Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün birlikte bu harika etkinlikteki soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
1) Aşağıda verilen kavramları kullanarak kavram haritasındaki boşlukları verilen ipuçlarından yararlanarak uygun şekilde dolduralım.
Bu soruda bizden, yukarıda verilen kelimeleri kullanarak aşağıdaki kavram haritasını tamamlamamız isteniyor. Bu kelimeler, bir nesneye kuvvet uygulandığında neler olabileceğini anlatıyor. Hadi bu kelimelere bir göz atalım: kırılma, hızlanma, yavaşlama, durma, eğilme, hareket etme, esneme, şekil değişikliği, ısınma.
Şimdi kavram haritasına bakalım. “Kuvvet” kelimesi ortada duruyor ve “neden olabilir” oklarıyla çeşitli sonuçlara bağlanmış.
Adım 1: Kavram haritasının sol tarafındaki ilk kutucukta “hareket değişikliği” yazıyor. Bu kutucuktan çıkan “şeklinde olabilir” oku, sağ taraftaki kutucuklara bağlanıyor. “Hareket değişikliği” demek, bir nesnenin hareket edip etmediğinin değişmesi demektir. Bir nesne duruyorsa hareket etmeye başlayabilir, hareket ediyorsa durabilir, daha hızlı gidebilir, daha yavaş gidebilir veya yönünü değiştirebilir. Bu yüzden “hareket değişikliği” sonucunda olabilecekler şunlardır:
- hızlanma
- yavaşlama
- durma
- yön değiştirme
Yukarıdaki kelimelerden bu dördünü seçip ilgili kutucuklara yazabiliriz.
Adım 2: Kavram haritasının alt tarafında mor bir kutucuk var ve bu kutucuktan da “neden olabilir” oku çıkıyor. Bu kutucuğun ne olduğunu ve neden olabileceğini düşünelim. Kuvvet uygulandığında cisimlerin şekli de değişebilir. Örneğin bir hamuru sıkarsak şekli değişir. Bu duruma şekil değişikliği diyoruz. Ayrıca bazı nesneler kuvvet uygulandığında esneyebilirler, mesela bir lastik bandı çektiğimizde uzar. Bu da bir çeşit şekil değişikliğidir. Bir de bazı nesneler kırılabilir, örneğin bir bardağı yere attığımızda kırılır. Bu da kuvvetin bir sonucudur. Bu nedenle mor kutucukta “şekil değişikliği” veya “esneme” gibi kavramlar yer alabilir. Eğer bu kutucuktan çıkan oklar da “şeklinde olabilir” diyorsa, bu kuvvetin cismin şeklini değiştirebileceği anlamına gelir. Bu kutucuklara da şu kelimeler uygun olacaktır:
- şekil değişikliği
- esneme
- kırılma
Adım 3: Kavram haritasında “Kuvvet” kelimesinin altına “neden olabilir” okuyla bağlanan ve altında “hareket etme” yazan kutucuklar var. Kuvvetin bir cisme etki etmesi sonucunda cisim hareket etmeye başlayabilir. Yani bir nesneye kuvvet uygularsak, o nesne hareket etme durumuna geçebilir. Bu nedenle bu kutucuklara “hareket etme” yazabiliriz. Ayrıca kuvvet bazen cisimlerin ısınmasına da neden olabilir. Örneğin ellerimizi birbirine sürttüğümüzde ısınırlar. Bu da kuvvetin bir sonucudur. O yüzden buraya ısınma da gelebilir.
