Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün sizlerle birlikte işitme duyumuzun ne kadar harika bir yetenek olduğunu gösteren bir etkinliği inceleyeceğiz. Görseldeki etkinliğin sonucunu gelin birlikte adım adım bulalım.
Soru Metni:
Gözleri bağlı olan arkadaşınız, el çırpan ve konuşan arkadaşlarını görmediği hâlde onların nerede olduklarını nasıl tahmin etmiş olabilir? Yaptığınız bu etkinlikten çıkardığınız sonucu aşağıya yazınız.
Harika bir soru! Bu etkinliği yaparken çok eğlendiğinize eminim. Gözleri bağlı olan arkadaşınızın bir süper kahraman gibi seslerin yerini bulması sizi de şaşırtmış olabilir. Ama aslında bu hepimizin sahip olduğu bir yetenek sayesinde oluyor. Gelin bu sihrin arkasındaki bilimi öğrenelim.
Çözüm ve Açıklama:
Gözlerimiz kapalıyken etrafımızdaki nesneleri veya arkadaşlarımızı göremeyiz. Bu durumda diğer duyu organlarımız, özellikle de kulaklarımız devreye girer. Arkadaşınızın yer tahmini yapabilmesinin sebebi işitme duyusunu kullanmasıdır. Peki, kulaklarımız bunu nasıl başarıyor?
Adım 1
Bir ses oluştuğunda (mesela bir arkadaşınız el çırptığında), bu ses dalgalar halinde etrafa yayılır. Tıpkı suya bir taş attığınızda oluşan halkalar gibi düşünebilirsiniz.
Adım 2
Bu ses dalgaları kulaklarımıza ulaşır. Bizim iki tane kulağımızın olmasının çok önemli bir sebebi var. Beynimiz, bir sesin sağ ve sol kulağımıza ne zaman ve ne kadar şiddetle ulaştığını karşılaştırır.
Adım 3
Eğer ses sağ taraftan geliyorsa, sağ kulağımıza biraz daha önce ve biraz daha şiddetli ulaşır. Beynimiz bu minicik farkı hemen anlar ve bize sesin sağdan geldiğini söyler. İşte bu sayede arkadaşınız sesin yönünü (sağında mı, solunda mı, önünde mi, arkasında mı) tahmin edebildi.
Adım 4
Peki ya uzaklığı nasıl anladı? Bu da sesin şiddetiyle ilgili. Bir ses kaynağı bize ne kadar yakınsa, sesi o kadar şiddetli (yüksek) duyarız. Ne kadar uzaksa, sesi o kadar zayıf (alçak) duyarız. Arkadaşınız el çırpma sesinin yüksekliğine veya düşüklüğüne göre onun yakın mı yoksa uzak mı olduğunu tahmin etti.
Sonuç:
Yaptığımız bu etkinlikten şu sonucu çıkarabiliriz:
Gözlerimiz kapalı olsa bile, işitme duyumuz sayesinde sesleri dinleyerek bir ses kaynağının hem yönünü hem de bize olan uzaklığını tahmin edebiliriz. Kulaklarımız, sesin şiddetini ve hangi yönden geldiğini algılayarak çevremizi tanımamıza yardımcı olur.
