimdi verilen ifadeleri tek tek inceleyelim:
1. K topu P-R yolu boyunca kuvvetin hızlandırıcı etkisindedir.
P’den R’ye inerken, yer çekimi topu aşağı doğru çeker. Bu da topun hızlanmasına neden olur. Yani P-R yolunda kuvvetin hızlandırıcı etkisi vardır.
Bu ifade doğrudur.
2. K topu R-S yolu boyunca kuvvetin yavaşlatıcı etkisindedir.
R’den S’ye çıkarken, top yukarı doğru hareket ediyor. Yer çekimi ise topu aşağı doğru çekiyor. Bu durumda, yer çekimi topun hareket yönünün tersine etki ettiği için topu yavaşlatır.
Bu ifade doğrudur.
3. K topuna P-R-S yolu boyunca kuvvet etki etmemektedir.
Yukarıda da açıkladığımız gibi, P’den R’ye inerken yer çekimi hızlandırıyor, R’den S’ye çıkarken de yer çekimi yavaşlatıyor. Bu da demektir ki topa kuvvet etki ediyor.
Bu ifade yanlıştır.
Doğru olan ifadeler 1 ve 2’dir.
Şıklara bakalım:
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3
Cevap: A
4. Yandaki görselde ve verilen oyuncak araba ok yönünde hareket etmektedir. Oyuncak arabaya arkasından hareket yönünde kuvvet uygulandığında oyuncak arabanın hareketinde aşağıdakilerden hangisi gözlemlenir?
Sevgili çocuklar, burada bir oyuncak arabamız var ve ok yönünde hareket ediyor. Şimdi bu arabaya arkasından, yani hareket ettiği yönde bir kuvvet uygularsak ne olur? Bunu düşünelim.
Eğer bir şeye hareket ettiği yönde bir kuvvet uygularsak, o şey daha hızlı hareket eder. Tıpkı bisiklet sürerken arkadan biri seni ittiğinde daha hızlı gitmen gibi!
Şimdi şıklara bakalım:
A) Yavaşlar.
B) Durur.
C) Hızlanır.
D) Yön değiştirir.
Hareket ettiği yönde kuvvet uygulandığında oyuncak araba hızlanacaktır.
Cevap: C
5. Yukarıda oyuncak arabaların durumları ve oyuncak arabalara uygulanan kuvvetlerin etkileri verilmiştir. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
Bu soruda, verilen görsellerdeki arabaların durumlarını ve uygulanan kuvvetlerin etkilerini eşleştireceğiz. Dikkatli bakalım!
1 numaralı durum: Arabaya hareket yönünde bir kuvvet uygulanıyor ve araba duruyor. Bu durumda, uygulanan kuvvet arabayı hareket ettirmeye çalışıyor ama araba duruyor. Bu, uygulanan kuvvetin arabanın durmasını sağladığı anlamına gelmez, daha çok uygulanan kuvvetin arabayı harekete geçirmeye çalıştığı ama henüz hareket etmediği bir durum olabilir. Ancak, şıklara baktığımızda ‘Yavaşlatıcı’ gibi seçenekler var. Eğer araba hareket etmiyor ve ona hareket yönünde bir kuvvet uygulanırsa, bu onu harekete geçirmeye yönelik bir kuvvettir. Ancak buradaki açıklama “Duran oyuncak araba” diyor. Duran bir arabayı hareket yönünde itmek, onu hızlandırmaktır. Bu görseldeki “Kuvvet” okunun yönü ile arabanın duruşu arasındaki ilişkiyi düşünelim. Eğer bu kuvvet arabayı harekete geçirmeye çalışıyorsa, bu hızlandırıcı bir etki olurdu. Ancak yanındaki A şıkkı “Yavaşlatıcı” diyor. Bu biraz kafa karıştırıcı olabilir. Belki de bu kuvvet, arabanın hareket etmesini engelleyen bir kuvvettir. Ama soruda “uygulanan kuvvetlerin etkileri” deniyor. Duran bir arabaya hareket yönünde kuvvet uygularsanız, o araba hareket eder. Bu durumda “Yavaşlatıcı” etkiden bahsedemeyiz.
Görseldeki 1 numaralı durumda, arabaya hareket yönünde bir kuvvet uygulanıyor ve araba duruyor. Bu durum, uygulanan kuvvetin arabayı hızlandırması gerektiğini düşündürür. Ancak yanındaki A şıkkı “Yavaşlatıcı” diyor. Bu ilk bakışta çelişkili görünüyor. Fakat şöyle düşünelim: Eğer araba zaten hareket halindeyken ona hareket yönünde bir kuvvet uygulanırsa hızlanır. Eğer araba duruyorsa ve ona hareket yönünde bir kuvvet uygulanırsa, bu kuvvet onu harekete geçirir. Şıklarda “Yavaşlatıcı” dediği için, bu uygulanan kuvvetin aslında arabayı yavaşlatmaya çalıştığı ama arabanın durduğu bir durum olabilir mi? Hayır, bu mantıklı değil.
Şimdi diğer görsellere bakalım, belki ipucu verirler.
2 numaralı durum: Arabaya hareket yönünde bir kuvvet uygulanıyor ve araba hareket ediyor. Bu durumda araba hızlanıyor demektir. Yanındaki B şıkkı “Hızlandırıcı” diyor. Bu eşleşme çok mantıklı görünüyor.
3 numaralı durum: Arabaya hareket yönünün tersine bir kuvvet uygulanıyor ve araba hareket ediyor. Bu durumda araba yavaşlıyor demektir. Yanındaki C şıkkı “Şekil değiştirici” diyor. Bu eşleşme yanlış, çünkü uygulanan kuvvet arabanın şeklini değiştirmiyor.
