Harika bir çalışma sayfası! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bu sayfadaki soruları birlikte inceleyip cevaplayalım. Seslerin dünyasında küçük bir gezintiye çıkmaya ne dersiniz? Haydi başlayalım!
BÖLÜM HAZIRLIĞI
1. Arkanızdan seslenen bir arkadaşınızı görmeseniz de sesin kime ait olduğunu bilebilir misiniz? Söyleyiniz.
Elbette bilebiliriz! Bu çok ilginç bir durum, değil mi? Gelin birlikte düşünelim.
- Adım 1: Her insanın parmak izi nasıl farklıysa, ses tonu da farklıdır. Annenizin, babanızın veya en yakın arkadaşınızın sesini binlerce ses arasından tanıyabilirsiniz.
- Adım 2: Beynimiz, tanıdığımız insanların seslerini bir nevi kaydeder. Arkadaşımız bize seslendiğinde, kulağımız bu sesi duyar ve beynimiz hemen “Aaa, bu Ali’nin sesi!” ya da “Bu Zeynep’in sesi!” diye tanır.
Sonuç: Yani evet, bir arkadaşımızı görmesek bile sadece sesinden kim olduğunu anlayabiliriz. Çünkü her sesin kendine özgü bir tınısı ve özelliği vardır.
2. Yan odadan duyduğunuz sesin ne sesi olduğunu tahmin edebilir misiniz? Söyleyiniz.
Evet, çoğu zaman tahmin edebiliriz. Tıpkı sesleri tanıdığımız gibi, eşyaların ve olayların çıkardığı sesleri de öğreniriz.
- Adım 1: Mesela yan odadan “vızzz” diye bir ses geliyorsa, annemizin elektrik süpürgesini çalıştırdığını düşünebiliriz.
- Adım 2: Eğer şırıl şırıl bir ses duyuyorsak, birinin banyoda suyu açtığını tahmin edebiliriz. Ya da bir melodi duyuyorsak, televizyonun açık olduğunu anlarız.
Sonuç: Günlük hayatta sıkça duyduğumuz sesleri (telefon zili, kapı zili, su sesi vb.) beynimiz öğrendiği için, sesi çıkaran şeyi görmesek bile ne olduğunu tahmin edebiliriz.
3. Bir ambulans sireni duyduğunuzda ambulansın uzakta mı, yakında mı olduğunu anlayabilir misiniz? Söyleyiniz.
Kesinlikle anlarız! Sesin şiddeti bize bu konuda çok yardımcı olur.
- Adım 1: Eğer ambulansın siren sesi çok yüksek ve şiddetliyse, bu onun bize çok yakın olduğu anlamına gelir.
- Adım 2: Eğer siren sesi çok az ve zayıf duyuluyorsa, bu da ambulansın bizden oldukça uzakta olduğunu gösterir. Ses, kaynağından uzaklaştıkça zayıflar.
Sonuç: Sesin şiddetine bakarak, ses kaynağının bize olan yakınlığını veya uzaklığını kolayca anlayabiliriz.
Aşağıdaki metni okuyunuz. Metnin altındaki soruları cevaplayınız.
Şimdi de Aylin, kedisi Tekir ve arkadaşı Ege’nin hikayesindeki sesleri inceleyelim.
* Aylin ve Tekir, gök gürültüsünden neden korkmuş olabilirler? Açıklayınız.
Aylin ve Tekir’in korkması çok doğal. Çünkü;
- Adım 1: Gök gürültüsü, ani ve çok şiddetli bir sestir. Hiç beklemediğimiz bir anda ortaya çıkan yüksek sesler, bizleri ve hayvanları irkiltebilir ve korkutabilir.
- Adım 2: Bu sesin gücü, sanki çok büyük bir şey devriliyormuş gibi bir his yaratır. Bu da bir tehlike olduğunu düşünmemize sebep olabilir.
Sonuç: Aylin ve Tekir, gök gürültüsünün beklenmedik, yüksek ve şiddetli bir ses olmasından dolayı korkmuş olabilirler.
* Okuduğunuz parçada hangi seslerden söz ediliyor? Bu sesler nasıl oluşur? Söyleyiniz.
Parçada birçok farklı ses var. Gelin bunları listeleyelim ve nasıl oluştuklarına bakalım.
- Yağmur sesi: Yağmur damlalarının yere, cama veya çatılara çarpmasıyla oluşan titreşimlerden meydana gelir.
- Dere şırıltısı: Suyun taşlara ve toprağa çarparak akması sırasındaki titreşimle oluşur.
- Gök gürültüsü: Şimşek çaktığında havanın aniden ısınıp genleşmesiyle, yani havanın titreşmesiyle oluşan çok güçlü bir sestir.
- Aylin’in çığlığı: Ses tellerimizin titreşmesiyle oluşur.
- Tekir’in miyavlaması: Tıpkı bizim gibi, kedilerin de ses tellerinin titreşmesiyle oluşur.
- Kuşların ötmesi: Kuşların ses organlarındaki havanın titreşmesiyle meydana gelir.
- Kapı tıklatması: Ege’nin elinin kapıya çarpmasıyla kapının titreşmesi sonucu oluşur.
- Boranın (borazanın) sesi: Ege’nin borazanın içine üflediği havanın, borazanın içinde titreşmesiyle oluşur.
- Masaya vurma sesi: Ege’nin elinin masaya çarpmasıyla masanın yüzeyinin titreşmesiyle oluşur.
Unutmayın, çevremizdeki bütün sesler birer titreşim sonucunda oluşur!
* Okuduğunuz parçada, Ege’nin yaptığı gürültüler nelerdir? Söyleyiniz.
Metni dikkatlice okuduğumuzda Ege’nin Aylin’i biraz rahatsız eden sesler çıkardığını görüyoruz.
- Adım 1: Ege ilk olarak elindeki oyuncak borazanı çalmaya başlıyor. Bu ses, Aylin’in hoşuna gitmiyor.
- Adım 2: Aylin uyarınca borazanı bırakıyor ama bu sefer de masaya vurarak ses çıkarmaya, yani gürültü yapmaya devam ediyor.
Sonuç: Ege’nin yaptığı gürültüler; borazan çalmak ve masaya vurmaktır.