Adım 4: Kavram haritasının en üst kısmında “Kuvvet” kelimesinden çıkan oklarla bağlanan kutucuklar var. Bu kutucuklarda “hareket değişikliği” ve “şeklinde olabilir” ifadeleri yer alıyor. Bu, kuvvetin cisimlerde ne gibi değişikliklere yol açabileceğini gösteriyor. Kuvvet uygulandığında cisimlerin hareketlerinde değişiklikler olur. Bunlar daha önce de konuştuğumuz gibi hızlanma, yavaşlama, durma veya yön değiştirme olabilir. Bu yüzden ilk satırdaki boş kutucuklara şunları yazabiliriz:
- yön değiştirme
- hızlanma
- yavaşlama
- durma
Adım 5: Kavram haritasının alt kısmında “Kuvvet” kelimesinden çıkan oklarla bağlanan ve “şeklinde olabilir” yazan kutucuklar var. Bu kısımda ise kuvvetin cisimlerin şekilleri üzerindeki etkileri gösteriliyor. Kuvvet uygulandığında cisimler şekil değiştirebilir, esneyebilir veya kırılabilir. Bu yüzden alt satırdaki boş kutucuklara şunları yazabiliriz:
- şekil değişikliği
- esneme
- kırılma
Adım 6: Kavram haritasında “hareket değişikliği” yazan kutucuktan çıkan “şeklinde olabilir” oklarına bağlı olan boş kutucuklar var. Bu boşluklara, hareket değişikliği sonucunda olabilecekleri yazacağız. Bunlar:
- hızlanma
- yavaşlama
- durma
- yön değiştirme
Adım 7: Kavram haritasında “Kuvvet” kelimesinin altındaki mor kutucuktan çıkan “şeklinde olabilir” oklarına bağlı olan boş kutucuklar var. Bu boşluklara, kuvvetin cisimlerin şekli üzerindeki etkilerini yazacağız. Bunlar:
- şekil değişikliği
- esneme
- kırılma
Adım 8: Kavram haritasında “Kuvvet” kelimesinin yanındaki “hareket etme” yazan kutucuktan çıkan “şeklinde olabilir” oklarına bağlı olan boş kutucuklar var. Bu boşluklara, kuvvetin cisimleri nasıl hareket ettirebileceğini yazacağız. Bu da hareket etme ve ısınma olabilir.
Sonuç olarak, bu kavram haritasını kelimeleri doğru yerlere yerleştirerek anlamlı bir bütün haline getirmiş oluyoruz. Kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerini bu şekilde daha iyi anlıyoruz.
2) Kuvvetin esnek ve esnek olmayan cisimlere etkileri nasıldır? Açıklayarak yazalım.
Bu soruda bizden kuvvetin, esnek ve esnek olmayan cisimler üzerindeki etkilerini açıklamamız isteniyor. Hadi bu iki tür cismi ve kuvvetin onlara neler yapabileceğini inceleyelim.
Adım 1: Önce “esnek cisim” ne demek onu hatırlayalım. Esnek cisimler, üzerine kuvvet uygulandığında şekil değiştiren ve kuvvet kaldırıldığında eski haline dönebilen cisimlerdir. Mesela bir yay, bir lastik bant veya bir sünger esnek cisimlere örnektir.
Adım 2: Şimdi kuvvetin esnek cisimlere etkisine bakalım. Bir esnek cisme kuvvet uyguladığımızda, o cisim uygulanan kuvvete göre şekil değiştirir. Örneğin bir yayı çektiğimizde uzar, ittiğimizde büzülür. Bir lastik bandı germeye çalıştığımızda uzar. Ama en önemlisi, bu kuvveti kaldırdığımızda cisim tekrar eski haline döner. Yani esnek cisimler kuvvet etkisiyle şekil değiştirirler ama kuvvet kalkınca eski hallerine dönebilirler.
Adım 3: Şimdi “esnek olmayan cisim” ne demek ona bakalım. Esnek olmayan cisimler, üzerine kuvvet uygulandığında ya hiç şekil değiştirmezler ya da şekil değiştirdiklerinde eski hallerine dönemezler. Örneğin bir taş, bir demir çubuk veya bir tahta parçasını düşünelim. Bunlar esnek olmayan cisimlerdir.
Adım 4: Kuvvetin esnek olmayan cisimlere etkisine gelelim. Esnek olmayan bir cisme kuvvet uyguladığımızda, o cisim hareket edebilir (hızlanabilir, yavaşlayabilir, durabilir, yön değiştirebilir) veya şekli kalıcı olarak değişebilir (eğilebilir, kırılabilir, ezilebilir). Örneğin bir duvara top attığımızda topun yönü değişir. Bir araba ezildiğinde şekli kalıcı olarak değişir. Bir camı yere attığımızda kırılır. Yani esnek olmayan cisimler kuvvet etkisiyle hareket edebilirler veya şekilleri kalıcı olarak değişebilir.
Özetle:
- Esnek cisimler: Kuvvet etkisiyle şekil değiştirirler ve kuvvet kalkınca eski hallerine dönerler.
- Esnek olmayan cisimler: Kuvvet etkisiyle hareket edebilirler, şekilleri kalıcı olarak değişebilir (eğilebilir, kırılabilir, ezilebilir) veya hiç değişmeyebilirler.
Umarım bu açıklamalarla soruları daha iyi anlamışsınızdır. Başka sorularınız olursa çekinmeden sorun!