Şimdi tekrar 1 numaralı duruma ve seçeneklere dönelim. Soruda “uygulanan kuvvetlerin etkileri” deniyor.
1 numaralı görselde, araba duruyor ve ona hareket yönünde bir kuvvet uygulanıyor. Bu kuvvetin etkisi “yavaşlatıcı” olamaz. Çünkü araba zaten duruyor.
2 numaralı görselde, araba hareket ediyor ve ona hareket yönünde bir kuvvet uygulanıyor. Bu kuvvet “hızlandırıcı”dır. Bu eşleşme doğru (2 –> B).
3 numaralı görselde, araba hareket ediyor ve ona hareket yönünün tersine bir kuvvet uygulanıyor. Bu kuvvet “yavaşlatıcı”dır. Ancak yanındaki seçenek C “Şekil değiştirici”dir. Bu eşleşme yanlış.
Burada bir hata olabilir mi diye düşünüyorum. Sorunun kendisi veya seçenekler… Tekrar düşünelim.
Belki 1 numaralı durumda, kuvvetin yönü arabanın hareket yönüyle aynı ama araba zaten yavaşlıyor ve durmak üzere. O zaman uygulanan kuvvet onu daha da yavaşlatabilir. Ama “Duran oyuncak araba” denmiş. Bu durum karmaşık.
Şimdi şıklara göre ilerleyelim:
A) 1 –> C (1. durum ile C şıkkı) – 1. durumla C şıkkı “Şekil değiştirici” eşleşmez.
B) 2 –> B (2. durum ile B şıkkı) – 2. durum “hareket yönünde kuvvet, hızlandırıcı etki” ile B şıkkı “Hızlandırıcı” eşleşir. Bu doğru.
C) 3 –> C (3. durum ile C şıkkı) – 3. durum “hareket yönünün tersine kuvvet, yavaşlatıcı etki” ile C şıkkı “Şekil değiştirici” eşleşmez.
D) 2 –> A (2. durum ile A şıkkı) – 2. durum “hareket yönünde kuvvet, hızlandırıcı etki” ile A şıkkı “Yavaşlatıcı” eşleşmez.
Sanırım soruda bir tutarsızlık var. Ancak, en net eşleşme 2 numaralı durum ile B şıkkı arasındaki. Eğer 2 –> B doğruysa, o zaman diğer eşleşmeleri de kontrol edelim.
Eğer 2 –> B doğruysa, o zaman sorunun cevabı B şıkkı olmalı. Diğer durumları da bu mantıkla tekrar yorumlamaya çalışalım.
1 numaralı durum: Duran oyuncak araba, hareket yönünde kuvvet. Eğer bu kuvvet arabayı harekete geçiriyorsa, bu hızlandırıcı bir etkidir. Ancak yanındaki A şıkkı “Yavaşlatıcı”. Bu eşleşme mantıklı değil. Belki de 1. durumdaki kuvvet, arabanın hareket etmesini engelliyor ve bu yüzden “Yavaşlatıcı” olarak adlandırılıyor? Ama bu da tam doğru değil.
3 numaralı durum: Hareket eden oyuncak araba, hareket yönünün tersine kuvvet. Bu kuvvet “yavaşlatıcı” olmalıdır. Yanındaki C şıkkı “Şekil değiştirici”. Bu da eşleşmiyor.
Soruyu tekrar okuyalım: “Yukarıda oyuncak arabaların durumları ve oyuncak arabalara uygulanan kuvvetlerin etkileri verilmiştir.”
Şimdi görsellerdeki metinleri dikkatle okuyalım:
1. Kuvvet, Duran oyuncak araba. Yanında A) Yavaşlatıcı.
2. Kuvvet, “–>” yönünde hareket eden oyuncak araba. Yanında B) Hızlandırıcı.
3. Kuvvet, “–>” yönünde hareket eden oyuncak araba. Yanında C) Şekil değiştirici.
Burada 3 numaralı durum “Şekil değiştirici” ile eşleştirilmiş. Arabanın şekli değişmiyor. Bu yanlış.
2 numaralı durum “Hızlandırıcı” ile eşleştirilmiş. Arabanın hareket yönünde kuvvet uygulanıyor ve hareket ediyor. Bu doğru bir eşleşme. Yani 2 –> B.
1 numaralı durum “Yavaşlatıcı” ile eşleştirilmiş. Duran oyuncak araba ve hareket yönünde kuvvet. Duran bir arabayı hareket yönünde itmek onu hızlandırır, yavaşlatmaz. Bu durumda 1 –> A eşleşmesi mantıksız.
Soruda bir hata olabilir. Ancak, en mantıklı ve doğru eşleşme 2 numaralı durum ile B şıkkı arasındaki. Eğer soruda tek bir doğru cevap varsa ve bu seçeneklerden biriyse, o zaman 2 –> B kesinlikle doğru.
Şıklara baktığımızda, B seçeneği “2 –> B” şeklinde.
Diğer seçeneklere bakalım:
A) 1 –> C: 1. durum “Duran araba, hareket yönünde kuvvet” ile C “Şekil değiştirici” eşleşmez.
C) 3 –> C: 3. durum “Hareket eden araba, ters yönde kuvvet” ile C “Şekil değiştirici” eşleşmez.
D) 2 –> A: 2. durum “Hareket eden araba, hareket yönünde kuvvet” ile A “Yavaşlatıcı” eşleşmez.
Bu durumda, en mantıklı ve doğru eşleşme olan 2 –> B’yi içeren B şıkkı doğru cevap gibi görünüyor. Görseldeki diğer durumlar ve açıklamalar arasında bir tutarsızlık olabilir.
Cevap: B