Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün hep birlikte, bu hafta öğrendiğimiz “Maddeyi Tanıyalım” ünitesini pekiştirmek için harika bir bulmaca çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Aşağıdaki bulmacayı çözelim.
**1) Demir, nikel ve kobalt’a etki eden madde.**
Bu soruda, demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri çeken, onlarla etkileşime giren bir maddeden bahsediliyor. Düşünün bakalım, bu maddeleri kendine çeken, onları yapışkan hale getiren kuvvetli bir şey ne olabilir?
Doğru bildiniz, bu madde **mıknatıstır**. Mıknatıs, demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri kendine doğru çeker.
Cevap: Mıknatıs
**2) Sıvı hâldeki bir maddenin katı hâle geçmesi.**
Bir madde sıvı iken soğuduğunda katı hâle geçebilir. Örneğin, su donduğunda buz olur. İşte bu olaya ne ad veriyoruz?
Bu olayın adı **donmadır**. Tıpkı suyun buz olması gibi, sıvı bir maddenin katılaşmasıdır.
Cevap: Donma
**3) Katı maddenin erimesi sonucu bulunduğu kabın şeklini alan akışkan hâli.**
Bir katı madde ısıtıldığında ne olur? Erir ve akışkan bir hale gelir, değil mi? İşte bu akışkan halin adı nedir?
Bu akışkan hâle biz **sıvı** diyoruz. Erittiğimiz katı, artık kabın şeklini alan bir sıvı olmuştur.
Cevap: Sıvı
**4) Farklı büyüklükte iki katı maddeyi ayırmak için kullanılan ayırma yöntemi.**
Elimizde farklı büyüklükte iki tane katı madde olduğunu düşünelim. Bunları birbirinden nasıl ayırabiliriz? Mesela, küçük taşları büyük taşlardan ayırmak için ne kullanırız?
Bu ayırma yöntemine **eleme** denir. Elek kullanarak daha küçük olanları alt tarafa geçirir, büyük olanları ise üstte bırakırız.
Cevap: Eleme
**5) Uzayda yer kaplayan, kütlesi ve hacmi olan varlık.**
Her şeyin bir yeri vardır ve her şeyin bir ağırlığı (kütlesi) vardır. Hatta boşlukta bile bir yer kaplayan, bir kütlesi ve hacmi olan şeyler vardır. Bu genel tanıma ne ad veriyoruz?
Bu genel tanıma **madde** diyoruz. Madde, hem yer kaplar hem de kütlesi ve hacmi vardır.
Cevap: Madde
**6) Maddenin boşlukta kapladığı alan.**
Bir madde ne kadar yer kaplar? Bir kitabın veya bir bardağın kapladığı alana ne ad verilir?
Bu, maddenin **hacmini** ifade eder. Hacim, bir cismin uzayda kapladığı yerdir.
Cevap: Hacim
**7) Kütleyi ölçmeye yarayan alet.**
Bir şeyin ne kadar ağır olduğunu ölçmek için ne kullanırız? Pazardan meyve alırken teraziye koyarız değil mi? İşte o aletin adı nedir?
Kütleyi ölçmeye yarayan alete **terazi** denir.
Cevap: Terazi
**8) Hacim birimi.**
Hacmi ölçerken kullandığımız özel birimler vardır. Örneğin, bir sıvının ne kadar olduğunu mililitre veya litre ile ölçeriz. Bu birimlerden birinin adı nedir?
Hacmin birimi **litre** olabilir. Litre, sıvıların hacmini ölçmek için kullanılır.
Cevap: Litre
**9) Yapısında kendinden başka madde içermeyen madde.**
Eğer bir madde sadece tek bir tür atomdan oluşuyorsa veya tek bir tür molekülden oluşuyorsa, o zaman o maddeye ne ad veririz?
Böyle maddelere **saf madde** denir. Saf maddeler, sadece kendi özelliklerini taşırlar ve başka maddelerle karışmamışlardır.
Cevap: Saf madde
Şimdi bu cevapları bulmacaya yerleştirelim.
**1. Soru (Yatay):** Mıknatıs
**2. Soru (Dikey):** Donma
**3. Soru (Dikey):** Sıvı
**4. Soru (Yatay):** Eleme
**5. Soru (Dikey):** Madde
**6. Soru (Yatay):** Hacim
**7. Soru (Yatay):** Terazi
**8. Soru (Dikey):** Litre
**9. Soru (Dikey):** Saf madde
Umarım bu bulmaca çözümü sizler için öğretici olmuştur. Fen dersleri çok eğlenceli, değil mi? Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!