Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün sizlerle kayaçlar ve madenler arasındaki ilişkiyi öğreneceğiz. Hazırsanız, hemen ilk sorumuzla başlayalım!
**Soru 1:**
Yukarıdaki görselleri inceleyelim. Görsellerdeki varlıklar nelerden yapılmıştır? Görüşlerinizi arkadaşlarımızla paylaşalım.
**Çözüm 1:**
Sevgili çocuklar, görsellerimize dikkatlice bakalım. İlk görselde bir bilezik görüyoruz. Bilezikler genellikle altın, gümüş gibi değerli madenlerden yapılır. İkinci görselde bir cezve var. Cezveler ise genellikle bakır gibi metallerden yapılır. Üçüncü görselde ise bir binanın sütunları var. Bu sütunlar ise genellikle mermer ya da granit gibi kayaçlardan yapılır. Yani bu görsellerdeki varlıklar, hem madenlerden hem de kayaçlardan yapılmış olabilir. Bu konuda sizin de aklınıza gelen başka örnekler varsa, bunları da arkadaşlarınızla paylaşabilirsiniz.
**Soru 2:**
Altın, bakır, gümüş, mermer gibi bazı madenler ekonomik değeri yüksek olan kayaçlardır. Yer kabuğunun bazı bölgelerinde çeşitli etkenlerle oluşan ve ekonomik değeri olan kayaçlara maden denir.
Ülkemizde farklı kayaçlar bulunur. Kireç taşı, sünger taşı, granit, kalker, kum taşı, kil, çakıl ülkemizdeki önemli kayaçlardandır. Kayaçlar sanayide ham madde olarak kullanılır. Örneğin; çömlek yapımında kil, çimento yapımında kireç taşı, yüzey kaplamalarında granit kullanılır.
Ülkemizde bulunan madenlere altın, bor, mermer, linyit, taş kömürü, bakır, gümüş, cıva ve demir madenleri örnek olarak verilebilir. Madenler, sanayi başta olmak üzere günlük hayatta birçok alanda ham madde olarak kullanılır. Şimdi madenlerin kullanım alanları hakkında bilgi sahibi olalım.
**Çözüm 2:**
Bu metinde bize ülkemizdeki kayaçlar ve madenler hakkında bilgiler verilmiş.
Kayaçlar dediğimiz şeyler, yer kabuğunu oluşturan katı yapılardır. Mesela evlerimizde kullandığımız fayanslar, binalarda gördüğümüz taşlar, hepsi birer kayaçtır. Bu kayaçların bazıları, işlenerek bizlere faydalı hale getirilir.
Madenler ise, yer kabuğunun derinliklerinde bulunan ve ekonomik değeri olan kayaçlardır. Yani madenler, hem kayaçtır hem de onlardan para kazanabiliriz. Metinde de belirttiği gibi altın, bor, bakır gibi şeyler madendir.
Metinde bize bazı kayaçların nerelerde kullanıldığı da anlatılmış:
* Kil: Çömlek yapımında kullanılır.
* Kireç taşı: Çimento yapımında kullanılır.
* Granit: Yüzey kaplamalarında, yani yerlere veya duvarlara döşenen taşlarda kullanılır.
Ayrıca ülkemizde bulunan bazı madenler de sayılmış:
* Altın
* Bor
* Mermer
* Linyit (bir tür kömür)
* Taş kömürü
* Bakır
* Gümüş
* Cıva
* Demir
Bu madenlerin hepsi, hayatımızın birçok alanında, sanayide ve günlük eşyalarımızın yapımında ham madde olarak kullanılıyor.
Şimdi de bu madenlerin kullanım alanlarına daha yakından bakalım.
**Soru 3:**
Görseldeki “Altın” başlığı altındaki metni okuyunuz. Altın nerelerde kullanılır?
**Çözüm 3:**
Sevgili öğrenciler, bu görseldeki “Altın” başlığının altındaki metni dikkatlice okuyalım. Orada şöyle yazıyor:
“Altın
Bilezik, yüzük, kolye gibi mücevher ve süs eşyası yapımında, elektrik ve elektronik sanayisinde altın kullanılır.”
Yani, altın en çok takı yapımında kullanılıyor. Hepimizin bildiği gibi bilezikler, yüzükler ve kolyeler altından yapılır. Ama altın sadece takı olarak değil, aynı zamanda elektrik ve elektronik eşyaların yapımında da kullanılıyormuş. Düşünün, cep telefonlarımızda, bilgisayarlarımızda bile altın kullanılıyor olabilir!
**Soru 4:**
Görseldeki “Bor” başlığı altındaki metni okuyunuz. Bor madeninin kullanım alanları nelerdir?
**Çözüm 4:**
Şimdi de “Bor” başlığının altındaki metni hep birlikte okuyalım. Orada şöyle deniyor:
“Bor
İlaç ve gübre üretimi, havacılık ve cam sanayisi, inşaat sektörü gibi birçok alanda bor madeninden yararlanılır. Bor madeninin dünyadaki toplam miktarının %72’si ülkemizde bulunmaktadır.”
Bu metne göre bor madeninin kullanıldığı alanlar şunlarmış:
* İlaç üretimi: Yani bor, ilaçların yapımında kullanılıyor.
* Gübre üretimi: Toprağı besleyen gübrelerin yapımında da bor kullanılıyor.
* Havacılık: Uçak gibi hava taşıtlarının yapımında bor kullanılıyor.
* Cam sanayisi: Bardak, pencere gibi cam eşyaların yapımında bor kullanılıyor.
* İnşaat sektörü: Binaların yapımında da borun kullanıldığı alanlar varmış.
Ne kadar çok alanda kullanıldığını görüyor musunuz? Bir de en önemli bilgi şu: Dünyadaki bor miktarının tam %72’si bizim ülkemizdeymiş! Bu da bor madeninin ülkemiz için ne kadar değerli olduğunu gösteriyor.
Bugünkü dersimiz bu kadardı. Umarım kayaçlar ve madenler hakkında güzel bilgiler öğrenmişsinizdir. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!